غزل شماره ۱۵۷ حافظ: هر که را با خطِ سبزت سرِ سودا باشد + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۱۵۷ حافظ
هر که را با خطِ سبزت سرِ سودا باشد
❖
پای از این دایره بیرون نَنِهَد تا باشد
من چو از خاکِ لحد لاله‌صفت برخیزم
❖
داغِ سودای توام سِرِّ سُویدا باشد
تو خود ای گوهرِ یک‌دانه کجایی آخِر
❖
کز غمت دیدهٔ مردم همه دریا باشد
از بُنِ هر مژه‌ام آب روان است بیا
❖
اگرت میلِ لبِ جوی و تماشا باشد
چون گل و مِی دمی از پرده برون آی و درآ
❖
که دگرباره ملاقات نه پیدا باشد
ظِلِّ مَمدودِ خَمِ زلفِ توام بر سر باد
❖
کاندر این سایه قرارِ دلِ شیدا باشد
چشمت از ناز به حافظ نکند میل آری
❖
سرگرانی صفتِ نرگسِ رعنا باشد
✨ نتیجه فال غزل ۱۵۷ حافظ
نیت شما بر پایه مهری صادقانه و هدفی پایدار است. بر عهد خود استوار بمانید و از بی‌مهری‌ها یا تأخیرها ناامید نشوید. فرصت‌های پیش رو را مغتنم بشمارید و وقت را برای ابراز خواسته‌ها هدر ندهید. اگرچه طرف مقابل مغرور و بی‌اعتنا به نظر می‌رسد، اما پایداری و وفاداری شما در نهایت آرامش و وصال را به همراه خواهد داشت.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل یکی از عاشقانه‌ترین اشعار حافظ است که بر وفاداری جاودانه، سوز فراق و غنیمت شمردن فرصت دیدار تأکید دارد. شاعر بیان می‌کند که دلدادگی او چنان عمیق است که حتی پس از مرگ و برخاستن از خاک گور نیز داغ این عشق در دلش زنده خواهد ماند. او با تصویرسازی‌های زیبایی از سیلاب اشک و تمنای حضور یار، معشوق را به شکستن پرده خلوت و دیدار فرامی‌خواند و بی‌اعتنایی او را خصلت طبیعی زیبارویان مغرور می‌شمارد.
معنی بیت به بیت غزل
هر که را با خطِ سبزت سرِ سودا باشد | پای از این دایره بیرون نَنِهَد تا باشد
بیت ۱
هر کس که گرفتار سودای عشق و شیفته موی نورسته چهره زیبای تو شود، تا زمانی که زنده است از دایره ارادت و بندگی تو قدم بیرون نخواهد گذاشت.
من چو از خاکِ لحد لاله‌صفت برخیزم | داغِ سودای توام سِرِّ سُویدا باشد
بیت ۲
روزی که در قیامت همچون گل لاله از خاک گور برمی‌خیزم، داغ عشق و تمنای تو همچنان راز پنهان در اعماق نقطه سیاه دلم خواهد بود.
تو خود ای گوهرِ یک‌دانه کجایی آخِر | کز غمت دیدهٔ مردم همه دریا باشد
بیت ۳
ای معشوق بی‌همتا و درّ یگانه، تو کجایی که از اندوه فراقت، چشمان همگان (و مردمک چشم من) همچون دریایی از اشک شده است؟
از بُنِ هر مژه‌ام آب روان است بیا | اگرت میلِ لبِ جوی و تماشا باشد
بیت ۴
از ریشه هر مژه‌ام جویباری از اشک روان است؛ اگر هوس تفرج، گردش و نشستن لب جوی داری، بیا و چشمان اشکبارم را تماشا کن.
چون گل و مِی دمی از پرده برون آی و درآ | که دگرباره ملاقات نه پیدا باشد
بیت ۵
همانند گل و شراب که از پرده غنچه و خُم بیرون می‌آیند، لحظه‌ای نقاب بردار و به پیش ما بیا؛ زیرا هیچ معلوم نیست که دوباره فرصت دیداری پیش آید.
ظِلِّ مَمدودِ خَمِ زلفِ توام بر سر باد | کاندر این سایه قرارِ دلِ شیدا باشد
بیت ۶
سایه بلند و گسترده زلف پرپیچ‌وخم تو همواره بر سرم باد، چرا که آرامش و قرار این دل شیدا و بی‌تاب تنها در زیر این سایه به دست می‌آید.
چشمت از ناز به حافظ نکند میل آری | سرگرانی صفتِ نرگسِ رعنا باشد
بیت ۷
چشم پرنازت توجهی به حافظ ندارد و این طبیعی است، زیرا بی‌اعتنایی، غرور و سرسنگینی ویژگی همیشگی گل نرگس زیبا و خودنماست.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
خطِ سبز
موهای نرم و لطیفِ تازه روییده بر چهره و پیرامون لب زیبارویان
سِرِّ سُویدا
راز نهفته در نقطه سیاه و ژرفای دل
گوهرِ یک‌دانه
مروارید یگانه و بی‌همتا، کنایه از معشوق بی‌نظیر
ظِلِّ مَمدود
سایه گسترده و طولانی (برگرفته از آیات سوره واقعه)
سرگرانی
تکبر، بی‌توجهی، غرور و سرسنگین بودن
نرگسِ رعنا
گل نرگس زیبا و خودپسند، کنایه از چشم مغرور و فریبای معشوق
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تشبیه
«من چو از خاک لحد لاله‌صفت برخیزم»
شاعر برخاستن خود از گور پس از مرگ را به روییدن گل لاله با داغ سیاه بر دل تشبیه کرده است.
ایهام و مراعات نظیر
«تو خود ای گوهر یک‌دانه کجایی آخر / کز غمت دیده مردم همه دریا باشد»
واژه «مردم» ایهام دارد (مردمان / مردمک چشم) و با واژه‌های گوهر، دریا و دیده شبکه مراعات نظیر ساخته است.
اقتباس
«ظل ممدود»
تضمین و اقتباس از عبارت قرآنی «وَظِلٍّ مَمْدُودٍ» در سوره واقعه.
استعاره و تشخیص
«سرگرانی صفت نرگس رعنا باشد»
نرگس استعاره از چشم معشوق است و نسبت دادن سرگرانی و ناز به گل، تشخیص محسوب می‌شود.
اغراق
«از بن هر مژه‌ام آب روان است بیا»
اغراق در شدت و کثرت اشک جاری از هر مژه.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۲۶,۳۰۲
ابجد وسیط
۱,۵۲۸
ابجد صغیر
۱,۰۹۳
تعداد حروف
۳۴۲
نظرات
ارسال یک نظر