غزل شماره ۱۶۷ حافظ: ستاره‌ای بدرخشید و ماهِ مجلس شد + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۱۶۷ حافظ
ستاره‌ای بدرخشید و ماهِ مجلس شد
❖
دل رمیدهٔ ما را رفیق و مونس شد
نگارِ من که به مکتب نرفت و خط ننوشت
❖
به غمزه مسأله‌آموزِ صد مُدَرِّس شد
به بویِ او دلِ بیمارِ عاشقان چو صبا
❖
فدایِ عارضِ نسرین و چشمِ نرگس شد
به صدرِ مَصطَبه‌ام می‌نِشانَد اکنون دوست
❖
گدایِ شهر نِگَه کُن که میرِ مجلس شد
خیالِ آبِ خِضِر بست و جامِ اسکندر
❖
به جرعه‌نوشیِ سلطان ابوالفَوارِس شد
طرب‌سرایِ محبت کنون شود مَعمور
❖
که طاقِ اَبرویِ یارِ مَنَش مهندس شد
لب از تَرَشُّحِ مِی پاک کن برایِ خدا
❖
که خاطرم به هزاران گُنَه مُوَسوِس شد
کرشمهٔ تو شرابی به عاشقان پیمود
❖
که عِلم بی‌خبر افتاد و عقل بی‌حس شد
چو زر عزیزِ وجود است نظمِ من، آری
❖
قبولِ دولتیان کیمیایِ این مس شد
ز راهِ میکده یاران عِنان بگردانید
❖
چرا که حافظ از این راه رفت و مفلس شد
✨ نتیجه فال غزل ۱۶۷ حافظ
ای صاحب فال، ستاره بخت تو درخشیده و دوران خوشی و کامیابی فرا رسیده است. با تکیه بر ذکاوت و جذابیت درونی خود، راه موفقیت را خواهی پیمود. از مقام فرودست به جایگاه والا دست خواهی یافت و دلت از غم رها می‌شود. اما هوشیار باش که مستی و افراط در لذت‌ها می‌تواند عقل را بی‌حس کرده و به تنگدستی بیانجامد. تعادل را حفظ کن و از رفاقت با نیک‌بختان بهره‌مند شو.
خلاصه و مفهوم غزل
این شعر به توصیف زیبایی و جاذبه‌های یک معشوق می‌پردازد. شاعر با استفاده از تصاویری چون ستاره و ماه، از درخشش و زیبایی دلربا و تاثیر یار بر دل عاشق خود سخن می‌گوید. شاعر همچنین به تأثیر عطر خوش معشوق بر دل عاشقان اشاره می‌کند و دل خود را فدای زیبایی او می‌کند. او از نشستن خود در صدر مجلس شادی سخن می‌گوید و به این نکته اشاره می‌کند که شراب عشق یار، دانایی و عقل را مست و از خود بی‌خود می‌کند. شاعر در پایان، دوستان و یارانش را از رفتن به‌سوی میخانه بازمی‌دارد.
معنی بیت به بیت غزل
ستاره‌ای بدرخشید و ماهِ مجلس شد | دل رمیدهٔ ما را رفیق و مونس شد
بیت ۱
ستاره‌ای در آسمان پیدا گشت که از بس زیباست ماه مجلس شد و بر صدر نشست و در دل و جان ما نشست.
نگارِ من که به مکتب نرفت و خط ننوشت | به غمزه مسأله‌آموزِ صد مُدَرِّس شد
بیت ۲
یار و بت زیبای من که به مکتب نرفت و چیزی ننوشت با یک غمزه هزار درس به من آموخت و استاد صد مدرّس و استاد شد.
به بویِ او دلِ بیمارِ عاشقان چو صبا | فدایِ عارضِ نسرین و چشمِ نرگس شد
بیت ۳
همچون باد صبا که عاشق و فدای روی زیبای نسرین و چشم مست نرگس می شود، دل بیمار و عاشق من نیز عاشق روی و چشم او گشت.
به صدرِ مَصطَبه‌ام می‌نِشانَد اکنون دوست | گدایِ شهر نِگَه کُن که میرِ مجلس شد
بیت ۴
اکنون یار من، مرا در صدر مجلس طرب و می خواری می نشاند؛ بخت نیک مرا بنگر که چگونه گدای شهر، سرور مجلس شد.
خیالِ آبِ خِضِر بست و جامِ اسکندر | به جرعه‌نوشیِ سلطان ابوالفَوارِس شد
بیت ۵
قصد نوشیدن از چشمه حیات و جام اسکندر کرد تا به جرعه نوشی سلطان ابوالفوارس رسید.
طرب‌سرایِ محبت کنون شود مَعمور | که طاقِ اَبرویِ یارِ مَنَش مهندس شد
بیت ۶
باغ شادی و خانه نشاط عشق، آباد خواهد شد زیرا اکنون ابروی یار من مهندس طاق اوست.
لب از تَرَشُّحِ مِی پاک کن برایِ خدا | که خاطرم به هزاران گُنَه مُوَسوِس شد
بیت ۷
برای رضای خدا، لب های خود را از می پاک کن زیرا خاطر من را به هزاران گناه، وسوسه می کند.
کرشمهٔ تو شرابی به عاشقان پیمود | که عِلم بی‌خبر افتاد و عقل بی‌حس شد
بیت ۸
یک کرشمه و غمزه تو شراب و باده‌ای به عاشقان نوشاند که دانایی از یاد رفت و عقل، بی خود گشت.
چو زر عزیزِ وجود است نظمِ من، آری | قبولِ دولتیان کیمیایِ این مس شد
بیت ۹
نظم و شعر من همچون زر و جواهر ارزشمند است؛ زیرا نظر قبول نیک بختان بدان افتاد و همچون کیمیا این مس را به زر کرد.
ز راهِ میکده یاران عِنان بگردانید | چرا که حافظ از این راه رفت و مفلس شد
بیت ۱۰
دوستان، از رفتن به میکده بپرهیزید، زیرا حافظ بدانجا رفت و تنگدست و بی پول شد.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
رمیده
وحشی، رم کرده، فراری، در اینجا به معنای بی‌قرار و ناآرام.
غمزه
اشاره چشم و ابرو، کرشمه، ناز.
مصطبه
سکویی بلندتر از زمین که معمولاً در میخانه‌ها برای نشستن بزرگان و باده‌نوشان ساخته می‌شد.
ابوالفَوارِس
پدر سوارکاران، کنایه از دلیرترین و شجاع‌ترین فرد. در اینجا لقب شاه شجاع.
ترشّح
قطره‌قطره چکیدن، نفوذ کردن.
مُفلس
نادار، فقیر، کسی که مال و ثروت خود را از دست داده است.
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تشبیه
«ستاره‌ای بدرخشید و ماهِ مجلس شد»
یار در درخشش و جلب توجه به ستاره و سپس به ماه مجلس تشبیه شده است.
استعاره
«دل رمیدهٔ ما»
دل به موجودی وحشی و رم‌کرده تشبیه شده که کنایه از بی‌قراری و ناآرامی آن است.
کنایه
«به مکتب نرفت و خط ننوشت»
کنایه از کسی که بدون تحصیلات رسمی و مکتب‌دیدگی، به اوج دانش و معرفت رسیده است.
تضاد
«گدای شهر نِگَه کُن که میرِ مجلس شد»
تقابل میان «گدای شهر» (فقر و فرودستی) و «میر مجلس» (ثروت و بزرگی)، که نشان‌دهنده تغییر وضعیت شاعر است.
تلمیح
«خیالِ آبِ خِضِر بست و جامِ اسکندر»
اشاره به داستان‌های اسکندر و خضر نبی که هر دو به دنبال آب حیات و جاودانگی بودند.
ایهام
«نگار من»
کلمه «نگار» می‌تواند هم به معشوق دلربا اشاره کند و هم به شخصیتی والا و بی‌نظیر (مانند پیامبر یا شاه شجاع)، که هر دو معنا در بافت کلی شعر قابل برداشت هستند.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۳۷,۴۷۹
ابجد وسیط
۲,۲۹۵
ابجد صغیر
۱,۶۶۸
تعداد حروف
۴۸۶
نظرات
ارسال یک نظر