غزل شماره ۱۲۹ حافظ: اگر نه باده غمِ دل ز یادِ ما بِبَرَد + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۱۲۹ حافظ
اگر نه باده غمِ دل ز یادِ ما بِبَرَد
❖
نهیبِ حادثه بنیادِ ما ز جا بِبَرَد
اگر نه عقل به مستی فروکَشَد لنگر
❖
چگونه کَشتی از این وَرطِهٔ بلا ببرد
فغان که با همه کس غایبانه باخت فلک
❖
که کس نبود که دستی از این دَغا ببرد
گذار بر ظلمات است، خِضْرِ راهی کو؟
❖
مباد کآتش محرومی آبِ ما ببرد
دل ضعیفم از آن می‌کَشَد به طَرْفِ چمن
❖
که جان ز مرگ به بیماریِ صبا ببرد
طبیبِ عشق منم باده دِه که این معجون
❖
فَراغت آرد و اندیشهٔ خطا ببرد
بسوخت حافظ و کس حالِ او به یار نگفت
❖
مگر نسیم پیامی خدای را ببرد
✨ نتیجه فال غزل ۱۲۹ حافظ
روزگار سختی را سپری می‌کنید و فشارهای زندگی شما را آزرده کرده است. برای رهایی از بحران‌ها نیاز به آرامش درون و مشاوره با راهنمایی دانا و باتجربه دارید. از افکار منفی و ناامیدی دوری کنید و به لطف حق توکل داشته باشید تا از این گرداب به سلامت عبور کنید.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل گویای احوال شاعری است که در برابر هجوم بلایا، تلخی‌های سرنوشت و بازی دغل‌بازانه روزگار، تنها راه نجات را پناه بردن به عشق، مستی رهایی‌بخش و تسلیم در برابر حق می‌داند. او با یادآوری نیاز انسان به راهنمای معنوی در تاریکی‌های زندگی، بر آرامش دل از طریق انس با طبیعت و پیام‌آوری نسیم عشق تأکید می‌کند.
معنی بیت به بیت غزل
اگر نه باده غمِ دل ز یادِ ما بِبَرَد | نهیبِ حادثه بنیادِ ما ز جا بِبَرَد
بیت ۱
اگر شراب و مستیِ عشق غم دل را از یاد ما نبرد، هیبت و هجوم حوادث روزگار ریشه و هستی ما را بر باد خواهد داد.
اگر نه عقل به مستی فروکَشَد لنگر | چگونه کَشتی از این وَرطِهٔ بلا ببرد
بیت ۲
اگر عقل با مستی و شجاعت ناشی از عشق لنگر نیندیشد و سکون اختیار نکند، چگونه می‌تواند کشتی وجود را از این گرداب پرخطر بلا نجات دهد؟
فغان که با همه کس غایبانه باخت فلک | که کس نبود که دستی از این دَغا ببرد
بیت ۳
فریاد که روزگار با همه پنهانی و ناجوانمردانه بازی کرد و هیچ‌کس نتوانست حتی یک دست بازی را از این حریف دغل‌باز ببرد.
گذار بر ظلمات است، خِضْرِ راهی کو؟ | مباد کآتش محرومی آبِ ما ببرد
بیت ۴
مسیر ما از تاریکی‌ها و نادانی‌ها می‌گذرد؛ راهنمایی چون خضر کجاست؟ مبادا آتش ناکامی و محرومیت آبروی ما را بر باد دهد یا ما را از آب زندگانی محروم سازد.
دل ضعیفم از آن می‌کَشَد به طَرْفِ چمن | که جان ز مرگ به بیماریِ صبا ببرد
بیت ۵
دل ناتوانم به این خاطر به سوی سبزه و بوستان میل می‌کند که شاید با وزش نسیم ملایم و بیمارگونه صبا، از چنگال مرگ جان به در ببرد.
طبیبِ عشق منم باده دِه که این معجون | فَراغت آرد و اندیشهٔ خطا ببرد
بیت ۶
من درمانگر درد عشقم؛ باده بیاور که این معجون شفابخش آرامش و آسودگی خاطر به همراه دارد و افکار باطل و گناه‌آلود را از بین می‌برد.
بسوخت حافظ و کس حالِ او به یار نگفت | مگر نسیم پیامی خدای را ببرد
بیت ۷
حافظ در آتش دوری و اشتیاق سوخت و کسی احوال او را به محبوب نرساند؛ مگر آنکه نسیم سحرگاهی محض رضای خدا پیامی از او به یار برساند.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
نهیب
هیبت، ترس، هول و هجوم هولناک
ورطه
گرداب، منجلاب، جای خطرناک و مهلک
غایبانه
غیرحضوری، پنهانی و بدون حضور حریف
دَغا
فریب‌کار، دغل‌باز، مکار
بیماریِ صبا
اشاره به وزش نرم، ملایم و سست نسیم باد صبا
فراغت
آسودگی خاطر، آرامش و رهایی از دغدغه
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تشبیه و استعاره مرکب
«اگر نه عقل به مستی فروکشد لنگر / چگونه کشتی از این ورطه بلا ببرد»
تشبیه عقل و تدبیر انسان به ناخدایی که در گرداب حوادث به کمک مستی عشق کشتی وجود را مهار می‌کند.
ایهام و مراعات نظیر
«مباد کآتش محرومی آبِ ما ببرد»
آب هم به معنای آبرو و اعتبار است و هم در تناسب با آتش، ظلمات و خضر به آب حیات اشاره دارد.
تلمیح
«گذار بر ظلمات است، خضرِ راهی کو؟»
اشاره به داستان سفر حضرت خضر (ع) به ظلمات برای یافتن آب حیات.
تشخیص
«فغان که با همه کس غایبانه باخت فلک»
نسبت دادن قماربازی و فریب‌کاری به فلک و روزگار.
تضاد
«آتش / آب»
تقابل و تضاد میان آتش و آب در بیت چهارم.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۲۸,۵۶۸
ابجد وسیط
۱,۵۵۶
ابجد صغیر
۱,۰۸۲
تعداد حروف
۳۳۷
نظرات
ارسال یک نظر