غزل شماره ۲۴۱ حافظ: معاشران ز حریف شبانه یاد آرید + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۲۴۱ حافظ

معاشران ز حریفِ شبانه یاد آرید

❖

حقوقِ بندگیِ مخلصانه یاد آرید

به وقتِ سرخوشی از آه و ناله عُشّاق

❖

به صوت و نغمهٔ چنگ و چَغانه یاد آرید

چو لطفِ باده کُنَد جلوه در رخِ ساقی

❖

ز عاشقان به سرود و ترانه یاد آرید

چو در میانِ مراد آورید دستِ امید

❖

ز عهدِ صحبت ما در میانه یاد آرید

سمندِ دولت اگر چند سرکشیده رَوَد

❖

ز همرهان به سرِ تازیانه یاد آرید

نمی‌خورید زمانی غمِ وفاداران

❖

ز بی‌وفاییِ دورِ زمانه یاد آرید

به وَجهِ مرحمت ای ساکنانِ صدرِ جلال

❖

ز رویِ حافظ و این آستانه یاد آرید

✨ نتیجه فال غزل ۲۴۱ حافظ

این فال نشان‌دهنده دلتنگی و یادآوری خاطرات گذشته است. کسانی که به روزگار کامرانی رسیده‌اند نباید یاران قدیمی و نیازمند را فراموش کنند. صبور باشید، چرخ زمانه ثابت نمی‌ماند و روزگار به کام شما نیز خواهد گشت. با امیدواری و اخلاص به مسیر خود ادامه دهید تا به مقصود برسید.

خلاصه و مفهوم غزل

حافظ در این غزل با بيانی حسرت‌آلود و گله‌مند، دوستان و هم‌نشینان دیروز خود را مخاطب قرار می‌دهد که اکنون به مقام و منصب رسیده‌اند و او را از یاد برده‌اند. شاعر از آن‌ها می‌خواهد که در اوج مستی و شادی و کامیابی، یاران وفادار و دوران گذشته را فراموش نکنند و به یاد ناپایداری روزگار باشند.

معنی بیت به بیت غزل

معاشران ز حریفِ شبانه یاد آرید | حقوقِ بندگیِ مخلصانه یاد آرید

بیت ۱ ای هم‌نشینان، رفیق شب‌زنده‌دار و هم‌پیاله‌ی خود را فراموش نکنید و حق دوستی و خدمتگزاری صمیمانه‌ی او را به خاطر داشته باشید.

به وقتِ سرخوشی از آه و ناله عُشّاق | به صوت و نغمهٔ چنگ و چَغانه یاد آرید

بیت ۲ هنگامی که در بزم شادمانی و مستی هستید، با نوا و آهنگ سازها از آه و ناله‌های دل‌سوختگان و عاشقان یاد کنید.

چو لطفِ باده کُنَد جلوه در رخِ ساقی | ز عاشقان به سرود و ترانه یاد آرید

بیت ۳ وقتی زیبایی و اثر شراب در چهره‌ی ساقی نمایان و گلگون می‌شود، با سرود و ترانه به یاد عاشقان محروم باشید.

چو در میانِ مراد آورید دستِ امید | ز عهدِ صحبت ما در میانه یاد آرید

بیت ۴ هنگامی که به آرزوی خود می‌رسید و دستانتان را به نشانه وصال دور کمر معشوق حلقه می‌کنید، از روزگار دوستی و هم‌نشینی ما نیز یادی کنید.

سمندِ دولت اگر چند سرکشیده رَوَد | ز همرهان به سرِ تازیانه یاد آرید

بیت ۵ اگر اسب بخت و کامرانی شما با غرور و سرکشی به تند و تیزی می‌تازد، دست‌کم با اشاره‌ای از همراهان قدیمی خود یادی کنید.

نمی‌خورید زمانی غمِ وفاداران | ز بی‌وفاییِ دورِ زمانه یاد آرید

بیت ۶ اگر لحظه‌ای غم یاران وفادار را نمی‌خورید، حداقل به یاد داشته باشید که چرخش روزگار و زمانه بی‌وفا و ناپایدار است.

به وَجهِ مرحمت ای ساکنانِ صدرِ جلال | ز رویِ حافظ و این آستانه یاد آرید

بیت ۷ ای کسانی که بر بالاترین جایگاه عزت و بزرگی نشسته‌اید، از روی لطف و مهربانی به یاد حافظ و این درگاه و آستانه باشید.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

معاشران هم‌نشینان، دوستان و رفیقان

حریف شبانه هم‌پیاله و دوست شب‌زنده‌دار (کنایه از خود شاعر)

چغانه نوعی ساز ضربی یا از سازهای رشته‌ای قدیمی

سمند دولت اسب زردرنگ دولت و سعادت (استعاره از مرکب کامرانی و قدرت)

صدر جلال بالاترین جایگاه مجلس، صدرنشینی و مقام والای دربار

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

تشبیه «سمندِ دولت»

دولت و کامرانی به اسبی (سمند) سرکش و زردرنگ تشبیه شده است.

تضاد «صدر و آستانه»

واژه‌های صدر (بالا و مقام والا) و آستانه (درگاه و پایین) در بیت آخر تضاد زیبایی ساخته‌اند.

ایهام «عُشّاق»

عشاق هم به معنای عاشقان است و هم نام یکی از گوشه‌های موسیقی ایرانی.

کنایه «دستِ امید در میانِ مراد آوردن»

کنایه از رسیدن به معشوق و در آغوش کشیدن او است.

مراعات نظیر «چنگ و چغانه و صوت و ترانه»

اجزا و ابزارهای مرتبط با موسیقی و بزم در کنار هم آمده‌اند.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۲۳,۰۶۲

ابجد وسیط ۱,۶۱۸

ابجد صغیر ۱,۱۲۹

تعداد حروف ۳۴۰

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۲۴۰

غزل بعدی غزل شماره ۲۴۲

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ