غزل شماره ۸۳ حافظ: گر ز دستِ زلفِ مُشکینت خطایی رفت رفت + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۸۳ حافظ

گر ز دستِ زلفِ مُشکینت خطایی رفت رفت

❖

ور ز هندویِ شما بر ما جفایی رفت رفت

برقِ عشق ار خرمنِ پشمینه پوشی سوخت سوخت

❖

جورِ شاه کامران گر بر گدایی رفت رفت

در طریقت رنجشِ خاطر نباشد می بیار

❖

هر کدورت را که بینی چون صفایی رفت رفت

عشقبازی را تحمل باید ای دل، پای دار

❖

گر ملالی بود بود و گر خطایی رفت رفت

گر دلی از غمزهٔ دلدار باری برد برد

❖

ور میان جان و جانان ماجرایی رفت رفت

از سخن چینان ملالت‌ها پدید آمد ولی

❖

گر میانِ همنشینان ناسزایی رفت رفت

عیبِ حافظ گو مکن واعظ که رفت از خانقاه

❖

پای آزادی چه بندی؟ گر به جایی رفت رفت

✨ نتیجه فال غزل ۸۳ حافظ

این فال نشان‌دهنده گذشت، بزرگواری و تحمل سختی‌هاست. حافظ به شما توصیه می‌کند که از کینه‌توزی و رنجش خاطر بپرهیزید، خطاهای دیگران را نادیده بگیرید و با صبر و شکیبایی به مسیر خود ادامه دهید تا آرامش درونیتان حفظ شود.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل یکی از سروده‌های حکیمانه و تسکین‌بخش حافظ است که بر مدار گذشت، تسامح و صبر در برابر ناملایمات عشق و روزگار می‌چرخد. شاعر با تکرار عبارت «رفت رفت» بر این نکته تأکید می‌کند که خطاها، ستم‌ها، و دلخوری‌ها زودگذرند و نباید بهخاطر آن‌ها آرامش خود را از دست داد. در پایان نیز با بیانی رندانه از رهایی و آزادمنشی خود در برابر ریاکاری مذهبیون دفاع می‌کند.

معنی بیت به بیت غزل

گر ز دستِ زلفِ مُشکینت خطایی رفت رفت | ور ز هندویِ شما بر ما جفایی رفت رفت

بیت ۱ اگر از زلف معطر و سیاه تو اشتباهی سر زد و از چشم و خال سیاه‌رنگ تو ستمی به ما رسید، اشکالی ندارد و از آن درمی‌گذریم.

برقِ عشق ار خرمنِ پشمینه پوشی سوخت سوخت | جورِ شاه کامران گر بر گدایی رفت رفت

بیت ۲ اگر آتش عشق خرقه و هستی درویش پشمینه‌پوش را خاکستر کرد مهم نیست، و اگر پادشاه کامیاب به گدایی ستمی کرد نیز گذشت و اهمیت ندارد.

در طریقت رنجشِ خاطر نباشد می بیار | هر کدورت را که بینی چون صفایی رفت رفت

بیت ۳ در راه عشق و سلوک، رنجش و کینه جایی ندارد؛ باده بیاور زیرا هر کدورت و دلخوری همانند خوشی‌ها زودگذر است و از میان می‌رود.

عشقبازی را تحمل باید ای دل، پای دار | گر ملالی بود بود و گر خطایی رفت رفت

بیت ۴ ای دل، در راه عشق باید صبور و مقاوم بود؛ اگر دلتنگی و ملالی پیش آمد یا خطایی سر زد، آن را تحمل کن و بگذر.

گر دلی از غمزهٔ دلدار باری برد برد | ور میان جان و جانان ماجرایی رفت رفت

بیت ۵ اگر دل عاشق از ناز و غمزه‌های معشوق بار سنگینی از غم را تحمل کرد، در واقع بهره برده است؛ و هر اتفاقی که میان جان و جانان رخ داد گذشت.

از سخن چینان ملالت‌ها پدید آمد ولی | گر میانِ همنشینان ناسزایی رفت رفت

بیت ۶ اگرچه بدگویی سخن‌چینان موجب رنجش شد، اما اگر در میان دوستان نیز حرف ناشایستی رد و بدل شد، آن را نادیده بگیر و بگذر.

عیبِ حافظ گو مکن واعظ که رفت از خانقاه | پای آزادی چه بندی؟ گر به جایی رفت رفت

بیت ۷ ای واعظ، دیگر از حافظ عیب‌جویی نکن که او خانقاه را ترک کرد؛ پای کسی را که آزاد و رهاست چگونه می‌توانی ببندی؟ او هرجا که خواست برود.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

مُشکین مانند مشک، سیاه‌رنگ و خوشبو

هندو در شعر مخفف و کنایه از خال، زلف یا چشم سیاه‌رنگ

پشمینه پوش پوشنده لباس پشمی، درویش و صوفی

طریقت راه و رسم سلوک عرفانی و معنوی

غمزه حرکات دلبرانه چشم و ابرو، ناز و عشوه

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

تکرار «خطایی رفت رفت»

تکرار واژه «رفت» برای نشان دادن بی‌اهمیت شمردن مشکلات و گذشتن از آن‌ها به کار رفته است.

تناسب «خرمن و پشمینه پوش»

میان خرمن و پوشیدن لباس پشمی تناسب و مراعات نظیر وجود دارد.

تشبیه «برق عشق»

عشق به برق (آذرخش) تشبیه شده است که به سرعت خرمن هستی را می‌سوزاند.

کنایه «پای آزادی چه بندی»

کنایه از مانع شدن در برابر انسان آزاداندیش و رها.

ایهام «هندو»

undefined

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۳۶,۴۳۳

ابجد وسیط ۱,۹۸۱

ابجد صغیر ۱,۲۴۳

تعداد حروف ۳۸۳

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۸۲

غزل بعدی غزل شماره ۸۴

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ