غزل شماره ۳۳۱ حافظ: به تیغم گَر کشد دستش نگیرم + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۳۳۱ حافظ

به تیغم گَر کشد دستش نگیرم

❖

وگر تیرم زَنَد منّت پذیرم

کمانِ ابرویت را گو بزن تیر

❖

که پیشِ دست و بازویت بمیرم

غمِ گیتی گر از پایم درآرد

❖

بجز ساغر که باشد دستگیرم؟

برآی ای آفتابِ صبحِ امّید

❖

که در دستِ شبِ هجران اسیرم

به فریادم رَس ای پیرِ خرابات

❖

به یک جرعه جوانم کن که پیرم

به گیسویِ تو خوردم دوش سوگند

❖

که من از پایِ تو سر بر نگیرم

بسوز این خرقهٔ تقوا تو حافظ

❖

که گر آتش شَوَم در وی نگیرم

✨ نتیجه فال غزل ۳۳۱ حافظ

فال شما نشان از عشق و ارادتی عمیق دارد. با وجود سختی‌ها و غم‌ها، در مسیر خود ثابت‌قدم بمانید. به دنبال روشنایی و امید باشید و از ریاکاری دوری کنید. با توکل به قدرت عشق و یاری گرفتن از راهنمایان، می‌توانید بر مشکلات فائق آیید و به آرامش دست یابید.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل حافظ بیانگر نهایت فداکاری و سرسپردگی عاشق در راه عشق است. شاعر هر گونه بلا و رنجی را که از جانب معشوق رسد، به دیده منت می‌پذیرد و در برابر غم‌های دنیا، تنها جام شراب (نماد عشق الهی یا معنوی) را دستگیر خود می‌داند. او مشتاق ظهور "آفتاب امید" (معشوق) برای پایان بخشیدن به "شب هجران" است و از "پیر خرابات" یاری می‌طلبد تا با جرعه‌ای معرفت، او را از پیری و فرسودگی برهاند. در نهایت، حافظ به گیسوی معشوق سوگند وفاداری می‌خورد و با سوزاندن "خرقهٔ تقوا"، ریا و تظاهر را نفی می‌کند.

معنی بیت به بیت غزل

به تیغم گَر کشد دستش نگیرم | وگر تیرم زَنَد منّت پذیرم

بیت ۱ اگر معشوق مرا با شمشیر بکشد، مانعش نمی‌شوم و اگر با تیر بزند، آن را لطف و احسان او می‌دانم و می‌پذیرم. این بیت بیانگر نهایت تسلیم و ارادت عاشق به معشوق است.

کمانِ ابرویت را گو بزن تیر | که پیشِ دست و بازویت بمیرم

بیت ۲ ای معشوق، به ابروان کمان‌شکل خود بگو به من تیر بزند، چرا که مشتاقم پیش قدرت و توانایی تو جان ببازم. (تیر ابرو کنایه از غمزه و نگاه دلبرانه است که عاشق از آن استقبال می‌کند.)

غمِ گیتی گر از پایم درآرد | بجز ساغر که باشد دستگیرم؟

بیت ۳ اگر غم‌های دنیا مرا از پای درآورد و ناتوان کند، جز جام شراب (که می‌تواند نماد عشق الهی یا مادی باشد) چه چیزی می‌تواند دستگیر و یاور من باشد؟

برآی ای آفتابِ صبحِ امّید | که در دستِ شبِ هجران اسیرم

بیت ۴ ای چهره روشن معشوق که همچون آفتاب امیدبخش هستی، طلوع کن و خود را نشان بده، چرا که در تاریکی و اسارت شب جدایی تو گرفتار شده‌ام.

به فریادم رَس ای پیرِ خرابات | به یک جرعه جوانم کن که پیرم

بیت ۵ ای مرشد و راهنمای عارف (پیر خرابات)، به دادم برس و با یک جرعه شراب معرفت، مرا دوباره جوان و سرشار از زندگی کن، چرا که از غم زمانه و دوری پیر و فرسوده شده‌ام.

به گیسویِ تو خوردم دوش سوگند | که من از پایِ تو سر بر نگیرم

بیت ۶ دیشب به گیسوی تو سوگند خوردم که هرگز از پای ارادت و بندگی تو سر برنمی‌دارم و همیشه مطیع تو خواهم بود.

بسوز این خرقهٔ تقوا تو حافظ | که گر آتش شَوَم در وی نگیرم

بیت ۷ ای حافظ، این خرقه ریاکارانه و دروغین تقوا را بسوزان و کنار بگذار، زیرا این خرقه آنقدر بی‌ارزش است که حتی اگر خودم هم آتش شوم، در آن شعله‌ور نمی‌شوم و آن را لایق سوختن نمی‌دانم.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

منّت پذیرم لطف و احسان معشوق را با رضایت و سپاسگزاری قبول می‌کنم.

گیتی دنیا، جهان.

ساغر جام شراب.

پیر خرابات مرشد و راهنمای معنوی، عارف کامل، صاحب دل و باطن.

خرقهٔ تقوا لباس ظاهری پرهیزگاری و زهد؛ در اینجا کنایه از ریاکاری و تظاهر به دینداری است.

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

تشبیه «کمانِ ابرویت»

ابروی معشوق به کمان تشبیه شده است که ابزار پرتاب تیر غمزه و نگاه دلربا است.

استعاره «آفتابِ صبحِ امّید»

آفتاب و صبح امید استعاره از ظهور و نمایان شدن معشوق است که تاریکی هجران را می‌زداید.

کنایه «از پایِ تو سر بر نگیرم»

این عبارت کنایه از نهایت وفاداری، فروتنی، اطاعت محض و خدمتگزاری بی‌چون‌وچرا به معشوق است.

تضاد «جوانم کن که پیرم»

تقابل میان جوانی و پیری برای بیان شدت فرسودگی از غم و آرزوی تجدید حیات معنوی و روحی.

ایهام «که گر آتش شَوَم در وی نگیرم»

کلمه «نگیرم» دو معنی دارد: ۱. در آن شعله‌ور نمی‌شوم. ۲. آن را نمی‌پذیرم و به خود نمی‌بندم.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۲۶,۲۶۱

ابجد وسیط ۱,۳۹۷

ابجد صغیر ۸۹۰

تعداد حروف ۲۷۸

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۳۳۰

غزل بعدی غزل شماره ۳۳۲

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ