غزل شماره ۳۶۷ حافظ: فتوی پیرِ مُغان دارم و قولی‌ست قدیم + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۳۶۷ حافظ
فتوی پیرِ مُغان دارم و قولی‌ست قدیم
❖
که حرام است مِی آن جا که نه یار است ندیم
چاک خواهم زدن این دلقِ ریایی، چه کنم؟
❖
روح را صحبتِ ناجنس، عذابی‌ست اَلیم
تا مگر جرعه فشانَد لبِ جانان بر من
❖
سال‌ها شد که منم بر درِ میخانه مقیم
مگرش خدمتِ دیرین من از یاد برفت
❖
ای نسیم سحری! یاد دَهَش عهدِ قدیم
بعد صد سال اگر بر سرِ خاکم گذری
❖
سر برآرد ز گِلم رقص‌کنان عَظمِ رَمیم
دلبر از ما به صد امّید سِتد اول دل
❖
ظاهراً عهد فرامُش نکُند خُلقِ کریم
غنچه گو «تنگ‌دل از کارِ فروبسته مَباش
❖
کز دم صبح مدد یابی و انفاسِ نسیم»
فکر بهبود خود ای دل ز دری دیگر کن
❖
درد عاشق نشود به، به مداوایِ حکیم
گوهرِ معرفت آموز که با خود بِبَری
❖
که نصیبِ دگران است نِصابِ زر و سیم
دام سخت است مگر یار شود لطفِ خدا
❖
ور نه آدم نَبَرد صرفه ز شیطانِ رجیم
حافظ ار سیم و زرت نیست، چه شد؟ شاکر باش
❖
چه به از دولتِ لطفِ سخن و طَبع سلیم
✨ نتیجه فال غزل ۳۶۷ حافظ
این غزل نشان‌دهنده اصالت روح، ارزش معرفت برتر از ثروت مادی و ضرورت همراهی با اهل دل است. نیت شما در کارها نیازمند صبر، توسل به لطف الهی و پاکوتاه کردن از ظاهرسازی‌هاست. ناامید نباشید که با سحرخیزی و تلاش، گشایش در کار بسته شما حاصل خواهد شد و به مقصود خواهید رسید.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل یکی از شاهکارهای عارفانه حافظ است که در آن شاعر بر لزوم همنشینی با یاران همدل، رهایی از ریا و تزویر، و پایداری در درگاه میخانه عشق تأکید می‌کند. او یادآور می‌شود که دردهای عاشقانه با مداوای ظاهری حکیمان درمان نمی‌شود و انسان باید به جای دل بستن به سیم و زر فانی دنیا، به اندوختن گوهر معرفت بپردازد که تنها توشه سفر آخرت است.
معنی بیت به بیت غزل
فتوی پیرِ مُغان دارم و قولی‌ست قدیم | که حرام است مِی آن جا که نه یار است ندیم
بیت ۱
از پیر مِغان فتوا و حکمی قدیمی به یاد دارم که نوشیدن شراب در جایی که یار و همدم انسان حضور ندارد، ممنوع و حرام است.
چاک خواهم زدن این دلقِ ریایی، چه کنم؟ | روح را صحبتِ ناجنس، عذابی‌ست اَلیم
بیت ۲
ناچارم این خرقه و لباس تزویر و ریا را پاره کنم؛ چرا که همنشینی روح پاک با افراد ناسازگار و ناهمجنس، عذابی سخت و دردناک است.
تا مگر جرعه فشانَد لبِ جانان بر من | سال‌ها شد که منم بر درِ میخانه مقیم
بیت ۳
سال‌های درازی است که در آستانه میخانه سکونت گزیده‌ام، به این امید که محبوب از لب خود قطره‌ای شراب به عنوان لطف بر من بپاشد.
مگرش خدمتِ دیرین من از یاد برفت | ای نسیم سحری! یاد دَهَش عهدِ قدیم
بیت ۴
شاید خدمت‌گذاری و بندگی دیرینه‌ام از خاطر معشوق رفته است؛ ای نسیم سحرگاهی، پیمان و عهد گذشته را به او یادآوری کن.
بعد صد سال اگر بر سرِ خاکم گذری | سر برآرد ز گِلم رقص‌کنان عَظمِ رَمیم
بیت ۵
اگر حتی صد سال پس از مرگ و نابودی‌ام بر مزارم گذر کنی، استخوان‌های پوسیده‌ام از خاک سر برآورده و به شوق تو رقص‌کنان زنده می‌شوند.
دلبر از ما به صد امّید سِتد اول دل | ظاهراً عهد فرامُش نکُند خُلقِ کریم
بیت ۶
دلبر ابتدا با صدها امید و وعده دل ما را ربود؛ از خوی بزرگوارانه او بعید است که آن عهد و پیمان را از یاد ببرد.
غنچه گو «تنگ‌دل از کارِ فروبسته مَباش | کز دم صبح مدد یابی و انفاسِ نسیم»
بیت ۷
به غنچه سر در گریبان بگو که از گرفتاری و بسته بودن کار خود ناراحت مباش، زیرا با دمیدن صبح از نسیم بهار یاری خواهی گرفت و شکفته می‌شوی.
فکر بهبود خود ای دل ز دری دیگر کن | درد عاشق نشود به، به مداوایِ حکیم
بیت ۸
ای دل، برای درمان و بهبودی خود به دنبال راه دیگری باش، چه آنکه درد عشق با نسخه و مداوای پزشکان و حکیمان بهبود نمی‌یابد.
گوهرِ معرفت آموز که با خود بِبَری | که نصیبِ دگران است نِصابِ زر و سیم
بیت ۹
به دنبال فراگیری گوهر شناخت و معرفت باش تا آن را با خود به جهان دیگر ببری، در حالی که ثروت و سیم و زر دنیا سهم دیگران خواهد شد.
دام سخت است مگر یار شود لطفِ خدا | ور نه آدم نَبَرد صرفه ز شیطانِ رجیم
بیت ۱۰
تله‌های دنیا بسیار خطرناک است و اگر عنایت و لطف خدا یار نباشد، انسان نمی‌تواند در برابر وسوسه‌های شیطان رانده‌شده پیروز شود.
حافظ ار سیم و زرت نیست، چه شد؟ شاکر باش | چه به از دولتِ لطفِ سخن و طَبع سلیم
بیت ۱۱
ای حافظ، اگر طلا و ثروت دنیوی نداری چه اهمیتی دارد؟ شکرگزار باش، زیرا هیچ نعمتی بالاتر از طبع روان و شیرین‌سخنی نیست.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
پیر مُغان
پیشوا و بزرگ مِی‌فروشان، در اصطلاح عرفانی مرشد کامل و راهنمای معنوی
دلق ریایی
جامه پشمین و ساده‌ای که صوفیان ریاکار برای تظاهر به زهد می‌پوشیدند
عَظمِ رَمیم
استخوان پوسیده و خردشده
نِصاب
مقدار معین از ثروت که تعلق زکات به آن واجب می‌شود، حد نصاب و مقدار ثروت
صرفه بردن
سود بردن، پیروز شدن و غلبه کردن
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
ایهام
«ای نسیم سحری! یاد دَهَش عهدِ قدیم»
واژه «عهد» دارای دو معنی است: یکی پیمان و دیگری روزگار و دوران گذشته.
تشخیص
«غنچه گو «تنگ‌دل از کارِ فروبسته مباش»»
نسبت دادن صفت انسانی (تنگ‌دلی و ناامیدی) به غنچه بی‌زبان.
تضاد
«گوهر معرفت آموز که با خود ببری / که نصیب دگران است نصاب زر و سیم»
تقابل میان گوهر معنوی معرفت و سیم و زر مادی.
مراعات نظیر
«گوهر، زر، سیم»
آوردن واژه‌های مرتبط با جواهرات و فلزات گرانبها در یک بیت.
کنایه
«سر برآرد ز گِلم رقص‌کنان عظم رمیم»
کنایه از زنده شدن دوباره و غرق شدن در شادی و شعف وصال.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۴۳,۷۸۴
ابجد وسیط
۲,۶۳۰
ابجد صغیر
۱,۸۵۳
تعداد حروف
۵۵۱
نظرات
ارسال یک نظر