غزل شماره ۲۸۸ حافظ: کنارِ آب و پایِ بید و طبعِ شعر و یاری خوش + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۲۸۸ حافظ

کنارِ آب و پایِ بید و طبعِ شعر و یاری خوش

❖

معاشر دلبری شیرین و ساقی گُلعِذاری خوش

الا ای دولتی طالع، که قدرِ وقت می‌دانی

❖

گوارا بادَت این عِشرت که داری روزگاری خوش

هر آن کس را که در خاطر ز عشقِ دلبری باریست

❖

سِپندی گو بر آتش نِه، که دارد کار و باری خوش

عروسِ طَبع را زیور ز فکرِ بِکر می‌بندم

❖

بُوَد کز دستِ ایّامَم به دست اُفتَد نگاری خوش

شبِ صحبت غنیمت دان و دادِ خوشدلی بِسْتان

❖

که مهتابی دل افروز است و طَرْفِ لاله زاری خوش

مِیی در کاسهٔ چشم است ساقی را بِنامیزد

❖

که مستی می‌کند با عقل و می‌بخشد خُماری خوش

به غفلت عمر شُد حافظ، بیا با ما به میخانه

❖

که شنگولانِ خوش باشت، بیاموزند کاری خوش

✨ نتیجه فال غزل ۲۸۸ حافظ

ای صاحب فال، این غزل به شما نوید روزگاری خوش و پر از سعادت می‌دهد. فرصت‌های ناب زندگی، همنشینی با یاران، عشق و لذت‌های معنوی را غنیمت دان. از غفلت بپرهیز و با دلشادان همراه شو تا راه نیک‌بختی و شادکامی را بیاموزی. بخت با توست؛ پس قدر لحظه‌ها را بدان و از زیبایی‌های هستی بهره ببر و شادی را انتخاب کن.

خلاصه و مفهوم غزل

غزل ۲۸۸ حافظ ستایشی از غنیمت شمردن لحظات و لذت‌های ناب زندگی است. شاعر در توصیفی دل‌انگیز، بزم ایده‌آل خود را با عناصر طبیعت، شعر، یار و ساقی به تصویر می‌کشد. او بر اهمیت قدردانی از بخت خوش و عشق تاکید کرده و همگان را به دوری از غفلت و پیوستن به جمع شادمانان برای آموختن راه و رسم خوشی و معرفت دعوت می‌کند. این غزل سرشار از امید، شور زندگی و فلسفه "دم را غنیمت شمار" است.

معنی بیت به بیت غزل

کنارِ آب و پایِ بید و طبعِ شعر و یاری خوش | معاشر دلبری شیرین و ساقی گُلعِذاری خوش

بیت ۱ چه خوش است که در کنار آب و زیر سایه‌ی درخت بید باشی، ذوق شعر گفتن داشته باشی و یاری دلنشین همراهت باشد؛ هم‌صحبتت دلبری شیرین‌سخن و ساقی‌ات زیبارویی با گونه‌های گلگون باشد.

الا ای دولتی طالع، که قدرِ وقت می‌دانی | گوارا بادَت این عِشرت که داری روزگاری خوش

بیت ۲ هان ای کسی که بخت و اقبال بلندی داری و ارزش لحظه‌ها را به‌خوبی می‌دانی؛ این عیش و عشرت بر تو گوارا باد که روزگار خوشی را تجربه می‌کنی.

هر آن کس را که در خاطر ز عشقِ دلبری باریست | سِپندی گو بر آتش نِه، که دارد کار و باری خوش

بیت ۳ به هر کسی که در دلش بار سنگین عشق دلبری را حمل می‌کند، بگو اسپندی بر آتش بگذارد (تا چشم نخورد)، چرا که سرمایه‌ای ارزشمند و کاری بسیار خوشایند دارد.

عروسِ طَبع را زیور ز فکرِ بِکر می‌بندم | بُوَد کز دستِ ایّامَم به دست اُفتَد نگاری خوش

بیت ۴ قریحه و طبع شعری خود را مانند عروسی زیبا با اندیشه‌های نو و بدیع می‌آرایم، باشد که شاید از گردش روزگار، معشوقی دلربا و زیبا به دست من افتد (یا به کنایه، شعری بدیع از طبع من سرچشمه گیرد).

شبِ صحبت غنیمت دان و دادِ خوشدلی بِسْتان | که مهتابی دل افروز است و طَرْفِ لاله زاری خوش

بیت ۵ شب همنشینی و گفتگو را غنیمت بشمار و حق خوشدلی را تمام و کمال ادا کن؛ چرا که هم نور مهتاب دل را روشن می‌کند و هم اطراف لاله‌زار بسیار دلنشین و باصفاست.

مِیی در کاسهٔ چشم است ساقی را بِنامیزد | که مستی می‌کند با عقل و می‌بخشد خُماری خوش

بیت ۶ ماشالله، چشم بد دور! در چشمان ساقی شرابی (جذابیتی) نهفته است که عقل را مست و بی‌قرار می‌کند و حالتی از سرخوشی و خُماری دلنشین به دنبال دارد.

به غفلت عمر شُد حافظ، بیا با ما به میخانه | که شنگولانِ خوش باشت، بیاموزند کاری خوش

بیت ۷ ای حافظ، عمرت به بی‌خبری و غفلت گذشت؛ بیا با ما به میخانه (مجلس رندان و عارفان) تا شاداب‌دلان خوش‌گذران، رسم زندگی خوش و کار درست را به تو بیاموزند.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

معاشر همنشین، هم‌صحبت

گُلعِذار کسی که صورتی به لطافت گل دارد، زیبارو

دولتی طالع خوش‌بخت، با اقبال بلند، توانگر و با بخت بیدار

فکر بِکر اندیشه نو، فکر دست‌نخورده و بدیع

دادِ خوشدلی بِسْتان حق خوشدلی را ادا کن، از خوشی و شادی نهایت بهره را ببر

بِنامیزد (به نام ایزد) به معنی ماشاالله، چشم بد دور، دعایی برای دفع چشم زخم

شنگولانِ خوش باشت شاداب‌دلان خوش‌گذران و اهل عیش و نوش

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

تشبیه «عروس طبع»

طبع و قریحه شاعری به عروسی زیبا تشبیه شده است که با زیور (فکر بکر) آراسته می‌شود.

استعاره «مِیی در کاسهٔ چشم است ساقی را»

«می» استعاره از جذابیت و گیرایی نگاه ساقی است که تأثیری مست‌کننده بر عقل دارد.

کنایه «سِپندی گو بر آتش نِه»

کنایه از اینکه کار و بارت (عشق) از بس خوب و ارزشمند است، باید از چشم زخم و حسد محفوظ بمانی.

ایهام «نگاری خوش»

هم به معنای معشوق زیبا و هم به معنای شعر زیبا (نگارش نیکو) که از طبع شاعر حاصل می‌شود.

تناسب (مراعات نظیر) «کنارِ آب و پایِ بید و طبعِ شعر و یاری خوش / معاشر دلبری شیرین و ساقی گُلعِذاری خوش»

واژگان «آب، بید، شعر، یار، دلبری، ساقی، گلعذار» همگی با فضای بزم، طبیعت و عاشقی تناسب دارند و به یکدیگر مرتبط‌اند.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۳۹,۴۱۶

ابجد وسیط ۲,۰۷۲

ابجد صغیر ۱,۳۶۴

تعداد حروف ۴۱۸

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۲۸۷

غزل بعدی غزل شماره ۲۸۹

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ