غزل شماره ۴۵۲ حافظ: طفیل هستی عشقند آدمی و پری + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۴۵۲ حافظ
طفیل هستی عشقند آدمی و پری
❖
ارادتی بنما تا سعادتی ببری
بکوش خواجه و از عشق بی‌نصیب مباش
❖
که بنده را نخرد کس به عیب بی‌هنری
می صبوح و شکرخواب صبحدم تا چند؟
❖
به عذر نیم‌شبی کوش و گریه سحری
تو خود چه لعبتی ای شهسوار شیرین‌کار
❖
که در برابر چشمی و غایب از نظری؟
هزار جان مقدس بسوخت زین غیرت
❖
که هر صباح و مسا شمع مجلس دگری
ز من به حضرت آصف که می‌برد پیغام
❖
که یاد گیر دو مصرع ز من به نظم دری؟
بیا که وضع جهان را چنان که من دیدم
❖
گر امتحان بکنی می خوری و غم نخوری
کلاه سروریت کج مباد بر سر حسن
❖
که زیب بخت و سزاوار ملک و تاج سری
به بوی زلف و رخت می‌روند و می‌آیند
❖
صبا به غالیه سایی و گل به جلوه گری
چو مستعد نظر نیستی وصال مجوی
❖
که جام جم نکند سود وقت بی‌بصری
دعای گوشه نشینان بلا بگرداند
❖
چرا به گوشه چشمی به ما نمی‌نگری؟
بیا و سلطنت از ما بخر به مایه حسن
❖
وزین معامله غافل مشو که حیف خوری
طریق عشق طریقی عجب خطرناک است
❖
نعوذبالله اگر ره به مقصدی نبری
به یمن همت حافظ امید هست که باز
❖
اری اسامر لیلای لیله القمری
✨ نتیجه فال غزل ۴۵۲ حافظ
فال شما بسیار نیکوست. سعادت و خوشبختی در گرو ارادت و محبتی است که ابراز می‌کنید. از تنبلی و سستی دوری کنید و به جای لذت‌های زودگذر، به دنبال اهداف والا باشید. در مسیر پیش رو خطراتی هست، اما با همت و بصیرت به مقصود خواهید رسید. فرصت‌های طلایی زندگی را غنیمت بشمارید تا دچار پشیمانی نشوید.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل یکی از زیباترین اشعار حافظ در تبیین جایگاه عشق به عنوان علت غایی خلقت است. حافظ معتقد است تمام موجودات طفیل عشقند و راه رسیدن به سعادت را ارادت صادقانه می‌داند. او با سرزنش غفلت و خواب‌آلودگی، به لزوم خودسازی و کسب بصیرت برای وصال محبوب اشاره می‌کند و در نهایت با زبانی آمیخته به تلمیح و عرفان، امید به دیدار معشوق را زنده نگه می‌دارد.
معنی بیت به بیت غزل
طفیل هستی عشقند آدمی و پری | ارادتی بنما تا سعادتی ببری
بیت ۱
تمام وجود انسان و فرشته وابسته به وجود عشق است؛ پس تو هم به عشق روی بیاور تا به خوشبختی و سعادت برسی.
بکوش خواجه و از عشق بی‌نصیب مباش | که بنده را نخرد کس به عیب بی‌هنری
بیت ۲
ای بزرگ‌زاده تلاش کن که از عشق بهره‌مند شوی، زیرا انسانی که هنر عشق‌ورزی نداشته باشد، مانند غلام بی‌هنری است که هیچ‌کس خریدار او نیست.
می صبوح و شکرخواب صبحدم تا چند؟ | به عذر نیم‌شبی کوش و گریه سحری
بیت ۳
تا کی می‌خواهی به شراب نوشیدن صبحگاهی و خواب شیرین سحرگاه مشغول باشی؟ کمی هم به شب‌زنده‌داری، عذرخواهی به درگاه خدا و گریه سحرگاهی بپرداز.
تو خود چه لعبتی ای شهسوار شیرین‌کار | که در برابر چشمی و غایب از نظری؟
بیت ۴
ای محبوب چابک‌سوار و ماهر، تو چه دلبر عجیبی هستی که در حالی که همیشه پیش چشم منی، اما از دیدگان من پنهانی؟
هزار جان مقدس بسوخت زین غیرت | که هر صباح و مسا شمع مجلس دگری
بیت ۵
هزاران جان پاک از این رشک و حسد سوختند که تو هر صبح و شام، روشنی‌بخش محفل و مجلس دیگران هستی.
ز من به حضرت آصف که می‌برد پیغام | که یاد گیر دو مصرع ز من به نظم دری؟
بیت ۶
چه کسی پیغام مرا به وزیر باکفایت (آصف) می‌رساند که این دو مصرع شعر پارسی را از من به یادگار داشته باشد؟
بیا که وضع جهان را چنان که من دیدم | گر امتحان بکنی می خوری و غم نخوری
بیت ۷
بیا که من اوضاع جهان را تجربه کرده‌ام؛ اگر تو هم امتحان کنی، می‌فهمی که باید لبریز از شادی و باده باشی و غم دنیا را نخوری.
کلاه سروریت کج مباد بر سر حسن | که زیب بخت و سزاوار ملک و تاج سری
بیت ۸
امیدوارم کلاه سروری و بزرگی همیشه بر سر تو پایدار بماند، چرا که تو مایه زینت بخت و شایسته پادشاهی و تاج‌داری هستی.
به بوی زلف و رخت می‌روند و می‌آیند | صبا به غالیه سایی و گل به جلوه گری
بیت ۹
باد صبا برای عطرآگین کردن جهان و گل برای خودنمایی، همواره به دنبال بوی خوش زلف و زیبایی چهره تو هستند.
چو مستعد نظر نیستی وصال مجوی | که جام جم نکند سود وقت بی‌بصری
بیت ۱۰
وقتی شایستگی و توانایی درک زیبایی محبوب را نداری، به دنبال دیدار او نباش؛ چرا که جام جهان‌نما هم برای فرد نابینا سودی ندارد.
دعای گوشه نشینان بلا بگرداند | چرا به گوشه چشمی به ما نمی‌نگری؟
بیت ۱۱
دعای انسان‌های پاک و عزلت‌نشین بلاها را دور می‌کند؛ پس چرا تو با نیم‌نگاهی به ما توجه نمی‌کنی تا بلا از تو دور شود؟
بیا و سلطنت از ما بخر به مایه حسن | وزین معامله غافل مشو که حیف خوری
بیت ۱۲
بیا و با سرمایه زیبایی خود، پادشاهی بر دل ما را به دست بیاور و از این سودا غافل نشو که اگر از دست برود پشیمان می‌شوی.
طریق عشق طریقی عجب خطرناک است | نعوذبالله اگر ره به مقصدی نبری
بیت ۱۳
راه عشق مسیری بسیار پرخطر است؛ پناه بر خدا اگر در این راه دشوار گام برداری و به مقصد نرسی.
به یمن همت حافظ امید هست که باز | اری اسامر لیلای لیله القمری
بیت ۱۴
به برکت آرزو و همت حافظ، امیدوارم که دوباره در شبی مهتابی، با محبوب خود (لیلی) به راز و نیاز و شب‌زنده‌داری بپردازم.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
طفیل
وابسته، فرعی، کسی که به تبعیت از دیگری وارد جایی شود
می صبوح
شرابی که هنگام صبح نوشیده می‌شود
لعبت
عروسک، استعاره از معشوق زیبا و ظریف
غالیه‌سایی
ساییدن و پراکندن عطر و بوی خوش
اسامر
در شب افسانه گفتن و هم‌سخن شدن (فعل عربی)
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تضاد
«در برابر چشمی و غایب از نظری»
تقابل میان حضور در برابر چشم و پنهان بودن از دید.
تلمیح
«ز من به حضرت آصف که می‌برد پیغام»
اشاره به آصف بن برخیا، وزیر خردمند حضرت سلیمان.
مراعات نظیر
«کلاه، ملک، تاج، سروری»
آوردن کلماتی از یک خانواده که با مفهوم پادشاهی تناسب دارند.
استعاره
«شهسوار شیرین‌کار»
استعاره از معشوق که با مهارت دل‌ها را شکار می‌کند.
ایهام
«به بوی زلف و رخت»
بوی هم به معنای رایحه و هم به معنای امید و آرزو است.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۵۶,۳۴۸
ابجد وسیط
۳,۴۱۰
ابجد صغیر
۲,۲۳۱
تعداد حروف
۶۷۹
نظرات
ارسال یک نظر