غزل شماره ۲۸۹ حافظ: مَجمَعِ خوبی و لطف است عِذار چو مَهَش + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۲۸۹ حافظ
مَجمَعِ خوبی و لطف است عِذار چو مَهَش
❖
لیکَنَش مِهر و وفا نیست خدایا بِدَهَش
دلبرم شاهد و طفل است و به بازی روزی
❖
بِکُشد زارم و در شرع نباشد گُنَهَش
من همان بِه که از او نیک نگه دارم دل
❖
که بد و نیک ندیده‌ست و ندارد نِگَهَش
بویِ شیر از لبِ همچون شِکَرَش می‌آید
❖
گرچه خون می‌چکد از شیوهٔ چشمِ سیَهَش
چارده ساله بُتی چابُکِ شیرین دارم
❖
که به جان حلقه به گوش است مَهِ چاردَهَش
از پِی آن گُلِ نورُستِه دلِ ما یارب
❖
خود کجا شد که ندیدیم در این چند گَهَش؟
یارِ دلدارِ من ار قلب بدین سان شِکَنَد
❖
بِبَرَد زود به جانداریِ خود پادشهَش
جان به شکرانه کنم صرف گَر آن دانهٔ دُر
❖
صدفِ سینهٔ حافظ بُوَد آرامگَهَش
✨ نتیجه فال غزل ۲۸۹ حافظ
این غزل به شما می‌گوید که در مسیری پر از زیبایی اما با چالش‌هایی از جنس بی‌وفایی و ناپختگی قرار دارید. لازم است هوشمندانه عمل کنید و عجولانه تصمیم نگیرید. فرصتی گرانبها در انتظارتان است که با صبر و حفظ حریم دل، به سرانجام مطلوب خواهد رسید. به زیبایی‌های نهفته در اطرافتان توجه کنید، اما فریب ظاهر را نخورید.
خلاصه و مفهوم غزل
حافظ در این غزل به توصیف معشوقی نوجوان و فوق‌العاده زیبا می‌پردازد که هرچند چهره‌ای ماهگون و لبانی شیرین دارد، اما از مهر و وفا بی‌بهره است و از سر ناپختگی و بی‌تجربگی، دل عاشق را می‌آزارد. شاعر از یک سو مجذوب این 'بت چارده ساله' است و زیبایی او را تا بدانجا می‌ستاید که ماه شب چهارده را غلام او می‌خواند، و از سوی دیگر از بی‌مهر‌ی‌ها و ناپختگی‌های او گله‌مند است و آرزو می‌کند که خداوند به او مهر و وفا ببخشد. غزل نشان‌دهنده کشمکش درونی عاشق بین شیفتگی به جمال و درک نقصان‌های معشوق است و در نهایت، حافظ آرزو می‌کند که این معشوق گرانبها در دل او آرام گیرد.
معنی بیت به بیت غزل
مَجمَعِ خوبی و لطف است عِذار چو مَهَش | لیکَنَش مِهر و وفا نیست خدایا بِدَهَش
بیت ۱
چهره‌ی او که همچون ماه زیباست، سرشار از خوبی و لطافت است، اما متأسفانه مهر و وفایی ندارد؛ خدایا به او مهر و وفا عطا کن.
دلبرم شاهد و طفل است و به بازی روزی | بِکُشد زارم و در شرع نباشد گُنَهَش
بیت ۲
معشوق من نوجوانی زیبا و بی‌تجربه است؛ می‌ترسم که روزی از سر بازیگوشی مرا با بی‌رحمی بکشد و از نظر شرع و قانون، این کار برای او گناه محسوب نشود (به دلیل خردسالی).
من همان بِه که از او نیک نگه دارم دل | که بد و نیک ندیده‌ست و ندارد نِگَهَش
بیت ۳
بهتر است که من دلم را از او خوب حفظ کنم و در گرو او قرار ندهم، زیرا او هنوز سرد و گرم روزگار را نچشیده و از عشق و دلداری هیچ نگه و مراقبتی ندارد (ناپخته است).
بویِ شیر از لبِ همچون شِکَرَش می‌آید | گرچه خون می‌چکد از شیوهٔ چشمِ سیَهَش
بیت ۴
از لب‌های شکرینش هنوز بوی شیر به مشام می‌رسد (نشان از نوجوانی اوست)، با این حال از شیوه‌ی نگاه چشم‌های سیاهش، خون بر دل عاشقان می‌چکد.
چارده ساله بُتی چابُکِ شیرین دارم | که به جان حلقه به گوش است مَهِ چاردَهَش
بیت ۵
من معشوقی چهارده ساله، چابک و شیرین دارم که ماه شب چهارده از شدت زیبایی‌اش، جان بر کف، غلام و بنده اوست.
از پِی آن گُلِ نورُستِه دلِ ما یارب | خود کجا شد که ندیدیم در این چند گَهَش؟
بیت ۶
خدایا، دل ما در پی آن گل نورس و تازه‌شکفته (معشوق نوجوان) به کجا رفته است که در این مدت خبری از آن نداریم؟
یارِ دلدارِ من ار قلب بدین سان شِکَنَد | بِبَرَد زود به جانداریِ خود پادشهَش
بیت ۷
اگر یار دلیر من این‌گونه قلب‌ها (یا مرکز سپاه دشمن) را بشکند و تصرف کند، پادشاه او را به زودی برای خود به جانداری و محافظت (یا فرماندهی سپاه) برمی‌گزیند.
جان به شکرانه کنم صرف گَر آن دانهٔ دُر | صدفِ سینهٔ حافظ بُوَد آرامگَهَش
بیت ۸
اگر آن گوهر بی‌همتا (معشوق) آرامگاهش در صدف سینه‌ی حافظ (دل حافظ) باشد، من جانم را در شکرانه این موهبت فدا خواهم کرد.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
مَجمَع
محل اجتماع، مجموعه
عِذار
گونه، روی، رخسار
شاهد
محبوب زیبارو (معمولاً نوجوان)
شرع
قانون و احکام دین
حلقه به گوش
کنایه از غلام و بنده فرمانبردار
نورُستِه
تازه‌روییده، تازه‌شکفته
قلب
(ایهام) دل؛ مرکز سپاه
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تشبیه
«عِذار چو مَهَش»
چهره محبوب به ماه تشبیه شده است در زیبایی و درخشش.
کنایه
«بوی شیر از لبش می‌آید»
کنایه از نوجوانی و کم‌تجربگی محبوب است.
تضاد
«بوی شیر (معصومیت) در مقابل خون می‌چکد (ستمگری/اثر مخرب نگاه)»
تضاد بین معصومیت ظاهری (بوی شیر) و تأثیر ویرانگر نگاه معشوق (خون می‌چکد).
اغراق
«مه چاردهش به جان حلقه به گوش است»
زیبایی محبوب آنقدر زیاد است که حتی ماه شب چهارده نیز با تمام شکوهش، مطیع و بنده اوست.
ایهام
«قلب (در بیت هفتم)»
هم به معنی دل و هم به معنی مرکز سپاه است. این ایهام، دلیری محبوب را هم در دلربایی و هم در میدان نبرد نشان می‌دهد.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۲۶,۵۸۰
ابجد وسیط
۱,۸۹۰
ابجد صغیر
۱,۳۵۳
تعداد حروف
۳۹۹
نظرات
ارسال یک نظر