غزل شماره ۱۶۴ حافظ: نفسِ بادِ صبا مُشک‌فشان خواهد شد + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۱۶۴ حافظ
نفسِ بادِ صبا مُشک‌فشان خواهد شد
❖
عالَمِ پیر دگرباره جوان خواهد شد
ارغوان جامِ عقیقی به سمن خواهد داد
❖
چشمِ نرگس به شقایق نگران خواهد شد
این تَطاول که کشید از غمِ هجران بلبل
❖
تا سراپردهٔ گل نعره‌زنان خواهد شد
گر ز مسجد به خرابات شدم خرده مگیر
❖
مجلس وعظ دراز است و زمان خواهد شد
ای دل ار عشرتِ امروز به فردا فکنی
❖
مایهٔ نقدِ بقا را که ضَمان خواهد شد؟
ماه شعبان مَنِه از دست قدح، کاین خورشید
❖
از نظر تا شبِ عیدِ رمضان خواهد شد
گل عزیز است غنیمت شِمُریدَش صحبت
❖
که به باغ آمد از این راه و از آن خواهد شد
مطربا مجلسِ انس است غزل خوان و سرود
❖
چند گویی که چنین رفت و چنان خواهد شد؟
حافظ از بهر تو آمد سویِ اقلیمِ وجود
❖
قدمی نِه به وداعش که روان خواهد شد
✨ نتیجه فال غزل ۱۶۴ حافظ
این فال نویدبخشِ پایان سختی‌ها، آمدن روزگار خوش و شکوفایی دوباره زندگی است. بهار عمر شما از راه رسیده و غم هجران به سر خواهد آمد. فرصت امروز را غنیمت بشمارید و دل به نگرانی‌های فردا نسپارید. با دوستان یکدل همراه شوید و به شادی و امیدواری روی آورید که آینده‌ای روشن در انتظار شماست.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزلِ دلنشین و بهاری، سرشار از نویدِ گذار از سرمای زمستان و رسیدن طراوت و سرسبزیِ بهار است. حافظ با تصاویری زیبا از طبیعت و گل‌ها، انسان را به غنیمت شمردن لحظات حال، دوری از زهد ریایی و بهره‌مندی از عشق و شادی دعوت می‌کند و هشدار می‌دهد که عمر کوتاه است و نباید خوشی امروز را به فردا افکند.
معنی بیت به بیت غزل
نفسِ بادِ صبا مُشک‌فشان خواهد شد | عالَمِ پیر دگرباره جوان خواهد شد
بیت ۱
با وزش باد صبا در فصل بهار، هوا عطرآگین می‌شود و جهان کهنسال طراوت و جوانی دوباره می‌یابد.
ارغوان جامِ عقیقی به سمن خواهد داد | چشمِ نرگس به شقایق نگران خواهد شد
بیت ۲
گل ارغوان گلبرگ‌های جام‌مانند و سرخ خود را به گل یاسمن پیشکش می‌کند و گل نرگس با چشمانی خیره، نظاره‌گر شقایق می‌شود.
این تَطاول که کشید از غمِ هجران بلبل | تا سراپردهٔ گل نعره‌زنان خواهد شد
بیت ۳
بلبل که ستمِ دور از یار بودن را تحمل کرده است، با فریاد و شیفته‌وار به سوی خیمه و حریم گل خواهد شتافت.
گر ز مسجد به خرابات شدم خرده مگیر | مجلس وعظ دراز است و زمان خواهد شد
بیت ۴
اگر از مسجد به سوی می‌خانه رفتم بر من ایراد نگیر؛ زیرا سخنرانی وعظ طولانی است و وقتِ خوش از دست می‌رود.
ای دل ار عشرتِ امروز به فردا فکنی | مایهٔ نقدِ بقا را که ضَمان خواهد شد؟
بیت ۵
ای دل، اگر شادی و لذت امروز را به فردا موکول کنی، چه کسی می‌تواند زنده بودن و بقای تو را تا فردا تضمین کند؟
ماه شعبان مَنِه از دست قدح، کاین خورشید | از نظر تا شبِ عیدِ رمضان خواهد شد
بیت ۶
در ماه شعبان جام شراب را زمین مگذار، زیرا این خورشیدِ باده تا شب عید فطر از برابر دیدگان ما پنهان خواهد بود.
گل عزیز است غنیمت شِمُریدَش صحبت | که به باغ آمد از این راه و از آن خواهد شد
بیت ۷
گل بسیار گرامی و ارزشمند است؛ هم‌نشینی با او را قدر بدانید زیرا همان‌گونه که به باغ آمده، زود نیز از راهی دیگر خواهد رفت.
مطربا مجلسِ انس است غزل خوان و سرود | چند گویی که چنین رفت و چنان خواهد شد؟
بیت ۸
ای نوازنده، اینجا محفل صمیمی دوستان است؛ غزل و سرود بخوان و از گذشته و آینده سخن مگو.
حافظ از بهر تو آمد سویِ اقلیمِ وجود | قدمی نِه به وداعش که روان خواهد شد
بیت ۹
حافظ تنها به خاطر تو به این دنیا قدم گذاشت؛ اکنون که در حال رفتن است، برای وداع با او گامی بردار.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
صبا
باد ملایم و خنکی که از سمت شمال شرقی می‌وزد و در ادبیات پیام‌آور بهار است
تطاول
درازی، ظلم، تعدی و ستم کردن
سراپرده
خیمه بزرگ سلطنتی، پرده‌سرا و حریم گل
خرابات
می‌خانه، محل خراباتیان و رندان مست، در اصطلاح عرفانی مقام فنا و بی‌خودی
قدح
جام بزرگ شرابخواری، پیاله
اقلیم وجود
سرزمین هستی و دنیا
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تشخیص
«ارغوان جامِ عقیقی به سمن خواهد داد / چشمِ نرگس به شقایق نگران خواهد شد»
به گل‌ها و گیاهان صفات انسانی مانند جام دادن و چشم دوختن و نگران بودن نسبت داده شده است.
تضاد
«گر ز مسجد به خرابات شدم خرده مگیر»
میان دو واژه مسجد و خرابات تضاد وجود دارد که به زیبایی معنای گریز از زهد ریایی به سوی راستی را نشان می‌دهد.
ایهام
«چشمِ نرگس به شقایق نگران خواهد شد»
واژه نگران دارای دو معناست: یکی چشم به راه بودن و دیگری دچار تشویش و اضطراب بودن.
مراعات نظیر
«باد صبا، عالم پیر، ارغوان، سمن، نرگس، شقایق، گل و باغ»
آوردن واژگانی که به نوعی با بهار و طبیعت تناسب و هم‌خوانی دارند.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۴۳,۸۴۳
ابجد وسیط
۲,۰۶۵
ابجد صغیر
۱,۶۵۱
تعداد حروف
۴۷۰
نظرات
ارسال یک نظر