غزل شماره ۱۳۰ حافظ: سحر بلبل حکایت با صبا کرد + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۱۳۰ حافظ

سحر بلبل حکایت با صبا کرد

❖

که عشق روی گل با ما چه‌ها کرد

از آن رنگ رخم خون در دل افتاد

❖

وز آن گلشن به خارم مبتلا کرد

غلام همت آن نازنینم

❖

که کار خیر بی روی و ریا کرد

من از بیگانگان دیگر ننالم

❖

که با من هرچه کرد آن آشنا کرد

گر از سلطان طمع کردم خطا بود

❖

ور از دلبر وفا جستم جفا کرد

خوشش باد آن نسیم صبحگاهی

❖

که درد شب نشینان را دوا کرد

نقاب گل کشید و زلف سنبل

❖

گره بند قبای غنچه وا کرد

به هر سو بلبل عاشق در افغان

❖

تنعم از میان باد صبا کرد

بشارت بر به کوی می فروشان

❖

که حافظ توبه از زهد ریا کرد

وفا از خواجگان شهر با من

❖

کمال دولت و دین بوالوفا کرد

✨ نتیجه فال غزل ۱۳۰ حافظ

از طعنه و بی‌مهری کسانی که به آن‌ها اعتماد داشتید دلسرد نشوید؛ تجربیات گذشته چراغ راه آینده شماست. کارهایتان را با خلوص نیت و دور از تظاهر پیش ببرید و چشم‌داشت به دیگران نداشته باشید. به‌زودی گره از کارتان گشوده خواهد شد و آرامش و کامیابی به زندگیتان بازمی‌گردد.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل یکی از مشهورترین سروده‌های حافظ است که با تمثیل عاشقانه بلبل، گل و باد صبا آغاز می‌شود و به شکوه از نامرادی‌های راه عشق و بی‌مهری آشنایان می‌پردازد. شاعر با بیانی پرمحتوا، چشم‌داشت از بزرگان ظاهری و ریاکاران را بیهوده دانسته و بر ارزش کارهای نیک و بی‌پیرایه تأکید می‌کند. در نهایت با نفی زهد ریایی و روی آوردن به راستی و اخلاص، وفاداری انسان‌های اصیل را ستایش می‌نماید.

معنی بیت به بیت غزل

سحر بلبل حکایت با صبا کرد | که عشق روی گل با ما چه‌ها کرد

بیت ۱ هنگام سحر بلبل با نسیم صبا درد دل می‌کرد و می‌گفت که عشق به چهره زیبای گل چه بلاها و رنج‌هایی بر سر ما آورد.

از آن رنگ رخم خون در دل افتاد | وز آن گلشن به خارم مبتلا کرد

بیت ۲ از مشاهده رنگ سرخ و زیبای رخ گل، دلم پر از خون و رنج شد و از آن بوستان پر از گل تنها خار غم و اندوه نصیب من گشت.

غلام همت آن نازنینم | که کار خیر بی روی و ریا کرد

بیت ۳ بنده بلندهمتی و اراده آن انسان دوست‌داشتنی و بزرگواری هستم که کار نیک و شایسته را با اخلاص و بدون تظاهر و خودنمایی به انجام رساند.

من از بیگانگان دیگر ننالم | که با من هرچه کرد آن آشنا کرد

بیت ۴ من دیگر از غریبه‌ها و دشمنان شکایتی ندارم، زیرا هر رنج و جفایی که به من رسید از سوی دوست و فرد آشنا بود.

گر از سلطان طمع کردم خطا بود | ور از دلبر وفا جستم جفا کرد

بیت ۵ اگر از پادشاه چشم‌داشت و طمعی داشتم اشتباه بود، و اگر از معشوق انتظار وفاداری داشتم تنها ستم و بی‌مهری پاسخ گرفتم.

خوشش باد آن نسیم صبحگاهی | که درد شب نشینان را دوا کرد

بیت ۶ روزگار آن نسیم سحرگاهی خوش و خرم باد که مرهمی شد بر رنج و غم عاشقان شب‌زنده‌دار.

نقاب گل کشید و زلف سنبل | گره بند قبای غنچه وا کرد

بیت ۷ نسیم صبا پرده از چهره گل برگرفت، گیسوان سنبل را پریشان و نوازش کرد و گره جامه غنچه را برای شکفتن باز نمود.

به هر سو بلبل عاشق در افغان | تنعم از میان باد صبا کرد

بیت ۸ در حالی که بلبل دلداده در هر گوشه‌ای از درد عشق ناله و فریاد می‌زد، این باد صبا بود که از زیبایی و عطر گل‌ها بهره‌مند و کامیاب شد.

بشارت بر به کوی می فروشان | که حافظ توبه از زهد ریا کرد

بیت ۹ به محله و مجلس اهل صفا و باده‌فروشان مژده ببر که حافظ از پارسایی ریاکارانه و دروغین توبه کرد و طریق صدق و راستی برگزید.

وفا از خواجگان شهر با من | کمال دولت و دین بوالوفا کرد

بیت ۱۰ از میان تمام بزرگان و سرشناسان شهر، تنها خواجه کمال‌الدین ابوالوفا بود که در حق من رسم مهر و وفاداری را به جای آورد.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

تنعم بهره‌مندی از نعمت، در ناز و آسایش زیستن و کامرانی

بی روی و ریا بدون خودنمایی، با صداقت، خلوص نیت و بی‌تظاهر

افغان فریاد، فغان، ناله و زاری برخاسته از درد

قبای غنچه پوشش و کاسبرگ‌های غنچه گل که مانند لباس تن آن را پوشانده است

بوالوفا صاحب وفا و وفادار؛ نام خواجه کمال‌الدین ابوالوفا از بزرگان شیراز

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

تشخیص «سحر بلبل حکایت با صبا کرد»

دادن ویژگی انسانی سخن گفتن و درد دل کردن به بلبل و باد صبا.

مراعات نظیر «نقاب گل کشید و زلف سنبل / گره بند قبای غنچه وا کرد»

تناسب میان واژه‌های گل، سنبل، غنچه و نسیم صبا از عناصر بوستان.

تضاد «من از بیگانگان دیگر ننالم / که با من هرچه کرد آن آشنا کرد»

تقابل و تضاد معنایی میان دو واژه «بیگانگان» و «آشنا» و همچنین «وفا» و «جفا» در ابیات دیگر.

کنایه «از آن رنگ رخم خون در دل افتاد»

«خون در دل افتادن» کنایه از غصه‌دار شدن، رنج کشیدن و اندوه فراوان است.

استعاره «گره بند قبای غنچه وا کرد»

تشبیه برگ‌های بسته غنچه به قبایی دکمه‌دار که نسیم آن را باز و شکوفا می‌کند.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۲۹,۴۲۷

ابجد وسیط ۱,۹۱۱

ابجد صغیر ۱,۳۲۰

تعداد حروف ۴۰۷

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۱۲۹

غزل بعدی غزل شماره ۱۳۱

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ