غزل شماره ۲۱۴ حافظ: دیدم به خوابِ خوش که به دستم پیاله بود + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۲۱۴ حافظ
دیدم به خوابِ خوش که به دستم پیاله بود
❖
تعبیر رفت و کار به دولت حواله بود
چل سال رنج و غصّه کشیدیم و عاقبت
❖
تدبیرِ ما به دستِ شرابِ دوساله بود
آن نافهٔ مراد که می‌خواستم ز بخت
❖
در چینِ زلفِ آن بتِ مشکین کُلاله بود
از دست برده بود خمارِ غمم سحر
❖
دولت مساعد آمد و مِی در پیاله بود
بر آستانِ میکده خون می‌خورم مدام
❖
روزیِّ ما ز خوانِ قَدَر این نَواله بود
هر کو نکاشت مِهر و ز خوبی گُلی نچید
❖
در رهگذارِ باد نگهبانِ لاله بود
بر طَرْفِ گلشنم گذر افتاد وقتِ صبح
❖
آن دَم که کارِ مرغِ سحر آه و ناله بود
دیدیم شعرِ دلکش حافظ به مدحِ شاه
❖
یک بیت از این قصیده به از صد رساله بود
آن شاهِ تندحمله که خورشیدِ شیرگیر
❖
پیشش به روزِ معرکه کمتر غزاله بود
✨ نتیجه فال غزل ۲۱۴ حافظ
این فال نویدبخش پایان یافتن روزگار سختی و رنج است. اگر صبوری پیشه کرده‌اید، بدانید که بخت و اقبال به سوی شما روی آورده و تلاش‌های گذشته‌تان به بار خواهد نشست. به لطف محبت و همدلی، گشایش بزرگی در کارهای شما پدید خواهد آمد و به مراد دل خود خواهید رسید.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل یکی از سروده‌های درخشان حافظ است که با یادکردی از خوابی خوش و رسیدن به کامروایی آغاز می‌شود. شاعر پس از سال‌ها تحمل رنج و محنت، چاره درد خود را در باده‌نوشی و راه عشق می‌یابد. او بیان می‌کند که حقیقت سعادت و آرامش در گرو محبت ورزیدن و پیوستن به حلقه مستان و عاشقان است. در ادامه، حافظ غزل را با مدحی دلنشین از پادشاه زمانه به پایان می‌برد و مهارت بی‌نظیر خود در شعر و ستایش را به نمایش می‌گذارد.
معنی بیت به بیت غزل
دیدم به خوابِ خوش که به دستم پیاله بود | تعبیر رفت و کار به دولت حواله بود
بیت ۱
در خواب دیدم که جام شرابی در دست دارم؛ این خواب تعبیر شد و کارها به سوی بخت نیک و سعادت روانه گشت.
چل سال رنج و غصّه کشیدیم و عاقبت | تدبیرِ ما به دستِ شرابِ دوساله بود
بیت ۲
چهل سال رنج و اندوه تحمل کردیم و سرانجام چاره کار و مرهم درد ما در شراب کهنه و دوساله یافت شد.
آن نافهٔ مراد که می‌خواستم ز بخت | در چینِ زلفِ آن بتِ مشکین کُلاله بود
بیت ۳
آن آرزو و مقصودی که از روزگار طلب می‌کردم، در پیچ و خم گیسوان خوشبوی آن معشوق زیبا نهفته بود.
از دست برده بود خمارِ غمم سحر | دولت مساعد آمد و مِی در پیاله بود
بیت ۴
هنگام سحر خماریِ غم نزدیک بود مرا از پای درآورد، اما اقبال یاری کرد و شراب در پیاله حاضر بود.
بر آستانِ میکده خون می‌خورم مدام | روزیِّ ما ز خوانِ قَدَر این نَواله بود
بیت ۵
پیوسته در آستان میکده غصه و خونِ دل می‌خورم؛ زیرا سهم ما از سفره سرنوشت الهی همین لقمه بوده است.
هر کو نکاشت مِهر و ز خوبی گُلی نچید | در رهگذارِ باد نگهبانِ لاله بود
بیت ۶
هرکس بذر محبت نکاشت و از بوستان خوبی بهره‌ای نبرد، عمر خود را در راهی بی‌حاصل و نگهبانی از گل در مسیر تندباد تلف کرد.
بر طَرْفِ گلشنم گذر افتاد وقتِ صبح | آن دَم که کارِ مرغِ سحر آه و ناله بود
بیت ۷
به هنگام بامداد گذرم به کنار باغ افتاد، در آن لحظه‌ای که کار بلبل سحرگاهان تنها آه و ناله کردن بود.
دیدیم شعرِ دلکش حافظ به مدحِ شاه | یک بیت از این قصیده به از صد رساله بود
بیت ۸
شعر دلنشین حافظ را در ستایش پادشاه دیدیم و خواندیم؛ به‌راستی که یک بیت از این شعر از صد کتاب و رساله ارزشمندتر بود.
آن شاهِ تندحمله که خورشیدِ شیرگیر | پیشش به روزِ معرکه کمتر غزاله بود
بیت ۹
آن پادشاه شجاع و سریع‌الحمله که در روز نبرد، خورشیدِ قدرتمند در برابرش چون برّه‌آهویی ناتوان و کوچک می‌نمود.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
پیاله
جام شراب
نافه
کیسه کوچک مح حاوی مشک که در زیر شکم آهوی ختن است
کلاله
موی پیچ‌خورده و کاکل
نواله
لقمه غذا
غزاله
آهو‌بره ماده
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
ایهام
«در چینِ زلفِ آن بتِ مشکین کلاله بود»
واژه «چین» هم به معنی پیچ و تاب زلف است و هم به کشور چین اشاره دارد.
تشبیه
«آن نافهٔ مراد... در چینِ زلفِ آن بتِ مشکین کلاله بود»
مراد و آرزو به نافه خوشبو تشبیه شده است.
مبالغه
«پیشش به روزِ معرکه کمتر غزاله بود»
بزرگ‌نمایی در شجاعت پادشاه به گونه‌ای که خورشید شیرگیر را مانند آهوی کوچکی در برابر خود می‌داند.
تضاد
«رنج و غصه در برابر شراب دوساله»
آوردن واژگان متضاد یا متقابل برای برجسته کردن مفهوم رنج و سپس درمان آن.
تناسب
«گلشن، مرغ سحر، لاله»
جمع‌آوری واژگانی که به حوزه معنای باغ و طبیعت تعلق دارند.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۳۷,۷۲۷
ابجد وسیط
۲,۱۵۹
ابجد صغیر
۱,۵۸۳
تعداد حروف
۴۵۳
نظرات
ارسال یک نظر