غزل شماره ۱۵۶ حافظ: به حسن و خُلق و وفا کس به یارِ ما نرسد + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۱۵۶ حافظ

به حسن و خُلق و وفا کس به یارِ ما نرسد

❖

تو را در این سخن، انکارِ کارِ ما نرسد

اگرچه حُسن‌فروشان به جلوه آمده‌اند

❖

کسی به حُسن و ملاحت به یارِ ما نرسد

به حق صحبت دیرین که هیچ محرمِ راز

❖

به یارِ یک جهت حق‌گزارِ ما نرسد

هزار نقش برآید ز کِلکِ صُنع و یکی

❖

به دلپذیری نقشِ نگارِ ما نرسد

هزار نقد به بازارِ کائنات آرند

❖

یکی به سکهٔ صاحب عیارِ ما نرسد

دریغ قافله عمر کآنچنان رفتند

❖

که گَردشان به هوایِ دیارِ ما نرسد

دلا ز رنجِ حسودان مرنج و واثق باش

❖

که بد به خاطرِ امیدوارِ ما نرسد

چنان بِزی که اگر خاکِ ره شوی کس را

❖

غبارِ خاطری از رهگذارِ ما نرسد

بسوخت حافظ و ترسم که شرحِ قصهٔ او

❖

به سمعِ پادشهِ کامگارِ ما نرسد

✨ نتیجه فال غزل ۱۵۶ حافظ

این غزل بشارت می‌دهد که قدر و منزلت شما بالاست و حسودان نمی‌توانند به شما آسیب برسانند. به پاکی نیت و وفاداری خود پایبند باشید و از آزار دیگران دوری کنید تا نام نیکی از شما باقی بماند. پاداش تلاش‌ها و ارزش حقیقی شما نادیده گرفته نخواهد شد و امیدتان به آینده‌ای روشن است.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل حافظ به ستایش بی‌نظیری محبوب (یا فردی گرانقدر چون خواجه قوام‌الدین صاحب عیار) می‌پردازد و او را در حسن، خلق، وفا و ارزش، بی‌همتا می‌داند. شاعر تاکید می‌کند که هیچ‌کس به پای او نمی‌رسد، حتی با وجود جلوه‌گری دیگران. در ادامه، حافظ از سرعت گذر عمر افسوس می‌خورد و دل را به صبر در برابر حسودان و بدخواهان فرامی‌خواند. او توصیه می‌کند که چنان زندگی کنیم که حتی پس از مرگ نیز خاطره‌ای بد از ما به جا نماند. در نهایت، حافظ از سوز عشق و بیم آنکه داستان او به گوش یار یا حاکم نرسد، ابراز نگرانی می‌کند.

معنی بیت به بیت غزل

به حسن و خُلق و وفا کس به یارِ ما نرسد | تو را در این سخن، انکارِ کارِ ما نرسد

بیت ۱ هیچ‌کس در زیبایی، اخلاق نیکو و وفاداری به محبوب ما نمی‌رسد و تو نمی‌توانی این حقیقت را انکار کنی.

اگرچه حُسن‌فروشان به جلوه آمده‌اند | کسی به حُسن و ملاحت به یارِ ما نرسد

بیت ۲ اگرچه زیبایی‌فروشان و دلبران بسیاری به خودنمایی پرداخته‌اند، اما هیچ‌کس در زیبایی و دلنشینی به محبوب ما نمی‌رسد.

به حق صحبت دیرین که هیچ محرمِ راز | به یارِ یک جهت حق‌گزارِ ما نرسد

بیت ۳ به حقِ دوستی دیرینه و صمیمی‌مان سوگند که هیچ رازنگهداری به محبوب یکدل و حق‌شناس ما نمی‌رسد.

هزار نقش برآید ز کِلکِ صُنع و یکی | به دلپذیری نقشِ نگارِ ما نرسد

بیت ۴ هزاران نقش زیبا از قلم آفرینش (خداوند) پدیدار می‌شود، اما هیچ‌کدام به دلربایی و گیرایی نقش محبوب ما نمی‌رسد.

هزار نقد به بازارِ کائنات آرند | یکی به سکهٔ صاحب عیارِ ما نرسد

بیت ۵ هزاران چیز ارزشمند و گرانبها به بازار دنیا عرضه می‌شود، اما هیچ‌کدام به ارزش و اعتبارِ وجودی محبوب ما که همچون سکه‌ای خالص و بی‌عیب است، نمی‌رسد.

دریغ قافله عمر کآنچنان رفتند | که گَردشان به هوایِ دیارِ ما نرسد

بیت ۶ افسوس که کاروان عمر چنان سریع گذشت که حتی گرد و غبار راهشان به سرزمین آرزوهای ما نرسید و نشانی از رفتگان نماند.

دلا ز رنجِ حسودان مرنج و واثق باش | که بد به خاطرِ امیدوارِ ما نرسد

بیت ۷ ای دل، از رنج و آزار حسودان غمگین مباش و مطمئن باش که هیچ گزندی به دل امیدوار و نیک‌اندیش ما نخواهد رسید.

چنان بِزی که اگر خاکِ ره شوی کس را | غبارِ خاطری از رهگذارِ ما نرسد

بیت ۸ چنان زندگی کن که حتی پس از مرگت و تبدیل شدن به خاک راه، غبار آن خاک هم باعث آزرده شدن خاطر کسی نگردد.

بسوخت حافظ و ترسم که شرحِ قصهٔ او | به سمعِ پادشهِ کامگارِ ما نرسد

بیت ۹ حافظ از عشق یا غم سوخت و نگران است که داستان او به گوش پادشاه کامیاب و قدرتمند ما (معشوق یا حاکم) نرسد.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

ملاحت دلنشینی، نمکین بودن، لطافت.

یک جهت یک رو، صادق، بی ریا و راستگو.

کِلک صُنع قلم آفرینش، قدرت خلق‌کننده خداوند.

نقد پول رایج، سرمایه، وجه نقد.

صاحب عیار کسی که دارای ارزش و اعتبار حقیقی و خالص است. (با ایهام به نام خواجه قوام‌الدین محمد صاحب عیار)

واثق مطمئن، دلگرم.

کامگار کامران، کامیاب، خوشبخت.

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

تشبیه «قافله عمر (بیت ۶)»

عمر به کاروانی تشبیه شده است که در حال گذر است و بی‌هیچ توقفی پیش می‌رود.

ایهام «صاحب عیار (بیت ۵)»

این ترکیب هم به معنای فردی با ارزش و اعتبار حقیقی است و هم به نام خواجه قوام‌الدین محمد صاحب عیار (وزیر شاه شجاع و دوست حافظ) اشاره دارد.

کنایه «خاک ره شوی (بیت ۸)»

کنایه از مردن و به خاک سپرده شدن.

تضاد «اگرچه حُسن‌فروشان به جلوه آمده‌اند / کسی به حُسن و ملاحت به یارِ ما نرسد (بیت ۲)»

تقابل میان زیبایی‌های ظاهری و سطحی 'حسن‌فروشان' با زیبایی اصیل و بی‌نظیر 'یار ما' که عمیق و پایدار است.

تناسب (مراعات‌النظیر) «نقد، بازار کائنات، سکه صاحب عیار (بیت ۵)»

این واژه‌ها همگی از حوزه اقتصاد و تجارت هستند و با هم تناسب معنایی دارند که مفهوم ارزشمندی و اعتبار را تقویت می‌کند.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۳۱,۵۴۲

ابجد وسیط ۱,۹۸۶

ابجد صغیر ۱,۴۴۶

تعداد حروف ۴۳۱

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۱۵۵

غزل بعدی غزل شماره ۱۵۷

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ