غزل شماره ۱۷۰ حافظ: زاهد خلوت‌نشین، دوش به مِیخانه شد + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۱۷۰ حافظ
زاهدِ خلوت‌نشین، دوش به مِیخانه شد
❖
از سرِ پیمان بِرَفت، با سرِ پیمانه شد
صوفیِ مجلس که دی، جام و قدح می‌شکست
❖
باز به یک جرعه می، عاقل و فرزانه شد
شاهدِ عهدِ شباب، آمده بودش به خواب
❖
باز به پیرانه‌سر، عاشق و دیوانه شد
مُغْ‌بَچه‌ای می‌گذشت، راهزنِ دین و دل
❖
در پِیِ آن آشنا، از همه بیگانه شد
آتشِ رخسارِ گُل، خرمنِ بلبل بسوخت
❖
چهرهٔ خندانِ شمع، آفتِ پروانه شد
گریهٔ شام و سحر، شُکر که ضایع نگشت
❖
قطرهٔ بارانِ ما، گوهرِ یک‌دانه شد
نرگسِ ساقی بِخوانْد، آیتِ افسون‌گری
❖
حلقهٔ اورادِ ما، مجلسِ افسانه شد
منزلِ حافظ کنون، بارگهِ پادشاست
❖
دل بَرِ دلدار رفت، جان بَرِ جانانه شد
✨ نتیجه فال غزل ۱۷۰ حافظ
دوران سختی و ریاضت‌های بی‌حاصل به پایان رسیده و زمان گشایش و پاداش صبر و دعاهایتان فرا رسیده است. نیت شما بسیار نیکوست و به مقصود خواهید رسید. از تعصبات خشک دوری کنید و به ندای دل و عشق اعتماد کنید. دل به معشوق و هدف حقیقی بسپارید که روزگار خوشی و سرافرازی نزدیک است.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل یکی از درخشان‌ترین سروده‌های حافظ در وصف تحول روحی، رهایی از زهد و تعصب ظاهری و ورود به ساحت معرفت و عشق حقیقی است. حافظ با تمثیل زاهد و صوفی که با چشیدن جرعه‌ای از می عشق به خرد راستین می‌رسند، برتری شور و صفای باطن را بر عبادات ریایی نشان می‌دهد و در پایان با شکرگزاری از ثمر دادن گریه‌ها و مناجات‌ها، وصال معشوق و رسیدن به آرامش و عزت را جشن می‌گیرد.
معنی بیت به بیت غزل
زاهدِ خلوت‌نشین، دوش به مِیخانه شد | از سرِ پیمان بِرَفت، با سرِ پیمانه شد
بیت ۱
زاهد گوشه‌نشین دیشب به میخانه رفت؛ عهد و توبه زاهدانه خود را شکست و هم‌نشین جام باده شد.
صوفیِ مجلس که دی، جام و قدح می‌شکست | باز به یک جرعه می، عاقل و فرزانه شد
بیت ۲
صوفی خانقاه که تا دیروز از سر تعصب ظاهری جام شراب را می‌شکست، با چشیدن یک جرعه می معرفت دوباره به خرد و فرزانگی حقیقی رسید.
شاهدِ عهدِ شباب، آمده بودش به خواب | باز به پیرانه‌سر، عاشق و دیوانه شد
بیت ۳
معشوق و زیبایی دوران جوانی در خواب به دیدارش آمد و باعث شد در روزگار پیری نیز دوباره عاشق و شیدا شود.
مُغْ‌بَچه‌ای می‌گذشت، راهزنِ دین و دل | در پِیِ آن آشنا، از همه بیگانه شد
بیت ۴
ساقی نوجوان و زیبارویی می‌گذشت که دل و ایمان را می‌ربود؛ زاهد در طلب آن یار آشنا از هر کس و هر چه غیر او بود برید و بیگانه گشت.
آتشِ رخسارِ گُل، خرمنِ بلبل بسوخت | چهرهٔ خندانِ شمع، آفتِ پروانه شد
بیت ۵
زیبایی برافروخته گل هستی و دل بلبل را به آتش کشید، همان‌گونه که فروغ درخشان شمع مایه سوختن و فنای پروانه شد.
گریهٔ شام و سحر، شُکر که ضایع نگشت | قطرهٔ بارانِ ما، گوهرِ یک‌دانه شد
بیت ۶
خدا را سپاس که ناله‌ها و اشک‌های شبانه و سحرگاهی ما بی‌اثر نماند و قطره‌های اشک ما همچون باران نیسان در صدف به گوهری گران‌بها و یکتا بدل شد.
نرگسِ ساقی بِخوانْد، آیتِ افسون‌گری | حلقهٔ اورادِ ما، مجلسِ افسانه شد
بیت ۷
چشم فریبنده ساقی رمز و افسون عشق را جاری کرد و در نتیجه محفل ذکر و ورد خشک ما تبدیل به مجلس داستان و عشق‌بازی شد.
منزلِ حافظ کنون، بارگهِ پادشاست | دل بَرِ دلدار رفت، جان بَرِ جانانه شد
بیت ۸
اکنون سرای حافظ به شکوه بارگاه پادشاهی رسیده است؛ چرا که دل به وصال دلدار رسید و جان فدای معشوق ازلی گردید.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
شاهدِ عهدِ شباب
زیبارو و معشوق دوران جوانی
پیرانه‌سر
دوران پیری و کهن‌سالی
مُغ‌بچه
نوجوان زرتشتی، کنایه از ساقی زیباروی میخانه یا مرشد کامل
حلقهٔ اوراد
مجلس و جمع صوفیان برای خواندن ذکرها و دعاها
گوهر یک‌دانه
مروارید یگانه، بی‌نظیر و بسیار گران‌بها
دی
دیروز، گذشته نزدیک
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
جناس زاید (مطرف)
«پیمان و پیمانه»
دو واژه پیمان و پیمانه در یک حرف پایانی اختلاف دارند و تناسب آوایی ایجاد کرده‌اند.
استعاره
«نرگسِ ساقی»
واژه نرگس استعاره از چشم خمار و گیرای ساقی است.
تشخیص و مراعات نظیر
«چهره خندان شمع»
نسبت دادن خنده به شمع تشخیص است و همراهی شمع و پروانه، گل و بلبل مراعات نظیر ساخته است.
تضاد
«آشنا و بیگانه»
دو مفهوم متضاد آشنایی و بیگانگی در کنار هم به کار رفته‌اند.
تلمیح
«قطره باران ما گوهر یک‌دانه شد»
اشاره به باور کهن که قطره باران بهاری (نیسان) در دهان صدف به مروارید تبدیل می‌شود.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۳۱,۷۲۴
ابجد وسیط
۱,۷۴۸
ابجد صغیر
۱,۳۴۹
تعداد حروف
۳۸۹
نظرات
ارسال یک نظر