غزل شماره ۱۶۰ حافظ: خوش است خلوت اگر یار یارِ من باشد + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۱۶۰ حافظ

خوش است خلوت اگر یار یارِ من باشد

❖

نه من بسوزم و او شمعِ انجمن باشد

من آن نگینِ سلیمان به هیچ نَسْتانَم

❖

که گاه گاه بر او دستِ اهرمن باشد

روا مدار خدایا که در حریمِ وصال

❖

رقیب محرم و حِرمان نصیبِ من باشد

هُمای گو مَفِکَن سایهٔ شرف هرگز

❖

در آن دیار که طوطی کم از زَغَن باشد

بیانِ شوق چه حاجت؟ که سوز آتش دل

❖

توان شناخت ز سوزی که در سخن باشد

هوایِ کویِ تو از سر نمی‌رود آری

❖

غریب را دلِ سرگشته با وطن باشد

به سانِ سوسن اگر دَه‌زبان شود حافظ

❖

چو غنچه پیشِ تواش مُهر بر دهن باشد

✨ نتیجه فال غزل ۱۶۰ حافظ

ای صاحب فال، به دنبال خلوتی دلنشین و یاری یکرنگ هستی. از هرگونه رابطه یا موفقیتی که با ناپاکی یا رقابت آلوده شود، دوری کن. دلت پیوسته در هوای مقصود حقیقی است، پس برای رسیدن به آن، اصالت و یکدلی خود را حفظ کن. سخن دل تو رازی است که نیازی به بیان ندارد؛ شور درونی‌ات خود گواه است. صبر کن که دل سرگشته به وطن می‌رسد.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل حافظ به اهمیت خلوت و عشق صادقانه می‌پردازد. شاعر تأکید می‌کند که یاری حقیقی باید مختص او باشد و از هر رابطه‌ای که با رقیبان یا پلیدی‌ها مشترک شود، روی گردان است. او آرزو می‌کند که در عرصه وصال، رقیب محرم نباشد و خود محروم نماند. حافظ همچنین به وارونگی ارزش‌ها در جامعه اشاره می‌کند، جایی که هنرور از افراد دون‌مایه کمتر ارزش دارد. او بیان می‌کند که نیازی به ابراز لفظی شوق نیست و سوز دل از سخن عاشق پیداست. در نهایت، با تأکید بر عشق بی‌نهایت خود به معشوق، می‌گوید که حتی با نهایت فصاحت نیز در برابر او سکوت اختیار می‌کند.

معنی بیت به بیت غزل

خوش است خلوت اگر یار یارِ من باشد | نه من بسوزم و او شمعِ انجمن باشد

بیت ۱ تنهایی و خلوت من زمانی دلنشین و مطلوب است که معشوق واقعاً یار و همراه من باشد، نه اینکه من در آتش عشق او بسوزم و او همچون شمع، جمع‌گرای محافل و روشنی‌بخش دیگران باشد.

من آن نگینِ سلیمان به هیچ نَسْتانَم | که گاه گاه بر او دستِ اهرمن باشد

بیت ۲ من آن انگشتر گرانبهای سلیمان (نماد قدرت و عظمت) را به هیچ قیمتی نمی‌گیرم و نمی‌خواهم، اگر قرار باشد گاهی دست اهریمن (نماد پلیدی و ناپاکی) به آن برسد و آن را آلوده کند.

روا مدار خدایا که در حریمِ وصال | رقیب محرم و حِرمان نصیبِ من باشد

بیت ۳ خدایا، این را نپذیر که در خلوتگاه و قلمرو مقدس وصال و نزدیکی با معشوق، رقیب نزدیک و محرم باشد و منِ عاشق از آن محروم و بی‌بهره بمانم.

هُمای گو مَفِکَن سایهٔ شرف هرگز | در آن دیار که طوطی کم از زَغَن باشد

بیت ۴ ای هُمای سعادت (پرنده‌ای افسانه‌ای که سایه‌اش خوشبختی می‌آورد)، هرگز سایه شرف و بزرگی خود را بر سر آن سرزمینی نینداز که در آنجا طوطی (نماد هنرور و سخنور) از زَغَن (پرنده پست و زشت‌خو) بی‌ارزش‌تر و حقیرتر شمرده شود.

بیانِ شوق چه حاجت؟ که سوز آتش دل | توان شناخت ز سوزی که در سخن باشد

بیت ۵ نیازی به بیان و ابراز لفظی شوق و اشتیاق نیست؛ چرا که سوز و حرارتِ آتشِ دلِ عاشق را می‌توان به خوبی از سوز و تأثیری که در کلام و سخن او پنهان است، تشخیص داد.

هوایِ کویِ تو از سر نمی‌رود آری | غریب را دلِ سرگشته با وطن باشد

بیت ۶ آری، عشق و آرزوی رسیدن به کوی تو هرگز از سر من بیرون نمی‌رود؛ چرا که دلِ مسافری سرگشته و آواره همیشه با یاد و آرزوی وطن اصلی خود می‌تپد و آرام ندارد.

به سانِ سوسن اگر دَه‌زبان شود حافظ | چو غنچه پیشِ تواش مُهر بر دهن باشد

بیت ۷ حتی اگر حافظ مانند گل سوسن (که ده گلبرگ دارد و به ده زبان بودن تشبیه می‌شود) به نهایت فصاحت و بلاغت برسد و سخنور باشد، باز هم در برابر عظمت و شکوه تو مانند غنچه‌ای خاموش، مُهر سکوت بر دهان خواهد داشت و از سخن گفتن باز می‌ماند.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

شمع انجمن کنایه از کسی که مرکز توجه جمعی است و نور و گرمی‌اش شامل حال همگان می‌شود، نه تنها عاشق.

نگین سلیمان اشاره به انگشتری حضرت سلیمان که قدرت فرمانروایی بر جن و انس را به او می‌داد. (تلمیح)

نَسْتانَم نگیرم، قبول نکنم.

حِرمان محرومیت، ناامیدی، بی‌نصیبی.

هُما پرنده‌ای افسانه‌ای و نماد سعادت و بخت‌یاری که سایه‌اش را خوشبختی می‌آورند.

زَغَن نوعی پرنده شکاری کوچک (مانند قرقی یا باز کوچک) که در اینجا نماد پستی و دون‌مایگی است.

دَه‌زبان کنایه از نهایت فصاحت و بلاغت و سخنوری، اشاره به ده گلبرگ سوسن.

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

تلمیح «من آن نگینِ سلیمان به هیچ نَسْتانَم / که گاه گاه بر او دستِ اهرمن باشد»

اشاره به داستان حضرت سلیمان و نگین انگشتری او که قدرت فرمانروایی داشت و مدتی توسط دیو ربوده شد.

تشبیه «نه من بسوزم و او شمعِ انجمن باشد»

یار به شمعی تشبیه شده که در انجمن نورافشانی می‌کند، و سوزش عاشق به سوختن شمع.

کنایه «شمع انجمن»

کنایه از کسی که مورد توجه عمومی است و نفعش به همگان می‌رسد نه فقط یک نفر.

تضاد «طوطی کم از زَغَن باشد»

قرار دادن طوطی (نماد هنر و فصاحت) در برابر زغن (نماد پستی) برای نشان دادن وارونگی ارزش‌ها.

تشخیص «هُمای گو مَفِکَن سایهٔ شرف»

به پرنده هما قابلیت سخن گفتن و تصمیم‌گیری در مورد افکندن سایه داده شده است.

مراعات نظیر «هُمای، طوطی، زَغَن»

آوردن چند واژه از یک گروه (پرندگان) در یک بیت.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۲۶,۹۸۳

ابجد وسیط ۱,۵۰۷

ابجد صغیر ۱,۱۴۴

تعداد حروف ۳۳۵

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۱۵۹

غزل بعدی غزل شماره ۱۶۱

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ