غزل شماره ۸۱ حافظ: صبحدم مرغ چمن با گل نوخاسته گفت + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۸۱ حافظ
صبحدم مرغ چمن با گل نوخاسته گفت
❖
ناز کم کن که در این باغ بسی چون تو شکفت
گل بخندید که از راست نرنجیم ولی
❖
هیچ عاشق سخن سخت به معشوق نگفت
گر طمع داری از آن جام مرصع میِ لعل
❖
ای بسا دُر که به نوک مژه‌ات باید سفت
تا ابد بوی محبت به مشامش نرسد
❖
هر که خاک در میخانه به رخسار نرُفت
در گلستان ارم دوش چو از لطف هوا
❖
زلف سنبل به نسیم سحری می‌آشفت،
گفتم: «ای مسند جم! جام جهان‌بینت کو؟»
❖
گفت: «افسوس که آن دولت بیدار بخفت!»
سخن عشق نه آن است که آید به زبان
❖
ساقیا می ده و کوتاه کُن این گفت و شنفت
اشک حافظ، خرد و صبر، به دریا انداخت
❖
چه کند؟ سوز غم عشق نیارست نهفت
✨ نتیجه فال غزل ۸۱ حافظ
در رفتار با دیگران مدارا و نرمی پیشه کنید و سخن تند نگویید. برای رسیدن به اهداف بزرگ و ارزشمند باید صبر و فداکاری داشته باشید و از خودپسندی بپرهیزید. به موقعیت و پیروزی‌های گذرا مغرور نشوید چرا که احوال جهان ناپایدار است. راه موفقیت شما در اخلاص، فروتنی و پرهیز از گفتار بیهوده است.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل از شاهکارهای حافظ در بیان آداب سلوک و عشق‌ورزی است. شاعر با مناظره‌ای نمادین میان بلبل و گل آغاز می‌کند تا لزوم رعایت ادب و نرم‌خویی را گوشزد کند. سپس یادآور می‌شود که رسیدن به فیض حقیقت، نیازمند رنج کشیدن، پالایش درون و فروتنی در کوی معرفت است. همچنین با اشاره به عبرت‌آموزی از تخت جمشید و ناپایداری دنیا، نشان می‌دهد که عشق ورای استدلال‌های زبانی است و در نهایت سوز درونی عاشق ناگزیر بر عقل و صبر او چیره می‌شود.
معنی بیت به بیت غزل
صبحدم مرغ چمن با گل نوخاسته گفت | ناز کم کن که در این باغ بسی چون تو شکفت
بیت ۱
هنگام بامداد بلبل به گل تازه شکفته گفت: این‌قدر ناز و غرور مکن، زیرا در این بوستان گل‌های بسیاری مانند تو شکفتند و پژمرده شدند.
گل بخندید که از راست نرنجیم ولی | هیچ عاشق سخن سخت به معشوق نگفت
بیت ۲
گل لبخندی زد و گفت: ما از سخن حق و راست نمی‌رنجیم، اما رسم عاشقی نیست که عاشق با معشوق خود به درشتی و خشونت سخن بگوید.
گر طمع داری از آن جام مرصع میِ لعل | ای بسا دُر که به نوک مژه‌ات باید سفت
بیت ۳
اگر آرزو داری از آن جام گوهرنشان لبان یار شراب سرخ‌فام بنوشی، باید رنج بسیار بکشی و مرواریدهای فراوانی از اشک با مژگانت بسفتی.
تا ابد بوی محبت به مشامش نرسد | هر که خاک در میخانه به رخسار نرُفت
بیت ۴
هر کس که منیت را کنار نگذارد و آستان کوی عشق و معرفت را با چهره و رخسار خود جارو نکند، هرگز بویی از عشق حقیقی نخواهد شنید.
در گلستان ارم دوش چو از لطف هوا | زلف سنبل به نسیم سحری می‌آشفت،
بیت ۵
دیشب در باغ دل‌انگیز ارم، هنگامی که از لطافت هوا، زلف گل سنبل با وزش نسیم صبحگاهی پریشان می‌شد...
گفتم: «ای مسند جم! جام جهان‌بینت کو؟» | گفت: «افسوس که آن دولت بیدار بخفت!»
بیت ۶
به تخت و جایگاه جمشید گفتم: آن جام جهان‌نمایت کجاست؟ پاسخ داد: دریغا که آن شوکت و اقبال بیدار و پیروز از میان رفت و به خواب نابودی فرورفت.
سخن عشق نه آن است که آید به زبان | ساقیا می ده و کوتاه کُن این گفت و شنفت
بیت ۷
اسرار و حقیقت عشق چیزی نیست که در قالب واژه‌ها و زبان بگنجد؛ ای ساقی باده بیاور و این قیل‌وقال بیهوده را پایان ده.
اشک حافظ، خرد و صبر، به دریا انداخت | چه کند؟ سوز غم عشق نیارست نهفت
بیت ۸
سیلاب اشک حافظ، عقل و شکیبایی او را به دریا افکند و بر باد داد؛ چه چاره‌ای دارد وقتی که نتوانست سوز و گداز غم عشق را پنهان نگاه دارد.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
نوخاسته
تازه روییده، نوپا و جوان
دُر سُفتن
سوراخ کردن مروارید؛ کنایه از اشک ریختن با ظرافت و فراوانی
رُفتن
جارو کردن، پاک کردن گرد و غبار
مسند جم
تخت و جایگاه پادشاهی جمشید، نماد شکوه و جلال گذشته
جام جهان‌بین
جام گیتی‌نما یا جام جم که وقایع جهان در آن دیده می‌شد
نیارست
نتوانست (از مصدر یارستن به معنای توانستن)
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تشخیص
«صبحدم مرغ چمن با گل نوخاسته گفت / گل بخندید...»
نسبت دادن ویژگی‌های انسانی نظیر گفت‌وگو و خندیدن به پرنده و گل.
استعاره
«ای بسا دُر که به نوک مژه‌ات باید سفت»
«دُر» استعاره مصرحه از قطره‌های اشک شفاف و گران‌بها است.
کنایه
«هر که خاک در میخانه به رخسار نرُفت»
کنایه از تواضع، فروتنی محض، خاکساری و ادب در مسیر عشق.
تضاد
«آن دولت بیدار بخفت»
تقابل و تضاد معنایی میان دو واژه «بیدار» و «بخفت».
مراعات نظیر
«مرغ، چمن، گل، باغ، شکفت»
تناسب و هماهنگی میان واژگان مرتبط با طبیعت و بوستان در بیت نخست.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۳۶,۶۴۶
ابجد وسیط
۱,۸۰۴
ابجد صغیر
۱,۴۵۶
تعداد حروف
۴۰۱
نظرات
ارسال یک نظر