غزل شماره ۱۵۹ حافظ: نقدِ صوفی نه همه صافیِ بی‌غَش باشد + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۱۵۹ حافظ
نقدِ صوفی نه همه صافیِ بی‌غَش باشد
❖
ای بسا خرقه که مُستوجبِ آتش باشد
صوفیِ ما که ز وِردِ سحری مست شدی
❖
شامگاهش نگران باش که سرخوش باشد
خوش بُوَد گر محکِ تجربه آید به میان
❖
تا سیه‌روی شود هر که در او غَش باشد
خَطِّ ساقی گر از این گونه زند نقش بر آب
❖
ای بسا رُخ که به خونآبه مُنَقَّش باشد
ناز‌پروردِ تَنَعُّم نبَرَد راه به دوست
❖
عاشقی شیوهٔ رندانِ بلاکش باشد
غمِ دنیای دَنی چند خوری؟ باده بخور
❖
حیف باشد دلِ دانا که مُشَوَّش باشد
دلق و سجادهٔ حافظ ببَرَد باده‌فروش
❖
گر شرابش ز کفِ ساقی مَه‌وَش باشد
✨ نتیجه فال غزل ۱۵۹ حافظ
از ظاهرپرستی و فریب افراد دوچهره دوری کن. در مواجهه با آزمون‌های زندگی، صداقت و خلوص نیت خود را حفظ نما تا سربلند شوی. برای رسیدن به اهداف بزرگ باید رنج و سختی را به جان بخری؛ غم و اندوهِ این دنیای گذرا را رها کن و دل به نشاط و راستی بسپار.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل یکی از درخشان‌ترین سروده‌های حافظ در نکوهش ریاکاری، تزویر صوفیان ظاهرنما و مدعیان زهد است. حافظ با صراحت بیان می‌کند که عیار واقعی انسان‌ها در بوته آزمایش و تجربه آشکار می‌شود نه در ادعا و جامه زهد. او راه وصال معشوق حقیقی را مستلزم تحمل سختی و گذر از خودپرستی می‌داند و خردمندان را به رهایی از غم بیهوده جهان و نوشیدن باده عشق و یک‌رنگی دعوت می‌کند.
معنی بیت به بیت غزل
نقدِ صوفی نه همه صافیِ بی‌غَش باشد | ای بسا خرقه که مُستوجبِ آتش باشد
بیت ۱
سرمایه و ادعای صوفی همواره پاک و بی‌غل‌وغش نیست؛ چه بسیار خرقه‌های زهد و ریا که سزاوار سوختن در آتش هستند.
صوفیِ ما که ز وِردِ سحری مست شدی | شامگاهش نگران باش که سرخوش باشد
بیت ۲
صوفی ما که سحرگاهان با ذکر و دعا سرمستی می‌کرد، شب‌هنگام به او بنگر که از باده‌نوشی سرمست و شادمان است.
خوش بُوَد گر محکِ تجربه آید به میان | تا سیه‌روی شود هر که در او غَش باشد
بیت ۳
چه نیکوست اگر سنگ آزمون و تجربه به میان آید تا هر کس در باطنش ناخالصی و ریا دارد، رسوا و شرمسار گردد.
خَطِّ ساقی گر از این گونه زند نقش بر آب | ای بسا رُخ که به خونآبه مُنَقَّش باشد
بیت ۴
اگر خط چهره و عشوه‌گری ساقی چنین بر جان عاشقان اثر بگذارد و جلوه‌گری کند، چهره‌های بسیاری از اشک خونین رنگین خواهد شد.
ناز‌پروردِ تَنَعُّم نبَرَد راه به دوست | عاشقی شیوهٔ رندانِ بلاکش باشد
بیت ۵
کسی که در ناز و رفاه پرورش یافته هرگز به وصال معشوق نمی‌رسد، زیرا عاشقی آیین رندانِ محنت‌کشیده و سختی‌دیده است.
غمِ دنیای دَنی چند خوری؟ باده بخور | حیف باشد دلِ دانا که مُشَوَّش باشد
بیت ۶
چرا این‌قدر غصه دنیای فرومایه و پست را می‌خوری؟ شراب شادی و معرفت بنوش؛ حیف است دل انسان آگاه و خردمند پریشان و نگران باشد.
دلق و سجادهٔ حافظ ببَرَد باده‌فروش | گر شرابش ز کفِ ساقی مَه‌وَش باشد
بیت ۷
باده‌فروش می‌تواند خرقه و سجاده حافظ را به عنوان بهای شراب ببرد، اگر آن باده از دست ساقیِ ماه‌روی و زیبا به او داده شود.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
بی‌غَش
خالص، پاک و بدون ناخالصی یا فریب
مُستوجب
سزاوار، شایسته و لایق
مَحَک
سنگ آزمایش طلا برای تشخیص عیار و خلوص
تَنَعُّم
بهره‌مندی از ناز و نعمت و رفاه
دَنی
پست، فرومایه و بی‌ارزش
مُشَوَّش
پریشان، مضطرب و درهم‌ریخته
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
کنایه
«سیه‌روی شود هر که در او غش باشد»
«سیه‌روی شدن» کنایه از رسوا شدن، شرمساری و سرافکندگی است.
اضافه تشبیهی
«محکِ تجربه»
تجربه و آزمایش روزگار به سنگ محک طلاسنجی تشبیه شده است.
تضاد
«وِردِ سحری و شامگاهش»
بین «سحر» و «شامگاه» تضاد زمانی برقرار است.
ارسال المثل
«خوش بود گر محک تجربه آید به میان / تا سیه‌روی شود هر که در او غش باشد»
این بیت حافظ به عنوان ضرب‌المثلی مشهور در زبان فارسی رواج یافته است.
جناس اشتقاق
«دنیای دنی»
بین دو واژه «دنیا» و «دنی» که از یک ریشه لغوی هستند، جناس اشتقاق وجود دارد.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۳۰,۳۸۸
ابجد وسیط
۱,۵۵۲
ابجد صغیر
۱,۱۲۹
تعداد حروف
۳۴۱
نظرات
ارسال یک نظر