غزل شماره ۱۷۱ حافظ: دوش از جنابِ آصف، پیکِ بشارت آمد + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۱۷۱ حافظ
دوش از جنابِ آصف، پیکِ بشارت آمد
❖
کز حضرتِ سلیمان، عشرت اشارت آمد
خاکِ وجود ما را، از آبِ دیده گِل کن
❖
ویران‌سرایِ دل را، گاهِ عمارت آمد
این شرحِ بی‌نهایت، کز زلفِ یار گفتند
❖
حرفی‌ست از هزاران، کاَندر عبارت آمد
عیبم بپوش زنهار، ای خرقهٔ مِی‌آلود
❖
کآن پاکِ پاک‌دامن، بهرِ زیارت آمد
امروز جایِ هر کس، پیدا شود ز خوبان
❖
کآن ماهِ مجلس‌افروز، اندر صدارت آمد
بر تختِ جم که تاجش، معراجِ آسمان است
❖
همّت نگر که موری، با آن حقارت آمد
از چشمِ شوخش ای دل! ایمانِ خود نگه دار
❖
کآن جادویِ کمانکش، بر عزمِ غارت آمد
آلوده‌ای تو حافظ، فیضی ز شاه درخواه
❖
کز آن عنصرِ سَماحت، بهرِ طهارت آمد
دریاست مجلسِ او، دَریاب وقت و دُر یاب
❖
هان ای زیان‌رسیده وقتِ تجارت آمد
✨ نتیجه فال غزل ۱۷۱ حافظ
این فال نویدبخشِ گشایش کارها، رسیدن اخبار خوش و بهبود اوضاع است. ناامیدی‌ها به پایان رسیده و روزگار همدلی و کامیابی فرا رسیده است. با تلاش و هوشمندی، فرصت‌های پیش‌آمده را غنیمت شمارید و از اهل کرم بهره بجویید تا زیان‌های گذشته جبران شود.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل در ستایش بهبود اوضاع سیاسی و به قدرت رسیدن وزیری مدبر و مردمی سروده شده است. حافظ با استفاده از تمثیل‌های داستانی مانند حضرت سلیمان و آصف، مژده‌ی پایان دوران سخت و آغاز عصر شادی، بخشندگی و رونق بازار عشق و معرفت را می‌دهد و همگان را به غنیمت شمردن این فرصت طلایی دعوت می‌کند.
معنی بیت به بیت غزل
دوش از جنابِ آصف، پیکِ بشارت آمد | کز حضرتِ سلیمان، عشرت اشارت آمد
بیت ۱
دیشب از سوی وزیر (آصف)، قاصد خوش‌خبری آمد که از جانب پادشاه (سلیمان) فرمان شادی و کامرانی صادر شده است.
خاکِ وجود ما را، از آبِ دیده گِل کن | ویران‌سرایِ دل را، گاهِ عمارت آمد
بیت ۲
پیکر خاکی مرا با اشک چشمانت گِل کن و بساز، زیرا زمان آباد کردن دل ویرانه‌ی من فرارسیده است.
این شرحِ بی‌نهایت، کز زلفِ یار گفتند | حرفی‌ست از هزاران، کاَندر عبارت آمد
بیت ۳
این توصیف بی‌پایانی که درباره زلف یار بیان کردند، تنها حرفی ناچیز از هزاران رازی است که به زبان آمده است.
عیبم بپوش زنهار، ای خرقهٔ مِی‌آلود | کآن پاکِ پاک‌دامن، بهرِ زیارت آمد
بیت ۴
ای خرقه آلوده به شراب، مراقب باش و عیب‌های مرا پنهان کن، زیرا آن شخص پاک‌سرشت برای دیدار آمده است.
امروز جایِ هر کس، پیدا شود ز خوبان | کآن ماهِ مجلس‌افروز، اندر صدارت آمد
بیت ۵
امروز مقام و جایگاه شایسته هر یک از نیکان مشخص می‌شود، چرا که آن معشوق زیبا و مجلس‌آرا به مقام وزارت و صدرنشینی رسید.
بر تختِ جم که تاجش، معراجِ آسمان است | همّت نگر که موری، با آن حقارت آمد
بیت ۶
به بلندای تخت شاهانه که تاج آن تا آسمان اوج گرفته بنگر، و همت مور ناتوانی را ببین که به آن درگاه راه یافته است.
از چشمِ شوخش ای دل! ایمانِ خود نگه دار | کآن جادویِ کمانکش، بر عزمِ غارت آمد
بیت ۷
ای دل، در برابر چشمان گستاخ و فریبنده‌ی او مراقب ایمان خود باش، زیرا آن چشم جادوگر با تیر و کمان قصد غارت دل و دین را دارد.
آلوده‌ای تو حافظ، فیضی ز شاه درخواه | کز آن عنصرِ سَماحت، بهرِ طهارت آمد
بیت ۸
ای حافظ، تو به گناه آلوده هستی؛ پس از پادشاه طلب فیض و بخشش کن، چرا که آن ذات بخشنده و جوانمرد برای پاک کردن ناپاکی‌ها آمده است.
دریاست مجلسِ او، دَریاب وقت و دُر یاب | هان ای زیان‌رسیده وقتِ تجارت آمد
بیت ۹
مجلس این شاه همچون دریاست؛ فرصت را غنیمت بشمار و گوهر مقصود را به دست آور. ای کسی که ضرر کرده‌ای، اکنون وقت سود بردن و تجارت است.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
آصف
نام وزیر حضرت سلیمان و در اینجا کنایه از وزیر بزرگ و کاردان.
عشرت
خوشگذرانی، شادی و شادمانی.
عمارت
آباد کردن، تعمیر و بازسازی.
صدارت
مقام صدر اعظم، وزارت و مقام بلندی در حکومت.
سَماحت
بخشندگی، جوانمردی و کرم.
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تداعی
«جنابِ آصف / حضرتِ سلیمان»
آوردن نام آصف و سلیمان در کنار هم به تناسب تداعی معنای وزارت و پادشاهی.
تشبیه
«ویران‌سرایِ دل»
مانند کردن دل به سرای ویران.
ایهام تناسب
«موری با آن حقارت آمد»
اشاره به داستان مور و سلیمان که هم‌زمان تواضع شاعر در برابر پادشاه را می‌رساند.
استعاره مکنیه
«چشم شوخ جادوگر»
چشم معشوق به جادوگری تشبیه شده که قصد غارت دارد بدون اینکه ادات تشبیه ذکر شود.
جناس تام
«دریاب وقت و دُر یاب»
تلفظ یکسان دو واژه با معنای متفاوت (دریافتن و مروارید یافتن).
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۳۶,۷۷۲
ابجد وسیط
۲,۰۷۴
ابجد صغیر
۱,۴۹۲
تعداد حروف
۴۵۳
نظرات
ارسال یک نظر