غزل شماره ۳۶۸ حافظ: خیز تا از درِ میخانه گُشادی طلبیم + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۳۶۸ حافظ
خیز تا از درِ میخانه گُشادی طلبیم
❖
به رَهِ دوست نشینیم و مُرادی طلبیم
زادِ راهِ حَرمِ وصل نداریم مگر
❖
به گدایی ز درِ میکده زادی طلبیم
اشکِ آلودهٔ ما گرچه روان است ولی
❖
به رسالت سویِ او پاک‌نهادی طلبیم
لذتِ داغِ غمت بر دلِ ما باد حرام
❖
اگر از جورِ غمِ عشقِ تو دادی طلبیم
نقطهٔ خالِ تو بر لوحِ بصر نَتوان زد
❖
مگر از مَردُمَکِ دیده مِدادی طلبیم
عشوه‌ای از لبِ شیرینِ تو دل خواست به جان
❖
به شکرخنده لَبَت گفت مَزادی طلبیم
تا بُوَد نسخهٔ عطری دل سودازده را
❖
از خطِ غالیه‌سایِ تو سوادی طلبیم
چون غمت را نَتَوان یافت مگر در دلِ شاد
❖
ما به امّیدِ غمت خاطرِ شادی طلبیم
بر درِ مدرسه تا چند نشینی حافظ؟
❖
خیز تا از درِ میخانه گُشادی طلبیم
✨ نتیجه فال غزل ۳۶۸ حافظ
این فال نشان‌دهنده نیاز به رهایی از بند تعصبات خشک و ظاهرگرایی است. برای رسیدن به مقصود، باید دل را از غم دنیا پاک کرد و با ارادت و فروتنی به درگاه لطف الهی پناه آورد. ناامید نباشید و بدانید که گشایش کارها در گروی محبت و صفای باطن است.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل دلنشین از حافظ دعوت به ترک زهد خشک و ظاهرپرستی مدرسه و روی آوردن به میخانه عشق و معرفت است. شاعر با استعاره‌های بدیع و زبانی لطیف بیان می‌کند که راه رسیدن به معشوق ازلی، نه از طریق قیل و قال علم رسمی، بلکه با فروتنی، صفای درون و تحمل دردمندانه عشق میسر می‌گردد.
معنی بیت به بیت غزل
خیز تا از درِ میخانه گُشادی طلبیم | به رَهِ دوست نشینیم و مُرادی طلبیم
بیت ۱
برخیز تا برای گشایش کارها به درگاه میخانه برویم، بر سر راه دوست بنشینیم و به آرزو و مراد خود برسیم.
زادِ راهِ حَرمِ وصل نداریم مگر | به گدایی ز درِ میکده زادی طلبیم
بیت ۲
از آنجا که توشه و توانی برای رسیدن به بارگاه وصال معشوق نداریم، ناچار به در میکده می‌رویم تا از آنجا زاد و توشه راه طلب کنیم.
اشکِ آلودهٔ ما گرچه روان است ولی | به رسالت سویِ او پاک‌نهادی طلبیم
بیت ۳
اگرچه اشک آلوده و خونین ما جاری است، اما برای فرستادن پیام به سوی معشوق، به دنبال کسی یا دلی پاک‌نهاد و بی‌آلایش هستیم.
لذتِ داغِ غمت بر دلِ ما باد حرام | اگر از جورِ غمِ عشقِ تو دادی طلبیم
بیت ۴
لذت داشتن داغ عشق تو بر دل ما حرام باشد، اگر از ستم و سختی غم عشق تو شکایت و دادخواهی کنیم.
نقطهٔ خالِ تو بر لوحِ بصر نَتوان زد | مگر از مَردُمَکِ دیده مِدادی طلبیم
بیت ۵
نقطه خال سیاه تو را نمی‌توان به آسانی بر صفحه چشم نقش کرد، مگر اینکه از مردمک چشم به عنوان جوهر و مرکب یاری بجوییم.
عشوه‌ای از لبِ شیرینِ تو دل خواست به جان | به شکرخنده لَبَت گفت مَزادی طلبیم
بیت ۶
دل با تمام وجود و جان خود، ناز و عشویه‌ای از لب شیرین تو درخواست کرد؛ لب تو با خنده‌ای شیرین پاسخ داد که بهای بیشتری بپرداز و اضافه بخواه.
تا بُوَد نسخهٔ عطری دل سودازده را | از خطِ غالیه‌سایِ تو سوادی طلبیم
بیت ۷
برای اینکه داروی خوشبویی برای درمان دل شیدا و سودازده فراهم کنیم، از دست‌خط مشک‌بوی و معطر تو رونوشتی می‌خواهیم.
چون غمت را نَتَوان یافت مگر در دلِ شاد | ما به امّیدِ غمت خاطرِ شادی طلبیم
بیت ۸
از آنجا که غم عشق تو تنها در دل‌های شاد و باصفا یافت می‌شود، ما به عشق رسیدن به غم تو، دلی شاد آرزو می‌کنیم.
بر درِ مدرسه تا چند نشینی حافظ؟ | خیز تا از درِ میخانه گُشادی طلبیم
بیت ۹
ای حافظ، تا کی می‌خواهی بیهوده بر در مدرسه بنوشی و به بحث بپردازی؟ برخیز تا از در میخانه گشایش و نجات را طلب کنیم.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
گشاد
گشایش، فرج، انبساط خاطر و رهایی از گرفتاری
زاد
توشه و لوازم سفر
غالیه
مخلوطی خوشبو از مشک و عنبر که رنگی سیاه دارد
سواد
سیاهی، نوشته و رونوشت
مُزاد
زیادتر، مبلغ یا بهای اضافه
لوح بصر
صفحه چشم، کنایه از بصیرت و دیدگان
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
ابهام
«به رسالت سوی او پاک‌نهادی طلبیم»
واژه پاک‌نهاد می‌تواند هم به معنای شخص پاک‌سرشت و هم به معنای درون پاک باشد.
تضاد
«چون غمت را نتوان یافت مگر در دل شاد»
آوردن دو واژه غم و شادی در کنار یکدیگر برای ایجاد تناسب معنایی و تناقض زیبا.
تناسب
«مردمک دیده و مداد»
مردمک چشم با سیاهی خود تناسب نزدیکی با مداد یا همان مرکب نوشته دارد.
رد المطلع
«خیز تا از در میخانه گشادی طلبیم»
تکرار مصراع اول غزل در بیت پایانی به عنوان حسن تقطیع.
حسن تعلیل
«چون غمت را نتوان یافت مگر در دل شاد / ما به امید غمت خاطر شادی طلبیم»
شاعر دلیل طلب کردن شادی را رسیدن به غم عشق معشوق می‌داند که دلیلی شاعرانه و لطیف است.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۳۷,۵۰۳
ابجد وسیط
۲,۱۴۵
ابجد صغیر
۱,۳۹۵
تعداد حروف
۴۳۹
نظرات
ارسال یک نظر