غزل شماره ۸۴ حافظ: ساقی بیار باده که ماهِ صیام رفت + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۸۴ حافظ
ساقی بیار باده که ماهِ صیام رفت
❖
دَردِه قدح که موسمِ ناموس و نام رفت
وقتِ عزیز رفت بیا تا قضا کنیم
❖
عمری که بی حضور صُراحی و جام رفت
مستم کن آن چنان که ندانم ز بی‌خودی
❖
در عرصهٔ خیال که آمد، کدام رفت
بر بوی آن که جرعهٔ جامت به ما رسد
❖
در مَصطَبِه دعایِ تو هر صبح و شام رفت
دل را که مرده بود حیاتی به جان رسید
❖
تا بویی از نسیمِ می‌اش در مشام رفت
زاهد غرور داشت، سلامت نبرد راه
❖
رند از رهِ نیاز به دارالسلام رفت
نقدِ دلی که بود مرا صرف باده شد
❖
قلبِ سیاه بود از آن در حرام رفت
در تابِ توبه چند توان سوخت همچو عود؟
❖
می ده که عمر در سرِ سودای خام رفت
دیگر مکن نصیحتِ حافظ که ره نیافت
❖
گمگشته‌ای که بادهٔ نابش به کام رفت
✨ نتیجه فال غزل ۸۴ حافظ
این غزل نویدبخش پایان سختی‌ها و گشایش در کارهاست. پس از دوره‌ای رنج و محدودیت، روزگار شادی و آرامش فرارسیده است. به جای غرور و لجبازی، با فروتنی و نیاز به درگاه حق پناه ببرید و از تجربيات گذشته درس بگیرید. آینده‌ای روشن و مسرت‌بخش در انتظارتان است، به شرط آنکه به راه راست دل ببندید.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل شورانگیز با مژده پایان ماه رمضان و آغاز وقت مستی و آزادی آغاز می‌شود. حافظ با زبانی طنزآمیز و رندانه، ریاکاری و غرور زاهدان خشک‌اندیش را نکوهش کرده و در مقابل، راه نیاز، عاشقی و رندی را راه نجات واقعی معرفی می‌کند. او از تلف شدن عمر در توبه‌های دروغین ابراز پشیمانی کرده و بر غنیمت شمردن دم و نوشیدن باده معرفت تأکید می‌ورزد.
معنی بیت به بیت غزل
ساقی بیار باده که ماهِ صیام رفت | دَردِه قدح که موسمِ ناموس و نام رفت
بیت ۱
ای ساقی شراب بیاور که ماه رمضان به پایان رسید؛ جام را پر کن که زمان تظاهر به پارسایی و خودنمایی به سر آمد.
وقتِ عزیز رفت بیا تا قضا کنیم | عمری که بی حضور صُراحی و جام رفت
بیت ۲
فصل گرانبهای عمر سپری شد؛ بیایید مدتی را که بدون شراب و نشاط گذشت، جبران کنیم و قضای آن را به جا آوریم.
مستم کن آن چنان که ندانم ز بی‌خودی | در عرصهٔ خیال که آمد، کدام رفت
بیت ۳
مرا چنان از خود بی‌خود و مست کن که در فضای خیال، نفع و ضرر یا آمد و شد روزگار را تشخیص ندهم.
بر بوی آن که جرعهٔ جامت به ما رسد | در مَصطَبِه دعایِ تو هر صبح و شام رفت
بیت ۴
به امید آنکه قطره‌ای از جام شراب تو نصیب ما شود، در میکده صبح و شام به دعای تو مشغول بوده‌ایم.
دل را که مرده بود حیاتی به جان رسید | تا بویی از نسیمِ می‌اش در مشام رفت
بیت ۵
دلی که از دوری شراب مرده و پژمرده بود، با رسیدن بوی نسیم باده به مشامش، دوباره جان تازه گرفت.
زاهد غرور داشت، سلامت نبرد راه | رند از رهِ نیاز به دارالسلام رفت
بیت ۶
زاهد به عبادت خود مغرور شد و به سلامت به مقصد نرسید، اما رند با فروتنی و احساس نیاز به بهشت برین راه یافت.
نقدِ دلی که بود مرا صرف باده شد | قلبِ سیاه بود از آن در حرام رفت
بیت ۷
سرمایه دل من در راه باده‌نوشی صرف شد و چون گوهر دلم ناخالص بود، در مسیر عشق و مستی گم شد.
در تابِ توبه چند توان سوخت همچو عود؟ | می ده که عمر در سرِ سودای خام رفت
بیت ۸
تا کی می‌توان مانند عود در آتش توبه‌های دروغین سوخت؟ شراب بده که عمرمان در راه آرزوهای باطل تباه شد.
دیگر مکن نصیحتِ حافظ که ره نیافت | گمگشته‌ای که بادهٔ نابش به کام رفت
بیت ۹
ای ناصح دیگر حافظ را نصیحت نکن؛ کسی که طعم باده ناب را چشیده و راه حقیقت را یافته، دیگر به راه خطا بازنمی‌گردد.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
صیام
روزه داشتن، ماه رمضان
صراحی
نوعی ظرف شیشه‌ای یا بلوری گردن‌باریک برای شراب
مَصطَبِه
سکوی نشستن در جلو دکان یا میکده
دارالسلام
خانه سلامت، یکی از نام‌های بهشت
سودای خام
آرزوی پخته‌نشده و خیال باطل
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تضاد
«دل را که مرده بود حیاتی به جان رسید»
تضاد میان واژه‌های مرده و حیات بر زیبایی بیت افزوده است.
تشبیه
«در تابِ توبه چند توان سوخت همچو عود؟»
شاعر خود را در آتش توبه به عود تشبیه کرده که در حال سوختن است.
حسن تعلیل
«نقدِ دلی که بود مرا صرف باده شد / قلبِ سیاه بود از آن در حرام رفت»
برای رفتن دل به سوی کار حرام، دلیلی شاعرانه مبنی بر سیاهی و ناخالصی قلب آورده است.
تناسب
«ساقی، باده، قدح، صراحی، جام، می»
جمع شدن این واژگان مرتبط با باده‌خوشی در غزل، شبکه معنایی انسجامی ساخته است.
کنایه
«عمر در سر سودای خام رفت»
کنایه از تلف شدن و به هدر رفتن جوانی و عمر در راه آرزوهای نادرست.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۳۵,۳۱۷
ابجد وسیط
۲,۱۴۳
ابجد صغیر
۱,۵۳۱
تعداد حروف
۴۴۱
نظرات
ارسال یک نظر