غزل شماره ۱۸۹ حافظ: طایر دولت اگر باز گذاری بکند + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۱۸۹ حافظ
طایرِ دولَت اَگَر باز گُذاری بِکُنَد
❖
یار بازآیَد و با وَصْل، قَراری بِکُنَد
دیدِه را دَسْتگَهِ دُرّ و گُهَر، گَرچِه نَمانْد
❖
بِخورَد خونی و تَدْبیرِ نِثاری بکُند
دوش گُفْتَم: «بِکُنَد لَعْلِ لَبَش، چارِهٔ مَن؟»
❖
هاتِفِ غِیْب، نِدا داد کِه: «آری! بِکُنَد»
کَس نیارَد برِ او دَم زنَد از قِصِّهٔ ما
❖
مَگَرَش بادِ صَبا گوش، گُذاری بِکُنَد
دادِه‌اَم بازِ نَظَر را به تَذَرْوی، پرواز
❖
بازخوانَد مَگَرَش نَقْش و شِکاری بِکُنَد
شَهْر، خالی‌ست زِ عُشّاق؛ بُوَد کَز طَرَفی
❖
مَرْدی اَز خویش بُرون آید و کاری بِکُنَد
کو کَریمی که ز بَزْمِ طَرَبَش، غَم‌زَدِه‌ای
❖
جُرعِه‌ای دَرکَشَد و دَفْعِ خُماری بِکُنَد؟
یا وَفا، یا خَبَرِ وَصْلِ تو، یا مَرْگِ رَقیب
❖
بُوَد آیا که فَلَک، زین دو سِه، کاری بِکُنَد؟
«حافِظا»! گَر نَرَوی از دَرِ او، هَم روزی
❖
گُذَری بَر سَرَت از گوشِه کِناری بِکُنَد
✨ نتیجه فال غزل ۱۸۹ حافظ
این فال نویدبخش امید، بازگشت روزگار خوش و پایان انتظار است. اگر در کار خود پایداری و صبر پیشه کنی و از درگاه حق ناامید نشوی، به زودی نشانه‌های لطف و وصال یار را خواهی دید. به تلاش خود ادامه بده که گشایش کارها نزدیک است.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل بیانگر سوز و گداز عاشقی دلتنگ است که در فراق یار به سر می‌برد. حافظ با زبانی پر از امید و تمنا، از بازگشت احتمالی بخت نیک، نیاز به امداد غیبی، و گلایه از روزگار سخن می‌گوید. او از کمبود عاشقان حقیقی در شهر شکایت کرده و در نهایت تأکید می‌کند که با پایداری در آستان دوست، سرانجام مرهمی بر زخم هجران زده خواهد شد.
معنی بیت به بیت غزل
طایرِ دولَت اَگَر باز گُذاری بِکُنَد | یار بازآیَد و با وَصْل، قَراری بِکُنَد
بیت ۱
اگر پرنده بخت و اقبال دوباره از اینجا گذر کند، یار بازمی‌گردد و پیمان وصال می‌بندد.
دیدِه را دَسْتگَهِ دُرّ و گُهَر، گَرچِه نَمانْد | بِخورَد خونی و تَدْبیرِ نِثاری بکُند
بیت ۲
گرچه چشمان من از شدت گریه توانایی اشک ریختن مانند مروارید را ندارد، اما خون دل می‌خورد و برای هدیه دادن تدبیری می‌اندیشد.
دوش گُفْتَم: «بِکُنَد لَعْلِ لَبَش، چارِهٔ مَن؟» | هاتِفِ غِیْب، نِدا داد کِه: «آری! بِکُنَد»
بیت ۳
دیشب با خود گفتم آیا لب سرخ او مشکل مرا حل می‌کند؟ ندای غیبی پاسخ داد که آری، این کار را خواهد کرد.
کَس نیارَد برِ او دَم زنَد از قِصِّهٔ ما | مَگَرَش بادِ صَبا گوش، گُذاری بِکُنَد
بیت ۴
هیچ‌کس جرأت ندارد داستان عشق ما را نزد او بگوید، مگر اینکه باد صبا پیامی به گوش او برساند.
دادِه‌اَم بازِ نَظَر را به تَذَرْوی، پرواز | بازخوانَد مَگَرَش نَقْش و شِکاری بِکُنَد
بیت ۵
شاهین نگاه را به دنبال پرنده زیبا و گریزپایی به پرواز درآورده‌ام، شاید با نقشی که می‌زند او را شکار کند.
شَهْر، خالی‌ست زِ عُشّاق؛ بُوَد کَز طَرَفی | مَرْدی اَز خویش بُرون آید و کاری بِکُنَد
بیت ۶
شهر از عاشقان حقیقی خالی است؛ باشد که مردی غیرتمند از خودخواهی بیرون آید و کاری بزرگ انجام دهد.
کو کَریمی که ز بَزْمِ طَرَبَش، غَم‌زَدِه‌ای | جُرعِه‌ای دَرکَشَد و دَفْعِ خُماری بِکُنَد؟
بیت ۷
کجاست بخشنده‌ای که غمزده‌ای از مجلس شادی او جامی بنوشد و خماری و غمش را برطرف کند؟
یا وَفا، یا خَبَرِ وَصْلِ تو، یا مَرْگِ رَقیب | بُوَد آیا که فَلَک، زین دو سِه، کاری بِکُنَد؟
بیت ۸
آیا روزگار از میان این سه کار یعنی وفای تو، خبر وصال یا مرگ رقیب، یکی را انجام خواهد داد؟
«حافِظا»! گَر نَرَوی از دَرِ او، هَم روزی | گُذَری بَر سَرَت از گوشِه کِناری بِکُنَد
بیت ۹
ای حافظ، اگر از آستان او دور نشوی، روزی بالاخره از کنار تو نیز گذری خواهد کرد و به تو توجه خواهد نمود.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
طایر دولت
پرنده بخت و اقبال، همای سعادت
دستگه
مخفف دستگاه، قدرت، استطاعت و سرمایه
هاتف غیب
آوازدهنده یا ندای غیبی و ناپیدا
تذرو
قرقاول، مرغ خوش‌پروپال و استعاره از معشوق
رقیب
نگهبان، پاسبان و کسی که مانع رسیدن عاشق به معشوق است
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
اضافه تشبیهی
«طایر دولت»
دولت و اقبال به طایر (پرنده) تشبیه شده است.
استعاره
«دُرّ و گهر»
اشک چشم عاشق به درّ و گوهر تشبیه شده است.
ایهام
«باز»
واژه باز در مصراع اول هم به معنای پرنده شکاری و هم به معنای دوباره و مجدد به کار رفته است.
تضاد
«وصل و هجر یا وفا و جفا»
تضاد میان مفاهیم پیوند و دوری برای برجسته‌سازی حال و هوای عاطفی شعر.
حسن تعلیل
«بخورد خونی و تدبیر نثاری بکند»
خون دل خوردن چشم را دلیل و بهانه‌ای برای آماده کردن هدیه اشک دانسته است.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۳۴,۱۸۰
ابجد وسیط
۲,۲۰۶
ابجد صغیر
۱,۳۷۵
تعداد حروف
۴۳۲
نظرات
ارسال یک نظر