غزل شماره ۲۲۹ حافظ: بخت از دهانِ دوست نشانم نمی‌دهد + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۲۲۹ حافظ
بخت از دهانِ دوست نشانم نمی‌دهد
❖
دولت خبر ز رازِ نهانم نمی‌دهد
از بهرِ بوسه‌ای ز لبش جان همی‌دهم
❖
اینم همی‌ستانَد و آنم نمی‌دهد
مُردم در این فِراق و در آن پرده راه نیست
❖
یا هست و پرده دار نشانم نمی‌دهد
زلفش کشید بادِ صبا چرخِ سِفله بین
❖
کانجا مجالِ بادِ وَزانم نمی‌دهد
چندان که بر کنار چو پرگار می‌شدم
❖
دوران چو نقطه رَه به میانم نمی‌دهد
شِکَّر به صبر دست دهد عاقبت ولی
❖
بدعهدیِ زمانه زمانم نمی‌دهد
گفتم رَوَم به خواب و ببینم جمالِ دوست
❖
حافظ ز آه و ناله امانم نمی‌دهد
✨ نتیجه فال غزل ۲۲۹ حافظ
فال شما نشانگر چالش‌هایی در رسیدن به خواسته‌هاست. بخت و اقبال یاری نمی‌کند و روزگار بدعهد است. با این حال، صبر کلید گشایش است. در رویا شاید یار را بیابید، اما ناله و آه، این امید را نیز کمرنگ می‌کند. ناامید نباشید و به تلاش ادامه دهید.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل شرح حال عاشقی است که از بی‌مهری بخت، دولت و روزگار گله‌مند است. شاعر برای رسیدن به لب یار جان می‌دهد اما نتیجه‌ای نمی‌گیرد. او آرزوی وصال در خواب دارد اما آه و ناله‌اش مانع می‌شود. شاعر بدعهدی روزگار را مانع صبر و دستیابی به مقصود می‌داند.
معنی بیت به بیت غزل
بخت از دهانِ دوست نشانم نمی‌دهد | دولت خبر ز رازِ نهانم نمی‌دهد
بیت ۱
بخت و اقبال من، نشانه‌ای نمی‌دهد که بتوانم به وصل دهان دوست امیدوار باشم. دولت (بخت و اقبال) من نیز خبری برای من ندارد که رازی نهانی در آن باشد.
از بهرِ بوسه‌ای ز لبش جان همی‌دهم | اینم همی‌ستانَد و آنم نمی‌دهد
بیت ۲
حاضرم برای بوسه‌ئی از لبِ او، جانِ خودم را بدهم. اما او این (جان) را از من می‌ستانَد، اما آن (بوسه) را به من نمی‌دهد.
مُردم در این فِراق و در آن پرده راه نیست | یا هست و پرده دار نشانم نمی‌دهد
بیت ۳
در این فراق مُردم. اما در آن پرده (خلوتِ یار) راه ندارم. انگاری که راهی در آن پرده برای من نیست. شاید هم راهی هست و پرده‌دار آن را به من نشان نمی‌دهد.
زلفش کشید بادِ صبا چرخِ سِفله بین | کانجا مجالِ بادِ وَزانم نمی‌دهد
بیت ۴
بادِ صبا توانست زلفِ یار را بکَشَد! ای لعنت به این چرخِ سِفله! که آنجا و در نزدیکیِ یار و زلفِ یار، حتا اندازه‌یِ بادی که می‌وزد هم به من مجال و فرصت نمی‌دهد.
چندان که بر کنار چو پرگار می‌شدم | دوران چو نقطه رَه به میانم نمی‌دهد
بیت ۵
هر چقدر که مانندِ پرگار، بر کنار و محیطِ دایره می‌چرخم، دوران و روزگار، حتا مانندِ نقطه‌ئی که در میانه‌یِ دایره است، راهی نمی‌دهد تا به میان (کمر)ِ معشوق دست بیابم.
شِکَّر به صبر دست دهد عاقبت ولی | بدعهدیِ زمانه زمانم نمی‌دهد
بیت ۶
می‌دانم که سرانجام بر اثرِ صبر، می‌توان به شکَر دست یافت. اما بدعهدیِ زمانه، زمانی به من نمی‌دهد که بخواهم صبر کنم تا سرانجام به شکَر دست یابم.
گفتم رَوَم به خواب و ببینم جمالِ دوست | حافظ ز آه و ناله امانم نمی‌دهد
بیت ۷
با خود گفتم که بخوابم و به خواب بروم، مگر در خواب بتوانم زیباییِ یار را ببینم. اما این حافظ از بس آه و ناله کرد، نگذاشت بخوابم که لااقل در خواب یارم را ببینم.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
دولت
اقبال، شانس، پیروزی
پرده
حجاب، پرده‌ی درگاه معشوق، سرای یار
پرده‌دار
نگهبان پرده، حاجب، رقیب
سِفله
پست، فرومایه، دون
وَزان
وزنده، در حرکت (باد وزان)
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تضاد
«اینم همی‌ستانَد و آنم نمی‌دهد»
مقابله بین ستاندن (گرفتن) و ندادن
استعاره
«کانجا مجالِ بادِ وَزانم نمی‌دهد»
باد صبا استعاره از فرصت و امکان است
تشبیه
«چندان که بر کنار چو پرگار می‌شدم»
شاعر خود را به پرگار تشبیه کرده است که حول نقطه‌ای می‌چرخد ولی به آن نمی‌رسد.
کنایه
«شِکَّر به صبر دست دهد»
کنایه از رسیدن به وصال و شیرینی آن با صبر
تشخیص
«حافظ ز آه و ناله امانم نمی‌دهد»
نسبت دادن صفت "امان ندادن" به "آه و ناله"
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۱۹,۴۲۲
ابجد وسیط
۱,۴۶۴
ابجد صغیر
۱,۱۹۷
تعداد حروف
۳۳۷
نظرات
ارسال یک نظر