غزل شماره ۲۱۱ حافظ: دوش می‌آمد و رخساره برافروخته بود + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۲۱۱ حافظ
دوش می‌آمد و رخساره برافروخته بود
❖
تا کجا باز دلِ غمزدهای سوخته بود
رسم عاشق‌کُشی و شیوهٔ شهرآشوبی
❖
جامه‌ای بود که بر قامتِ او دوخته بود
جانِ عُشّاق سپندِ رخِ خود می‌دانست
❖
و آتشِ چهره بدین کار برافروخته بود
گر‌چه می‌گفت که زارَت بِکُشم می‌دیدم
❖
که نهانش نظری با منِ دلسوخته بود
کفرِ زلفش رَهِ دین می‌زد و آن سنگین دل
❖
در پِی‌اش مشعلی از چهره برافروخته بود
دل بسی خون به کف آورد ولی دیده بریخت
❖
الله الله، که تلف کرد و که اندوخته بود؟
یار مَفروش به دنیا که بسی سود نکرد
❖
آن که یوسف به زَرِ ناسره بفروخته بود
گفت و خوش گفت برو خرقه بسوزان حافظ
❖
یا رب این قلب‌شناسی ز که آموخته بود؟
✨ نتیجه فال غزل ۲۱۱ حافظ
این فال نشان‌دهنده عشق، رنج‌های دلدادگی و آزمون‌های سخت زندگی است. دل به ظاهر مادیات و ظاهرفریبی‌های دنیا نبندید و اصالت و عشق حقیقی را با هیچ بهایی معامله نکنید. هرچند سختی‌هایی در مسیر شماست، اما با بصیرت و دور انداختن تظاهر و ریا، آینده‌ای روشن در انتظار شما خواهد بود و در نهایت حقایق بر شما آشکار می‌گردد.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل یکی از شاهکارهای حافظ در توصیف جمال و قهر معشوق است. شاعر در آن از آمدن یاری آتشین‌رخ سخن می‌گوید که رسم عاشق‌کشی دارد. او از رنج دل و اشک چشم می‌گوید و به سالک هشدار می‌دهد که یار حقیقی را با متاع ناچیز دنیا معامله نکند. در بیت پایانی نیز با هشداری رندانه، انسان را به دور افکندن خرقهٔ ریا و تقلب دعوت می‌کند.
معنی بیت به بیت غزل
دوش می‌آمد و رخساره برافروخته بود | تا کجا باز دلِ غمزدهای سوخته بود
بیت ۱
دیشب معشوق با چهره‌ای گلگون و برافروخته می‌آمد؛ معلوم نیست کجا دل غمزدهای را دوباره به آتش کشیده و سوزانده بود.
رسم عاشق‌کُشی و شیوهٔ شهرآشوبی | جامه‌ای بود که بر قامتِ او دوخته بود
بیت ۲
آیین عاشق‌کشی و فتنه و آشوبگری در شهر، گویی جامه‌ای بود که دقیقاً بر اساس قامت و اندام او دوخته شده بود.
جانِ عُشّاق سپندِ رخِ خود می‌دانست | و آتشِ چهره بدین کار برافروخته بود
بیت ۳
او جان عاشقان را همچون دانه اسفندی می‌دانست که باید برای دفع چشم‌زخم رخسارش بسوزد و به همین منظور چهره‌اش را آتشین و برافروخته ساخته بود.
گر‌چه می‌گفت که زارَت بِکُشم می‌دیدم | که نهانش نظری با منِ دلسوخته بود
بیت ۴
اگرچه به زبان می‌گفت که تو را به زاری خواهم کشت، اما از نگاهش می‌فهمیدم که در دلِ پنهانش نسبت به منِ دلسوخته نظر لطف و محبت دارد.
کفرِ زلفش رَهِ دین می‌زد و آن سنگین دل | در پِی‌اش مشعلی از چهره برافروخته بود
بیت ۵
سیاهی زلفش ایمان و دین را به غارت می‌برد و آن معشوق سخت‌دل، به دنبال آن، مشعلِ چهره‌اش را برای روشنایی و گمراهی بیشتر افروخته بود.
دل بسی خون به کف آورد ولی دیده بریخت | الله الله، که تلف کرد و که اندوخته بود؟
بیت ۶
دل با رنج و زحمت خونِ جگر بسیار فراهم آورد، اما دیده همه را به صورت اشک خونین فرو ریخت؛ شگفتا که یکی اندوخت و دیگری برباد داد!
یار مَفروش به دنیا که بسی سود نکرد | آن که یوسف به زَرِ ناسره بفروخته بود
بیت ۷
دوست و یار را به مال و متاع دنیا نفروش؛ زیرا کسی که حضرت یوسف را به سکه تقلبی فروخت، سود نکرد و زیان دید.
گفت و خوش گفت برو خرقه بسوزان حافظ | یا رب این قلب‌شناسی ز که آموخته بود؟
بیت ۸
چه نیکو گفت که ای حافظ برو و خرقهٔ ریا را بسوزان؛ پروردگارا، او این هنرِ شناخت قلب (تشخیص حقیقت از مجاز و صدوَد از قلب) را از چه کسی آموخته بود؟
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
دوش
دیشب
شهرآشوب
کسی که شهر را به آشوب و فتنه بکشاند، فتنه گر
سپند
دانه اسفند که برای دفع چشم زخم در آتش سوزانند
زر ناسره
طلای ناخالص، تقلبی و کم ارزش
قلب‌شناسی
شناخت سکه تقلبی از اصلی، یا شناخت باطن افراد و ناخالصی درون
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تشبیه
«جان عشاق سپند رخ خود می‌دانست»
جان عاشقان به دانه اسفند تشبیه شده که برای چشم‌زخم روی آتش رخ معشوق می‌سوزد.
ایهام
«یا رب این قلب‌شناسی ز که آموخته بود؟»
واژه قلب دو معنی دارد: یکی سکه تقلبی و دیگری باطن و دل انسان.
تضاد
«کفر زلفش ره دین می‌زد»
میان دو واژه کفر و دین تقابل و تضاد وجود دارد.
کنایه
«رخساره برافروخته بود»
کنایه از خشمگین بودن یا چهرهٔ گلگون و آراسته داشتن است.
تلمیح
«آن که یوسف به زر ناسره بفروخته بود»
اشاره به داستان حضرت یوسف و فروخته شدن ایشان توسط برادران به بهایی ناچیز.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۳۷,۶۰۲
ابجد وسیط
۱,۹۸۶
ابجد صغیر
۱,۵۳۹
تعداد حروف
۴۲۱
نظرات
ارسال یک نظر