غزل شماره ۱۲۸ حافظ: نیست در شهر نگاری که دل ما ببرد + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۱۲۸ حافظ
نیست در شهر نگاری که دل ما ببرد
❖
بختم ار یار شود رختم از این جا ببرد
کو حریفی کش سرمست که پیش کرمش
❖
عاشق سوخته‌دل نام تمنا ببرد
باغبانا ز خزان بی‌خبرت می‌بینم
❖
آه از آن روز که بادت گل رعنا ببرد
رهزن دهر نخفته‌ست مشو ایمن از او
❖
اگر امروز نبرده‌ست که فردا ببرد
در خیال این همه لعبت به هوس می‌بازم
❖
بو که صاحب‌نظری نام تماشا ببرد
علم و فضلی که به چل سال دلم جمع آورد
❖
ترسم آن نرگس مستانه به یغما ببرد
بانگ گاوی چه صدا باز دهد؟ عشوه مخر
❖
سامری کیست که دست از ید بیضا ببرد؟
جام مینایی می، سد ره تنگ‌دلی‌ست
❖
منه از دست که سیل غمت از جا ببرد
راه عشق ار چه کمینگاه کمانداران است
❖
هر که دانسته رود صرفه ز اعدا ببرد
حافظ! ار جان طلبد غمزهٔ مستانهٔ یار
❖
خانه از غیر بپرداز و بهل تا ببرد
✨ نتیجه فال غزل ۱۲۸ حافظ
از رکود و شرایط فعلی دلگیر نباشید و اگر لازم است تغییر مسیر دهید. قدر فرصت‌ها و جوانی را بدانید که روزگار در گذر است. در دام فریب و ظاهر افراد حیله‌گر نیفتید. با آگاهی، تدبیر و خلوص نیت گام بردارید تا بر مشکلات و رقیبان پیروز شوید؛ در برابر معشوق و هدف والای خود نیز با جان و دل فداکاری کنید.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل بازتاب‌دهنده دلتنگی حافظ از محیط پیرامون و شوق او به هم‌زبانی دانا و معشوقی کمال‌بخش است. شاعر با هشدار نسبت به ناپایداری دنیا و غارتگری روزگار، همگان را به هوشیاری در برابر گذر عمر فرا می‌خواند. او تفاوت جلوه‌های فریبنده و باطل را با حقیقت ناب از طریق تمثیل سامری و معجزه موسی یادآوری می‌کند و در نهایت، لازمه پیروزی در سلوک عشق را معرفت، پاکسازی دل از اغیار و تسلیم در برابر دوست می‌داند.
معنی بیت به بیت غزل
نیست در شهر نگاری که دل ما ببرد | بختم ار یار شود رختم از این جا ببرد
بیت ۱
در این دیار معشوق دلربایی نیست که بتواند دل مرا برباید؛ اگر بخت و اقبال کمکم کند، بار سفر می‌بندم و از این شهر می‌روم.
کو حریفی کش سرمست که پیش کرمش | عاشق سوخته‌دل نام تمنا ببرد
بیت ۲
کجاست آن هم‌نشین زیباروی و سرمستی که عاشق دل‌سوخته در برابر بخشش و بزرگواری او جرئت کند و آرزوی دلش را بر زبان آورد؟
باغبانا ز خزان بی‌خبرت می‌بینم | آه از آن روز که بادت گل رعنا ببرد
بیت ۳
ای باغبان، تو را غافل از پاییز و دگرگونی روزگار می‌بینم؛ افسوس بر آن روزی که تندباد خزان، گل زیبای تو را پرپر کند و با خود ببرد.
رهزن دهر نخفته‌ست مشو ایمن از او | اگر امروز نبرده‌ست که فردا ببرد
بیت ۴
روزگار غارتگر همواره بیدار است و نباید از آن آسوده‌خاطر باشی؛ اگر امروز دارایی و جوانی تو را نبرده باشد، بی‌تردید فردا خواهد برد.
در خیال این همه لعبت به هوس می‌بازم | بو که صاحب‌نظری نام تماشا ببرد
بیت ۵
در خیال خود، این همه نقش و نگار و شعر زیبا را مشتاقانه بازیچه ساخته‌ام، به این امید که اهل دلی و هنرشناسی به تماشای آن بنشیند و قدر بداند.
علم و فضلی که به چل سال دلم جمع آورد | ترسم آن نرگس مستانه به یغما ببرد
بیت ۶
بیم آن دارم که چشم مست و فریبنده معشوق، تمام دانش و معرفتی را که در مدت چهل سال اندوخته‌ام، به یکباره غارت کند.
بانگ گاوی چه صدا باز دهد؟ عشوه مخر | سامری کیست که دست از ید بیضا ببرد؟
بیت ۷
فریب جلوه‌های دروغین را مخور؛ صدای گاو سامری چه ارزشی دارد؟ سامری حقه‌باز کیست که بتواند بر معجزه نورانی دست حضرت موسی غلبه کند؟
جام مینایی می، سد ره تنگ‌دلی‌ست | منه از دست که سیل غمت از جا ببرد
بیت ۸
پیاله شراب معرفت و شادی، مانعی در برابر اندوه و دلتنگی است؛ آن را از دست مگذار، چرا که سیلاب غم بنیادت را برمی‌کند.
راه عشق ار چه کمینگاه کمانداران است | هر که دانسته رود صرفه ز اعدا ببرد
بیت ۹
هرچند راه عشق پر از دام و خطر کمانداران است، اما هرکس با آگاهی و هوشیاری در آن گام نهد، بر دشمنان و موانع پیروز خواهد شد.
حافظ! ار جان طلبد غمزهٔ مستانهٔ یار | خانه از غیر بپرداز و بهل تا ببرد
بیت ۱۰
ای حافظ، اگر کرشمه دلربای معشوق جانت را طلب کرد، خانه دل را از غیر او خالی کن و با کمال میل جان را فدایش ساز.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
کَش
زیبا، خوش‌حرکات، دلربا و نازنین
لُعبَت
عروسک، بت زیبا، مجسمه و بازیچه خیمه‌شب‌بازی
بو که
امید است که، شاید، به امید اینکه
یَد بیضا
دست سفید و درخشان؛ اشاره به معجزه حضرت موسی (ع)
صَرفه بُردن
سود بردن، غالب آمدن و پیشی گرفتن
بِهِل
بگذار، رها کن (فعل امر از هشتن/هلیدن)
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
استعاره
«ترسم آن نرگس مستانه به یغما ببرد»
«نرگس مستانه» استعاره از چشم مست و فریبنده معشوق است.
تشخیص و کنایه
«رهزن دهر نخفته‌ست مشو ایمن از او»
دهر و روزگار مانند راهزنی دارای صفت بیداری فرض شده (تشخیص) و کنایه از غافلگیرکننده بودن حوادث عالم است.
تلمیح
«سامری کیست که دست از ید بیضا ببرد؟»
اشاره به داستان قرآنی گوساله‌سازی سامری و رویارویی او با معجزه ید بیضای حضرت موسی (ع).
مراعات نظیر (تناسب)
«باغبانا ز خزان بی‌خبرت می‌بینم / آه از آن روز که بادت گل رعنا ببرد»
تناسب میان واژگان «باغبان»، «خزان»، «باد» و «گل».
ایهام
«گل رعنا»
۱. گل دو رنگ زیبا ۲. نام نوعی گل مخصوص در گیاه‌شناسی.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۴۳,۸۲۸
ابجد وسیط
۲,۲۶۰
ابجد صغیر
۱,۶۹۰
تعداد حروف
۵۰۴
نظرات
ارسال یک نظر