غزل شماره ۱۶۳ حافظ: گل بی‌رخ یار خوش نباشد + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۱۶۳ حافظ
گل بی‌رخِ یار خوش نباشد
❖
بی‌باده بهار خوش نباشد
طَرفِ چمن و طوافِ بستان
❖
بی‌لاله‌عذار خوش نباشد
رقصیدن سرو و حالتِ گُل
❖
بی‌صوتِ هَزار خوش نباشد
با یارِ شکرلبِ گل‌اندام
❖
بی‌بوس و کنار خوش نباشد
هر نقش که دستِ عقل بندد
❖
جز نقشِ نگار، خوش نباشد
جان نقدِ مُحَقَّر است حافظ
❖
از بهرِ نثار خوش نباشد
✨ نتیجه فال غزل ۱۶۳ حافظ
این فال نشان می‌دهد که هیچ زیبایی، نعمت و موفقیت ظاهری در زندگی بدون حضور عشق و صفا ارزشی ندارد. برای رسیدن به کاملی و آرامش، نیازمند محبت و همنشینی با دوستان راستین هستید. در کارهای خود تنها به عقل میندیشید و دل را با عشق همراه سازید تا به مقصود برسید.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل یکی از لطیف‌ترین سروده‌های حافظ در بیان اهمیت محوری عشق و یار در زندگی است. شاعر تک‌تک زیبایی‌های طبیعت و لذت‌های مادی مانند گل، بهار، چمن، بستان، رقص سرو و آواز بلبل را بدون حضور یار و معشوق بی‌معنی و ناکامل می‌داند و در نهایت تأکید می‌کند که حتی جان شیرین نیز در برابر ارزش معشوق ناچیز است.
معنی بیت به بیت غزل
گل بی‌رخِ یار خوش نباشد | بی‌باده بهار خوش نباشد
بیت ۱
گل سرخ بدون دیدار چهرهٔ محبوب و زیبا، و فصل بهار بدون نوشیدن شراب هیچ صفایی ندارد و لذت‌بخش نیست.
طَرفِ چمن و طوافِ بستان | بی‌لاله‌عذار خوش نباشد
بیت ۲
گشت‌وگذار در گوشه و کنار چمن و باغ، بدون حضور یارِ لاله‌رخسار دلپذیر و باطراوت نخواهد بود.
رقصیدن سرو و حالتِ گُل | بی‌صوتِ هَزار خوش نباشد
بیت ۳
رقص درخت سرو در باد و جلوه‌گری و طراوت گل، بدون نوای دلنشین بلبل خوشایند نیست.
با یارِ شکرلبِ گل‌اندام | بی‌بوس و کنار خوش نباشد
بیت ۴
همنشینی با معشوق شیرین‌لب و خوش‌اندام نیز بدون بوسه و در آغوش کشیدن او لذتی کامل ندارد.
هر نقش که دستِ عقل بندد | جز نقشِ نگار، خوش نباشد
بیت ۵
هر طرح و نقشی که عقل انسان تدبیر و ترسیم کند، در مقایسه با تصویر و نقش معشوق زیبا بی‌ارزش است.
جان نقدِ مُحَقَّر است حافظ | از بهرِ نثار خوش نباشد
بیت ۶
ای حافظ، جان انسان سرمایه‌ای اندک و ناچیز است و شایستگی آن را ندارد که به عنوان هدیه و فداییِ یار نثار گردد.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
طَرف
گوشه، کنار و اطراف
لاله‌عذار
دارای چهره‌ای به سرخی و لطافت لاله
هَزار
بلبل، هزاردستان
مُحَقَّر
کوچک، ناچیز و کم‌ارزش
نثار
فدا کردن، هدیه دادن و بخشیدن چیزی به عنوان قربانی
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تکرار
«خوش نباشد»
تکرار عبارت «خوش نباشد» در پایان مصراع‌ها به عنوان ترجیع‌بند داخلی، موسیقی و آهنگ غزل را تقویت کرده و بر حسرت و فقدان لذت بدون یار تأکید می‌کند.
تشخیص
«رقصیدن سرو و حالتِ گُل»
به سرو و گل صفات انسانی (رقصیدن و حالت گرفتن) نسبت داده شده است.
تناسب
«گل، چمن، بستان، لاله، سرو»
وجود واژگان مرتبط با طبیعت و باغ در کنار هم مراعات نظیر یا تناسب ایجاد کرده است.
تضاد
«عقل و عشق»
تضاد مفهومی میان تدابیر عقل و شور و اشتیاق عشق در بیت پنجم دیده می‌شود.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۲۰,۵۰۴
ابجد وسیط
۸۹۰
ابجد صغیر
۶۸۶
تعداد حروف
۲۰۵
نظرات
ارسال یک نظر