غزل شماره ۲۳۰ حافظ: اگر به بادهٔ مُشکین دلم کشد، شاید + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۲۳۰ حافظ
اگر به بادهٔ مُشکین دلم کشد، شاید
❖
که بویِ خیر ز زهدِ ریا نمی‌آید
جهانیان همه گر منعِ من کنند از عشق
❖
من آن کنم که خداوندگار فرماید
طمع ز فیضِ کرامت مَبُر که خُلقِ کریم
❖
گنه ببخشد و بر عاشقان بِبَخشاید
مقیمِ حلقهٔ ذکر است دل بدان امّید
❖
که حلقه‌ای ز سرِ زلفِ یار بگشاید
تو را که حُسنِ خداداده هست و حجلهٔ بخت
❖
چه حاجت است که مَشّاطِه‌ات بیاراید
چمن خوش است و هوا دلکَش است و مِی بی‌غَش
❖
کنون به جز دلِ خوش هیچ در نمی‌باید
جمیله‌ایست عروسِ جهان، ولی هُش دار
❖
که این مُخَدَّره در عقدِ کس نمی‌آید
به لابه گفتمش ای ماهرُخ چه باشد اگر
❖
به یک شِکَر ز تو دلخسته‌ای بیاساید
به خنده گفت که حافظ خدای را مَپسَند
❖
که بوسهٔ تو رخِ ماه را بیالاید
✨ نتیجه فال غزل ۲۳۰ حافظ
این فال نویدبخش آرامش، رهایی از ریا و روی آوردن به زیبایی‌ها و صفای درون است. اگرچه روزگار ناپایدار است، اما با دلی خوش و توکل به کرم الهی می‌توان بر مشکلات غلبه کرد. به زودی گشایشی در کارهایت ایجاد می‌شود و به مراد دل می‌رسی، به شرط آنکه صبور باشی و از تظاهر دوری کنی.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل دلنشین حافظ با نکوهش زهد ریایی و ستایش بستی و عشق حقیقی آغاز می‌شود. شاعر با زبانی رندانه و صمیمی، راه سعادت را در گرو عشق‌ورزی، دوری از تظاهر و غنیمت شمردن دم می‌داند. او در پایان با لحنی طنازانه، گفتگویی شیرین میان خود و معشوق را روایت می‌کند که بیانگر لطافت روح و عمق نگاه هنرمندانه‌ی اوست.
معنی بیت به بیت غزل
اگر به بادهٔ مُشکین دلم کشد، شاید | که بویِ خیر ز زهدِ ریا نمی‌آید
بیت ۱
اگر میل و رغبت دل من به سوی شراب معطر و مشک‌بود باشد، سزاوار و رواست؛ چرا که از زهد ریایی و دروغین هیچ بوی خیری به مشام نمی‌رسد.
جهانیان همه گر منعِ من کنند از عشق | من آن کنم که خداوندگار فرماید
بیت ۲
اگر تمام مردم دنیا مرا از عشق‌ورزی بازدارند، من تنها به فرمان و خواسته‌ی معشوق حقیقی یا خداوند عمل خواهم کرد.
طمع ز فیضِ کرامت مَبُر که خُلقِ کریم | گنه ببخشد و بر عاشقان بِبَخشاید
بیت ۳
هرگز از لطف و بخشش بی‌دریغ الهی ناامید مشو؛ زیرا خوی بزرگوارانه و کریمانه، گناهان را می‌بخشد و بر عاشقان رحمت می‌آورد.
مقیمِ حلقهٔ ذکر است دل بدان امّید | که حلقه‌ای ز سرِ زلفِ یار بگشاید
بیت ۴
دل من به این امید در حلقهٔ ذاکران و عبادت‌کنندگان نشسته و مقیم شده است که گرهی از زلف پرپیچ‌وخم یار بگشاید و به وصال برسد.
تو را که حُسنِ خداداده هست و حجلهٔ بخت | چه حاجت است که مَشّاطِه‌ات بیاراید
بیت ۵
تو که از زیبایی طبیعی و خدادادی و بخت و اقبال بلند بهره‌مندی، چه نیازی داری که آرایشگر چهره‌ات را پیرایش و آرایش کند؟
چمن خوش است و هوا دلکَش است و مِی بی‌غَش | کنون به جز دلِ خوش هیچ در نمی‌باید
بیت ۶
اکنون که چمن‌زار باصفا، هوا دل‌انگیز و شراب ناب و خالص فراهم است، به جز داشتن دلی شاد و خوش، هیچ چیز دیگری لازم نیست.
جمیله‌ایست عروسِ جهان، ولی هُش دار | که این مُخَدَّره در عقدِ کس نمی‌آید
بیت ۷
جهان همچون عروسی زیبا و فریبنده است، اما آگاه باش و هوشیار که این پرده‌نشین فریبنده با هیچ‌کس پیمان وفاداری نبسته و به عقد کسی درنمی‌آید.
به لابه گفتمش ای ماهرُخ چه باشد اگر | به یک شِکَر ز تو دلخسته‌ای بیاساید
بیت ۸
با زاری و التماس به معشوق ماه‌روی خود گفتم: چه زیانی دارد اگر دل‌خسته و مجروح من با یک بوسه از لب‌های شکرین تو به آرامش برسد؟
به خنده گفت که حافظ خدای را مَپسَند | که بوسهٔ تو رخِ ماه را بیالاید
بیت ۹
معشوق با خنده پاسخ داد: ای حافظ، به خدا سوگند راضی مشو و مپسند که بوسهٔ تو چهرهٔ همچون ماه مرا آلوده کند.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
بادهٔ مُشکین
شراب معطری که با مشک آمیخته شده است.
شاید
سزاوار است، رواست، شایسته است.
مشّاطه
آرایشگر عروس و زنان.
مِی بی‌غش
شراب خالص، ناب و بدون ناخالصی.
مخدره
زن پرده‌نشین و مستور.
لابه
التماس، زاری و تضرع.
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تشخیص
«جمیله‌ایست عروسِ جهان»
نسبت دادن صفت عروس بودن (انسان‌گونه) به جهان.
استعاره
«به یک شِکَر ز تو دلخسته‌ای بیاساید»
واژهٔ شکر استعاره از بوسه یا لب شیرین معشوق است.
تضاد
«گنه ببخشد و بر عاشقان بِبَخشاید»
تضاد میان گناه و بخشش که بر زیبایی معنا افزوده است.
تناسب
«چمن، هوا، مِی بی‌غش»
رعایت مراعات نظیر یا تناسب میان عناصر طبیعت و بزم.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۳۵,۹۴۷
ابجد وسیط
۲,۰۷۷
ابجد صغیر
۱,۵۰۴
تعداد حروف
۴۴۲
نظرات
ارسال یک نظر