غزل شماره ۱۶۱ حافظ: کِی شعر تر انگیزد خاطر که حزین باشد + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۱۶۱ حافظ
کِی شعر تر انگیزد خاطر که حزین باشد
❖
یک نکته از این معنی گفتیم و همین باشد
از لعلِ تو گر یابم انگشتریِ زنهار
❖
صد مُلکِ سلیمانم در زیرِ نگین باشد
غمناک نباید بود از طعنِ حسود ای دل
❖
شاید که چو وابینی خیرِ تو در این باشد
هر که‌او نَکُنَد فهمی زین کِلکِ خیال‌انگیز
❖
نقشش به حرام اَر خود صورتگر چین باشد
جامِ میْ و خونِ دل هر یک به کسی دادند
❖
در دایرهٔ قسمت اوضاع چنین باشد
در کارِ گلاب و گل حکمِ ازلی این بود
❖
که‌این شاهدِ بازاری وآن پرده‌نشین باشد
آن نیست که حافظ را رِندی بِشُد از خاطر
❖
که‌این سابقهٔ پیشین تا روزِ پَسین باشد
✨ نتیجه فال غزل ۱۶۱ حافظ
از طعنه‌ها و حسادت‌های بدخواهان اندوهگین نشوید؛ چه بسا در نرسیدن به خواسته‌تان خیری نهفته باشد. فراز و فرودهای روزگار را بپذیرید و به تدبیر خداوند اعتماد کنید. با صبر و پایبندی به اصول اخلاقی و اصالت خود، درهای گشایش و نصرت به رویتان باز خواهد شد و به عزتی بزرگ دست خواهید یافت.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل ژرف به پیوند میان آرامش درون و آفرینش هنر، و نیز مبحث تقدیر و حکمت الهی می‌پردازد. حافظ ابتدا یادآور می‌شود که طبع شاداب تنها از خاطری آسوده برمی‌خیزد. او با اشاره به نظام قسمت و تفاوت جایگاه موجودات در جهان هستی، انسان را به تسلیم در برابر رضای حق و صبر در برابر ملامت بدخواهان دعوت می‌کند و تأکید می‌نماید که گوهر رندی و آزادگی، پیوندی ازلی و ابدی با روح انسان دارد.
معنی بیت به بیت غزل
کِی شعر تر انگیزد خاطر که حزین باشد | یک نکته از این معنی گفتیم و همین باشد
بیت ۱
دلی که غمگین و پژمرده باشد، هرگز نمی‌تواند شعری باطراوت و دلنشین بسراید؛ تمام حقیقت این موضوع در همین یک نکته خلاصه شده است.
از لعلِ تو گر یابم انگشتریِ زنهار | صد مُلکِ سلیمانم در زیرِ نگین باشد
بیت ۲
اگر از لب سرخ و لعل‌گون تو نشان امان و عنایتی نصیبم شود، پادشاهی صد کشور مانند فرمانروایی حضرت سلیمان زیر فرمان من خواهد بود.
غمناک نباید بود از طعنِ حسود ای دل | شاید که چو وابینی خیرِ تو در این باشد
بیت ۳
ای دل، از زخم زبان و سرزنش حسودان اندوهگین مشو؛ زیرا اگر با دقت بنگری، چه بسا خیر و مصلحت تو در همین رنج‌ها باشد.
هر که‌او نَکُنَد فهمی زین کِلکِ خیال‌انگیز | نقشش به حرام اَر خود صورتگر چین باشد
بیت ۴
هر کس زیبایی‌های این قلم خیال‌انگیز و نقش‌آفرین را درک نکند، آفرینش و هنرش باطل است، حتی اگر ماهرترین نقاش چین باشد.
جامِ میْ و خونِ دل هر یک به کسی دادند | در دایرهٔ قسمت اوضاع چنین باشد
بیت ۵
در تقسیم‌بندی سرنوشت ازلی، به یکی بادهٔ شادی بخشیدند و به دیگری رنج و خونِ دل دادند؛ رسم دایره تقدیر چنین رقم خورده است.
در کارِ گلاب و گل حکمِ ازلی این بود | که‌این شاهدِ بازاری وآن پرده‌نشین باشد
بیت ۶
در تقدیر گل و گلاب از روز ازل چنین مقرر شد که یکی جلوه‌گر و حاضر در کوی و بازار باشد و دیگری پنهان و پرده‌نشین بماند.
آن نیست که حافظ را رِندی بِشُد از خاطر | که‌این سابقهٔ پیشین تا روزِ پَسین باشد
بیت ۷
گمان مبر که حافظ راه و رسم رندی و آزادگی را فراموش کرده است، چرا که این سرشت و عهد ازلی تا روز قیامت پایدار خواهد ماند.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
شعرِ تَر
شعر لطیف، روان، تازه و باطراوت
انگشتریِ زنهار
انگشتری امان‌نامه؛ نشانه‌ای که شاهان برای در امان ماندن به کسی می‌دادند
طعن
سرزنش، عیب‌جویی و زخم زبان
کِلک
قلم و خامهٔ نویسندگی
صورتگر چین
نقاش زبردست و چابک‌دست اهل چین؛ مانی نقاش
شاهد بازاری
زیبارویی که خود را در کوچه و بازار در معرض دید همگان قرار می‌دهد
روزِ پَسین
روز قیامت، آخرالزمان
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
استعاره
«از لعلِ تو گر یابم»
«لعل» استعاره از لب سرخ و گران‌بهای معشوق است.
تلمیح
«صد مُلکِ سلیمانم در زیرِ نگین باشد»
اشاره به پادشاهی شگفت‌انگیز حضرت سلیمان و انگشتری صاحب اقتدار او دارد.
تضاد
«جامِ میْ و خونِ دل / شاهدِ بازاری و پرده‌نشین»
تقابل میان شادی و غم، و همچنین تضاد میان آشکار بودن در بازار و پنهان بودن در خلوت.
مراعات نظیر
«کِلک، نقش، صورتگر»
تناسب و هماهنگی معنایی میان قلم، نقاشی و نقاش.
کنایه
«در زیرِ نگین باشد»
کنایه از تحت فرمان، مسخر و زیر سلطه بودن است.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۲۶,۳۶۱
ابجد وسیط
۱,۸۶۳
ابجد صغیر
۱,۲۱۵
تعداد حروف
۳۷۶
نظرات
ارسال یک نظر