غزل شماره ۱۶۹ حافظ: یاری اندر کس نمی‌بینیم، یاران را چه شد؟ + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۱۶۹ حافظ
یاری اندر کس نمی‌بینیم، یاران را چه شد؟
❖
دوستی کِی آخر آمد؟ دوستداران را چه شد؟
آب حیوان تیره‌گون شد، خضر فرخ‌پِی کجاست؟
❖
خون چکید از شاخِ گل، بادِ بهاران را چه شد؟
کس نمی‌گوید که «یاری داشت حقِّ دوستی»
❖
حق‌شناسان را چه حال افتاد؟ یاران را چه شد؟
لعلی از کانِ مُروّت برنیامد سال‌هاست
❖
تابش خورشید و سعی باد و باران را چه شد؟
شهرِ یاران بود و خاکِ مهربانان این دیار
❖
مهربانی کِی سر آمد؟ شهریاران را چه شد؟
گویِ توفیق و کرامت، در میان افکنده‌اند
❖
کس به میدان در نمی‌آید، سوار‌ان را چه شد؟
صدهزاران گل شکفت و بانگِ مرغی برنخاست
❖
عندلیبان را چه پیش آمد؟ هَزاران را چه شد؟
زهره سازی خوش نمی‌سازد، مگر عودش بسوخت؟
❖
کس ندارد ذوقِ مستی، مِی‌گسار‌ان را چه شد؟
حافظ اسرارِ الهی کَس نمی‌داند، خموش
❖
از که می‌پرسی که دورِ روزگار‌ان را چه شد؟
✨ نتیجه فال غزل ۱۶۹ حافظ
این فال نشان‌دهندهٔ دوره‌ای از رکود عواطف، بیوفایی‌ها و کمبود صداقت در پیرامون شماست. احساس تنهایی و نومیدی نکنید، زیرا این اوضاع موقتی است. برای رسیدن به مقصود به تلاش و پایداری خود ادامه دهید و راز دل با هرکسی در میان نگذارید.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل یکی از اجتماعی‌ترین و پرسشگرانه‌ترین سروده‌های حافظ است که در آن شاعر با بیانی اندوهگین از فقدان وفا، جوانمردی، دوستی و مرگ عواطف انسانی در جامعه شکایت می‌کند. او با طرح پرسش‌های پی‌درپی دربارهٔ غیبت یاران، خضر راهنما، مهربانی‌ها و شور و مستی، فضایی از یأس و حیرت را ترسیم می‌کند و در پایان، انسان را به سکوت در برابر اسرار پیچیدهٔ روزگار دعوت می‌نماید.
معنی بیت به بیت غزل
یاری اندر کس نمی‌بینیم، یاران را چه شد؟ | دوستی کِی آخر آمد؟ دوستداران را چه شد؟
بیت ۱
دیگر نشانی از یاری و همراهی در هیچ‌کس دیده نمی‌شود؛ چه بر سر یاران آمده است؟ دوستی‌ها از چه زمانی به پایان رسید و دوستداران کجایند؟
آب حیوان تیره‌گون شد، خضر فرخ‌پِی کجاست؟ | خون چکید از شاخِ گل، بادِ بهاران را چه شد؟
بیت ۲
چشمهٔ آب حیات تاریک و ناپدید گشته، و خضر خوش‌قدم و راهنما کجاست که ما را هدایت کند؟
کس نمی‌گوید که «یاری داشت حقِّ دوستی» | حق‌شناسان را چه حال افتاد؟ یاران را چه شد؟
بیت ۳
دیگر هیچ‌کس یادآور نمی‌شود که دوستی حق و حقوقی دارد؛ حق‌شناسان را چه پیش آمده و یاران کجا رفته‌اند؟
لعلی از کانِ مُروّت برنیامد سال‌هاست | تابش خورشید و سعی باد و باران را چه شد؟
بیت ۴
سال‌هاست که از معدن جوانمردی گوهر و لعل باارزشی بیرون نیامده است؛ پس تأثیر تابش خورشید و تلاش باد و باران چه شده است؟
شهرِ یاران بود و خاکِ مهربانان این دیار | مهربانی کِی سر آمد؟ شهریاران را چه شد؟
بیت ۵
این دیار روزگاری شهر یاران و سرزمین مهربانان بود؛ مهربانی چه زمانی به پایان رسید و بزرگان و شهریاران کجایند؟
گویِ توفیق و کرامت، در میان افکنده‌اند | کس به میدان در نمی‌آید، سوار‌ان را چه شد؟
بیت ۶
گوی موفقیت و بزرگواری را در میان میدان انداخته‌اند، اما هیچ‌کس به میدان نمی‌آید؛ سوارکاران و مردان میدان کجایند؟
صدهزاران گل شکفت و بانگِ مرغی برنخاست | عندلیبان را چه پیش آمد؟ هَزاران را چه شد؟
بیت ۷
صدهزار گل شکفت اما صدای هیچ پرنده‌ای به گوش نرسید؛ بلبلان و هزاردستان را چه پیش آمده و کجایند؟
زهره سازی خوش نمی‌سازد، مگر عودش بسوخت؟ | کس ندارد ذوقِ مستی، مِی‌گسار‌ان را چه شد؟
بیت ۸
زهره (ستارهٔ موسیقی) نوای خوشی نمی‌نوازد، مگر ساز عودش سوخته است؟ هیچ‌کس ذوق مستی ندارد، میگساران را چه شده است؟
حافظ اسرارِ الهی کَس نمی‌داند، خموش | از که می‌پرسی که دورِ روزگار‌ان را چه شد؟
بیت ۹
ای حافظ، اسرار الهی را کسی نمی‌داند، پس خاموش باش و از چه کسی می‌پرسی که بر سر روزگار چه آمده است؟
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
آب حیوان
آب حیات یا آب زندگانی جاوید که خضر به آن دست یافت
خضر فرخ‌پِی
خضر مبارک‌قدم که نماد هدایت و حیات است
کان مروت
معدن جوانمردی و مردانگی
عندلیبان و هزاران
بلبلان و پرندگان خوش‌الحان
زهره
سیارهٔ ناهید که در اساطیر مطربهٔ فلک و نماد موسیقی است
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تضاد
«خون چکید از شاخ گل / باد بهاران را چه شد»
تضاد میان خون چکیدن (نماد رنج و مرگ) و باد بهاران (نماد زندگی و طراوت).
تشبیه
«لعلی از کان مروت برنیامد سال‌هاست»
تشبیه مروت و جوانمردی به معدن و تشبیه دستاورد آن به لعل و گوهر گرانبها.
حسن تعلیل
«زهره سازی خوش نمی‌سازد، مگر عودش بسوخت؟»
شاعر برای ننواختن ساز زهره، دلیلی شاعرانه و خیالی (سوختن عود) آورده است.
ایهام تناسب
«مگر عودش بسوخت»
واژهٔ عود هم به معنای ساز موسیقی است و هم به معنای چوب خوشبویی که آن را می‌سوزانند، که با واژهٔ ساز و نوا تناسب دارد.
پرسش انکاری
«یاری اندر کس نمی‌بینیم، یاران را چه شد؟»
استفاده از پرسش برای ابراز تأسف شدید و تأکید بر غیبت وفا و دوستی در جامعه.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۴۱,۳۶۰
ابجد وسیط
۲,۳۶۶
ابجد صغیر
۱,۶۸۸
تعداد حروف
۵۱۷
نظرات
ارسال یک نظر