غزل شماره ۳۳۲ حافظ: مزن بر دل ز نوکِ غمزه تیرم + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۳۳۲ حافظ

مزن بر دل ز نوکِ غمزه تیرم

❖

که پیشِ چشمِ بیمارت بمیرم

نِصاب حُسن در حدِّ کمال است

❖

زکاتم دِه که مسکین و فقیرم

چو طفلان تا کِی ای زاهد، فریبی

❖

به سیبِ بوستان و شهد و شیرم

چُنان پُر شد فضایِ سینه از دوست

❖

که فکرِ خویش گم شد از ضمیرم

قدح پُر کن که من در دولتِ عشق

❖

جوانبخت جهانم گرچه پیرم

قراری بسته‌ام با مِی فروشان

❖

که روزِ غم به جز ساغر نگیرم

مبادا جز حسابِ مُطرب و مِی

❖

اگر نقشی کشد کِلکِ دبیرم

در این غوغا که کَس کَس را نپُرسد

❖

من از پیرِ مُغان منّت پذیرم

خوشا آن دَم کز اِستغنایِ مستی

❖

فَراغت باشد از شاه و وزیرم

من آن مرغم که هر شام و سحرگاه

❖

ز بامِ عرش می‌آید صَفیرم

چو حافظ گنج او در سینه دارم

❖

اگرچه مُدَّعی بیند حقیرم

✨ نتیجه فال غزل ۳۳۲ حافظ

این غزل نویدبخش عشق حقیقی و رهایی از تعلقات دنیوی است. حافظ به شما می‌گوید که در راه عشق، حتی با وجود ظواهر ناامیدکننده، سعادتمندترین فرد هستید. به ارزش‌های درونی خود تکیه کنید و فریب وعده‌های پوچ را نخورید. لطف الهی همیشه شامل حال شماست و در هر آشوبی، راهنمای حقیقی در کنار شماست.

خلاصه و مفهوم غزل

غزل ۳۳۲ حافظ، ندای بلند عشق و عرفان در برابر زهد ریایی و دنیاپرستی است. شاعر با لحنی شورمندانه، از معشوق می‌خواهد که با ناز و عشوه خود او را از خود بیخود نکند، چرا که او شیفته کمال زیبایی معشوق است و خود را نیازمند عنایت او می‌داند. حافظ به زاهدان ریاکار می‌تازد که مردم را با وعده‌های بهشت فریب می‌دهند، در حالی که او تمام وجودش را از عشق دوست پر می‌بیند و در این مسیر، خود را جوانبخت و سعادتمند می‌شمارد. او با می فروشان پیمان بسته که در غم‌ها به ساغر پناه برد و خواستار ثبت اعمالی جز باده‌گساری و حال خوش در کارنامه خود نیست. در این دنیای پرهیاهو، او تنها منت‌پذیر پیر مغان است و آرزوی رهایی از بند شاه و وزیر را دارد. حافظ خود را مرغی قدسی می‌داند که از بام عرش ندا می‌دهد و با وجود حقیر شمردن توسط مدعیان، گنج عشق الهی و معرفت را در سینه دارد.

معنی بیت به بیت غزل

مزن بر دل ز نوکِ غمزه تیرم | که پیشِ چشمِ بیمارت بمیرم

بیت ۱ با گوشه چشم و نازت، تیر بر دل من نزن، چرا که همین که چشمان خمار و دلربایت را ببینم، از شدت عشق و اشتیاق جان می‌دهم.

نِصاب حُسن در حدِّ کمال است | زکاتم دِه که مسکین و فقیرم

بیت ۲ زیبایی تو به نهایت کمال رسیده است و بر اساس شرع، وقتی مالی به حد نصاب رسید، زکات بر آن واجب می‌شود. پس زکات این حسن و زیبایی را به من که عاشق و نیازمندم، عطا کن (کنایه از بوسه یا توجه).

چو طفلان تا کِی ای زاهد، فریبی | به سیبِ بوستان و شهد و شیرم

بیت ۳ ای زاهد ریاکار! تا کی می‌خواهی مرا همچون کودکان با وعده‌های بهشت (سیب بوستان و نهرهای شهد و شیر) فریب دهی؟ من جویای عشق حقیقی هستم، نه پاداش‌های مادی.

چُنان پُر شد فضایِ سینه از دوست | که فکرِ خویش گم شد از ضمیرم

بیت ۴ سینه و جان من چنان از عشق دوست لبریز شده است که دیگر جایی برای فکر کردن به خود و خواسته‌های دنیوی‌ام باقی نمانده و هر خودخواهی از درونم رخت بربسته است.

قدح پُر کن که من در دولتِ عشق | جوانبخت جهانم گرچه پیرم

بیت ۵ جام شراب را پر کن، زیرا من در سایه اقبال و سعادت عشق، خوشبخت‌ترین و جوان‌ترین فرد جهانم، اگرچه از نظر جسمانی پیر و سالخورده‌ام.

قراری بسته‌ام با مِی فروشان | که روزِ غم به جز ساغر نگیرم

بیت ۶ با می‌فروشان پیمانی بسته‌ام که در روزگار غم و اندوه، جز جام شراب را به دست نگیرم (یعنی به جای غصه خوردن، به باده‌نوشی و شادی بپردازم).

مبادا جز حسابِ مُطرب و مِی | اگر نقشی کشد کِلکِ دبیرم

بیت ۷ خدا کند که قلم تقدیر یا فرشته حسابرس اعمالم، در پرونده من چیزی جز حال خوش مطرب و باده‌گساری ثبت نکند.

در این غوغا که کَس کَس را نپُرسد | من از پیرِ مُغان منّت پذیرم

بیت ۸ در این آشوب و هیاهوی دنیا که هیچ‌کس از حال دیگری خبر نمی‌گیرد و به فکر خود است، من از راهنمایی و لطف پیر مغان سپاسگزار و منّت‌پذیرم.

خوشا آن دَم کز اِستغنایِ مستی | فَراغت باشد از شاه و وزیرم

بیت ۹ خوشا آن لحظه‌ای که از بی‌نیازی و رهایی ناشی از مستی (عشق و عرفان)، از دغدغه‌های مربوط به شاه و وزیر و جاه و مقام دنیوی آسوده و فارغ باشم.

من آن مرغم که هر شام و سحرگاه | ز بامِ عرش می‌آید صَفیرم

بیت ۱۰ من آن پرنده‌ی قدسی هستم که هر صبح و شام، بانگ و آوایم (یعنی الهامات و اشعارم) از بام عرش الهی به گوش می‌رسد (کنایه از مقام بلند عرفانی و الهی بودن کلامش).

چو حافظ گنج او در سینه دارم | اگرچه مُدَّعی بیند حقیرم

بیت ۱۱ من نیز مانند حافظ (تخلص شاعر)، گنج گرانبهای عشق الهی و معرفت را در سینه خود دارم، اگرچه بدخواهان و مدعیان ممکن است مرا حقیر و ناچیز بشمارند.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

نوکِ غمزه گوشه چشم و ناز همراه با عشوه که مانند تیر عمل می‌کند.

نِصاب حُسن حد نصاب و کمال زیبایی (اشاره به حد مشخص مال در شرع که زکات بر آن واجب می‌شود).

ضمیر درون، باطن، قلب، وجدان.

کِلکِ دبیر قلم نویسنده، در اینجا می‌تواند کنایه از قلم تقدیر یا فرشته‌ای باشد که اعمال را می‌نویسد.

پیرِ مُغان مرشد و راهنمای عرفانی که اغلب در تقابل با زاهد ریاکار قرار می‌گیرد.

اِستغنایِ مستی بی‌نیازی و رهایی از تعلقات دنیوی که از سر مستی و سرمستی عشق حاصل می‌شود.

صَفیر بانگ، آواز، فریاد.

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

استعاره «تیرِ غمزه»

«تیر» استعاره از اثر قوی و کاری نگاه یا ناز معشوق است که دل عاشق را مجروح می‌کند.

تناسب (مراعات نظیر) «نِصاب حُسن، زکات، مسکین، فقیر»

این واژه‌ها همگی از حوزه اصطلاحات شرعی و اقتصادی مربوط به بخشش و فقر هستند که در کنار هم معنای کمال زیبایی معشوق و نیاز عاشق را تقویت می‌کنند.

تضاد (طباق) «جوانبخت جهانم گرچه پیرم»

«جوانبخت» و «پیر» در تقابل با یکدیگر قرار گرفته‌اند و نشان‌دهنده این است که عشق، روح شاعر را با وجود کهولت سن، جوان و پرنشاط نگه داشته است.

کنایه «به سیبِ بوستان و شهد و شیرم»

کنایه از وعده‌های بهشتی و پاداش‌های اخروی است که زاهد برای فریب مردم و ترغیب آن‌ها به عبادت ظاهری استفاده می‌کند.

ایهام «کِلکِ دبیرم»

«دبیر» هم به معنی نویسنده یا کاتب است و هم می‌تواند اشاره به سیاره عطارد (دبیر فلک) یا فرشته‌ای باشد که اعمال انسان را ثبت می‌کند.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۳۹,۹۸۷

ابجد وسیط ۲,۱۳۹

ابجد صغیر ۱,۴۷۶

تعداد حروف ۴۳۷

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۳۳۱

غزل بعدی غزل شماره ۳۳۳

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ