غزل شماره ۱۶۶ حافظ: روزِ هجران و شبِ فُرقَتِ یار آخر شد + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۱۶۶ حافظ

روزِ هجران و شبِ فُرقَتِ یار آخر شد

❖

زدم این فال و گذشت اختر و کار آخر شد

آن همه ناز و تَنَعُّم که خزان می‌فرمود

❖

عاقبت در قدمِ بادِ بهار آخر شد

شُکرِ ایزد که به اقبالِ کُلَه گوشهٔ گُل

❖

نَخوَتِ بادِ دی و شوکتِ خار آخر شد

صبحِ امّید که بُد معتکفِ پردهٔ غیب

❖

گو برون آی که کارِ شبِ تار آخر شد

آن پریشانیِ شب‌هایِ دراز و غمِ دل

❖

همه در سایهٔ گیسویِ نگار آخر شد

باورم نیست ز بدعهدی ایام هنوز

❖

قصهٔ غصه که در دولتِ یار آخر شد

ساقیا لطف نمودی قدحت پُر مِی باد

❖

که به تدبیرِ تو تشویشِ خُمار آخر شد

در شمار ار چه نیاورد کسی حافظ را

❖

شُکرْ کان محنتِ بی‌حدّ و شمار آخر شد

✨ نتیجه فال غزل ۱۶۶ حافظ

این فال نویدبخش پایان دوران سختی، رنج و ناامیدی است. روزهای تاریک و سرد فراق به سر آمده و به زودی بهار شادی و روزگار خوشبختی و آرامش در زندگی شما آغاز خواهد شد. با امیدواری و توکل به خدا به آینده بنگرید، زیرا مشکلات بی‌شمار شما به زودی حل خواهند شد و به مقصود خود خواهید رسید.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزلِ دلنشین و امیدوارکننده از حافظ، روایتگر پایان دوران سخت جدایی، محنت و تاریکی است و نویدبخش آغاز بهار وصل، شادی و آرامش در سایه عنایت یار می‌باشد. شاعر با تمسک به طبیعت، گذر از خزانِ سختی‌ها به بهارِ کامروا را به تصویر کشیده و خدای را برای پایان یافتن رنج‌های فراوان شکر می‌گوید.

معنی بیت به بیت غزل

روزِ هجران و شبِ فُرقَتِ یار آخر شد | زدم این فال و گذشت اختر و کار آخر شد

بیت ۱ روزهای جدایی و شب‌های دوری از معشوق به پایان رسید؛ فال نیک زدم و ستاره نحس گذشت و سختی‌ها تمام شد.

آن همه ناز و تَنَعُّم که خزان می‌فرمود | عاقبت در قدمِ بادِ بهار آخر شد

بیت ۲ آن همه فخر فروشی و ناز و نعمتی که پاییز می‌کرد، سرانجام با آمدن باد بهار نابود شد و به پایان رسید.

شُکرِ ایزد که به اقبالِ کُلَه گوشهٔ گُل | نَخوَتِ بادِ دی و شوکتِ خار آخر شد

بیت ۳ خدا را شکر که به یمن شادابی و بزرگی گل، تکبر باد زمستانی و غرور و شوکت خار نابود شد.

صبحِ امّید که بُد معتکفِ پردهٔ غیب | گو برون آی که کارِ شبِ تار آخر شد

بیت ۴ به صبح امیدی که در پس پرده غیب پنهان بود بگو بیرون بیاید، زیرا تاریکی شب به پایان رسیده است.

آن پریشانیِ شب‌هایِ دراز و غمِ دل | همه در سایهٔ گیسویِ نگار آخر شد

بیت ۵ آن همه سرگشتگی و اندوه شب‌های طولانی فراق، همگی در پناه گیسوی دلنشین معشوق پایان یافت.

باورم نیست ز بدعهدی ایام هنوز | قصهٔ غصه که در دولتِ یار آخر شد

بیت ۶ به خاطر بی‌وفایی‌های بسیار روزگار، هنوز باورم نمی‌شود که داستان غم و اندوه در دوران حکومت یار تمام شده است.

ساقیا لطف نمودی قدحت پُر مِی باد | که به تدبیرِ تو تشویشِ خُمار آخر شد

بیت ۷ ای ساقی لطف کردی، جامت پر از شراب باد؛ چرا که با تدبیر و تدابیر تو، تشویش و نگرانی خُماری از بین رفت.

در شمار ار چه نیاورد کسی حافظ را | شُکرْ کان محنتِ بی‌حدّ و شمار آخر شد

بیت ۸ اگرچه هیچ‌کس حافظ را به حساب نیاورد و قدر ندید، اما شکر خدا که آن رنج‌ها و سختی‌های بی‌شمار به پایان رسید.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

فُرقت جدایی و دوری

تَنَعُّم برخورداری از نعمت، ناز و نعمت داشتن

نَخوَت تکبر، غرور و خودپسندی

معتکف گوشه‌نشین و مقیم در جایی برای عبادت

تشویش نگرانی، اضطراب و پریشانی

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

تضاد «خزان و بهار»

آوردن دو واژه با معنای متضاد در بیت دوم برای ایجاد زیبایی و عمق معنایی.

تشخیص «خزان می‌فرمود»

نسبت دادن صفت انسانی (فرمودن و ناز کردن) به فصل خزان.

کنایه «شبِ تار»

کنایه از دوران سیاهی، سختی، ظلم و ناامیدی.

تناسب «گل، خار، خزان و بهار»

استفاده از واژه‌های مرتبط با طبیعت و گلستان در کنار هم برای تقویت تصویرسازی.

استعاره «بادِ بهار»

استعاره از دوران گشایش، عدل و شادی و ظهور یار تازه.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۳۹,۲۸۴

ابجد وسیط ۱,۸۴۴

ابجد صغیر ۱,۲۵۰

تعداد حروف ۳۸۱

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۱۶۵

غزل بعدی غزل شماره ۱۶۷

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ