غزل شماره ۲۱۳ حافظ: گوهر مخزن اسرار همان است که بود + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۲۱۳ حافظ
گوهرِ مخزنِ اسرار همان است که بود
❖
حُقِّهٔ مِهر بدان مُهر و نشان است که بود
عاشقان زُمرهٔ اربابِ امانت باشند
❖
لاجرم چشمِ گُهَربار همان است که بود
از صبا پرس که ما را همه شب تا دمِ صبح
❖
بویِ زلفِ تو همان مونسِ جان است که بود
طالب لعل و گُهَر نیست وگرنه خورشید
❖
همچنان در عملِ معدن و کان است که بود
کشتهٔ غمزهٔ خود را به زیارت دریاب
❖
زانکه بیچاره همان دل‌نگران است که بود
رنگِ خونِ دلِ ما را که نهان می‌داری
❖
همچنان در لبِ لعلِ تو عیان است که بود
زلفِ هندویِ تو گفتم که دگر ره نزند
❖
سال‌ها رفت و بدان سیرت و سان است که بود
حافظا بازنما قصهٔ خونابهٔ چشم
❖
که بر این چشمه همان آبِ روان است که بود
✨ نتیجه فال غزل ۲۱۳ حافظ
این فال از پایداری و وفاداری در عشق و تعهد حکایت دارد. اگر در مسیری گام نهاده‌اید، بدانید که تعهد شما، پیمان اولیه را زنده نگه داشته و همچنان پابرجا است. صبر داشته باشید و بدانید که با وجود مشکلات و درد فراق، عشق واقعی شما همچنان زنده و پرتوان خواهد ماند. بوی عشق معشوق، مونس جان شماست و به زودی راه وصال را خواهید یافت.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل حافظ، بیانگر استواری و پایداری عشق و تعهد در طول زمان است. شاعر تأکید می‌کند که گوهر عشق و صندوقچهٔ محبت، همانند گذشته، دست‌نخورده باقی مانده و عاشقان، که امانت‌داران عشقند، همواره چشمانی اشکبار دارند. یاد معشوق و بوی زلف او، مونس جان شاعر است و او همچنان در انتظار دیدار و توجه اوست. حافظ در این غزل از زیبایی و تأثیرگذاری معشوق سخن می‌گوید و بر تداوم عشق و وفاداری خویش تأکید می‌ورزد.
معنی بیت به بیت غزل
گوهرِ مخزنِ اسرار همان است که بود | حُقِّهٔ مِهر بدان مُهر و نشان است که بود
بیت ۱
گوهرِ نهفته در خزینهٔ رازها، همان است که در ازل بود و اکنون نیز همان است؛ و صندوقچهٔ محبت نیز با همان نشان و علامتِ اولیه، همچنان دست‌نخورده باقی مانده است.
عاشقان زُمرهٔ اربابِ امانت باشند | لاجرم چشمِ گُهَربار همان است که بود
بیت ۲
عاشقان، گروهی هستند که امانت‌دارِ عشقند؛ از این رو، چشم‌های اشکبارشان (که گوهرِ عشق را در خود دارند) همچنان که پیش از این بود، باقی است.
از صبا پرس که ما را همه شب تا دمِ صبح | بویِ زلفِ تو همان مونسِ جان است که بود
بیت ۳
از نسیم صبحگاهی بپرس که چگونه تا سحرگاهان، بوی زلف معشوق، همان همدم و آرام‌بخشِ جانِ ماست که در گذشته نیز بود.
طالب لعل و گُهَر نیست وگرنه خورشید | همچنان در عملِ معدن و کان است که بود
بیت ۴
کسی طالبِ گوهر (اشکِ عاشق) نیست وگرنه خورشید (معشوق) همچنان در کارِ آفرینشِ گوهر در معدنِ خود است.
کشتهٔ غمزهٔ خود را به زیارت دریاب | زانکه بیچاره همان دل‌نگران است که بود
بیت ۵
آن عاشقِ دل‌شکسته را که با نگاهِ خود کشته‌ای، به دیدارت بنواز؛ زیرا او بیچاره همچنان همان دل‌نگرانِ همیشگی است.
رنگِ خونِ دلِ ما را که نهان می‌داری | همچنان در لبِ لعلِ تو عیان است که بود
بیت ۶
آن سرخیِ خونِ دلِ ما را که در وجودِ خود پنهان می‌کنی، هنوز هم در لبِ سرخِ تو آشکار است؛ همانگونه که پیش از این بود.
زلفِ هندویِ تو گفتم که دگر ره نزند | سال‌ها رفت و بدان سیرت و سان است که بود
بیت ۷
گمان کردم که زلفِ سیاه و راهزنِ تو، دیگر به دلِ من راه نخواهد یافت؛ اما سال‌ها گذشت و آن زلف همچنان به همان شیوه و روشِ گذشته، دل را می‌رباید.
حافظا بازنما قصهٔ خونابهٔ چشم | که بر این چشمه همان آبِ روان است که بود
بیت ۸
حافظ! دوباره حکایتِ اشکِ خونینِ چشمانت را بازگو؛ زیرا از این چشمه (چشمِ عاشق)، همان آبِ روانی جاری است که پیش از این بود.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
گوهر
جواهر، ذات
مخزن
خزینه، گنجینه
حُقِّه
صندوقچه کوچک، جعبه جواهرات
زُمره
گروه، دسته
سیرت
روش، شیوه
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
استعاره
«حُقِّهٔ مِهر بدان مُهر و نشان است که بود»
دل به صندوقچهٔ محبت تشبیه شده است.
تشخیص
«از صبا پرس که ما را همه شب تا دمِ صبح / بویِ زلفِ تو همان مونسِ جان است که بود»
در این بیت، صبا (باد صبحگاهی) مورد خطاب قرار گرفته و توانایی پرسشگری به او نسبت داده شده است.
کنایه
«زلفِ هندویِ تو گفتم که دگر ره نزند»
زلف معشوق به هندوی راهزن تشبیه شده که کنایه از فتنه و گمراهی است.
ایهام
«لاجرم چشمِ گُهَربار همان است که بود»
چشم گوهربار هم به چشم اشکبار و هم به چشمی که گوهرِ عشق را در خود دارد، اشاره دارد.
تناسب
«گوهرِ مخزنِ اسرار / حُقِّهٔ مِهر»
بین گوهر، مخزن، حُقِّه و مهر تناسب مفهومی وجود دارد.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۲۸,۸۸۷
ابجد وسیط
۱,۸۰۹
ابجد صغیر
۱,۴۹۱
تعداد حروف
۴۲۰
نظرات
ارسال یک نظر