غزل شماره ۲۰۹ حافظ: قتلِ این خسته به شمشیرِ تو تقدیر نبود + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۲۰۹ حافظ
قتلِ این خسته به شمشیرِ تو تقدیر نبود
❖
ور نه هیچ از دلِ بی‌رحمِ تو تقصیر نبود
منِ دیوانه چو زلفِ تو رها می‌کردم
❖
هیچ لایق‌ترم از حلقهٔ زنجیر نبود
یا رب این آینهٔ حُسن چه جوهر دارد؟
❖
که در او آهِ مرا قُوَّتِ تأثیر نبود
سر ز حسرت به درِ میکده‌ها بَرکردم
❖
چون شناسایِ تو در صومعه یک پیر نبود
نازنین‌تر ز قَدَت در چمنِ ناز نَرُست
❖
خوش‌تر از نقشِ تو در عالمِ تصویر نبود
تا مگر همچو صبا باز به کویِ تو رَسَم
❖
حاصلم دوش به جز نالهٔ شبگیر نبود
آن کشیدم ز تو ای آتشِ هجران که چو شمع
❖
جز فنای خودم از دستِ تو تدبیر نبود
آیتی بود عذابْ اَنْدُهِ حافظ بی تو
❖
که بَرِ هیچ کَسَش حاجتِ تفسیر نبود
✨ نتیجه فال غزل ۲۰۹ حافظ
این فال نشان‌دهنده فراق، دل‌تنگی و رنج‌های عاشقانه شماست. اگرچه روزگار سختی را سپری می‌کنید و درد فراق شما را تا مرز ناامیدی برده است، اما صبوری و وفاداری در راه هدف سرانجام شما را به مقصود خواهد رساند. ناامید نشوید و با دل‌شکستگی به درگاه خدا تضرع کنید تا گشایش حاصل شود.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل یکی از سوزناک‌ترین غزل‌های حافظ در بیان درد هجران و فراق معشوق است. شاعر با زبانی صمیمی و در عین حال شکوه‌آمیز، از بی‌رحمی معشوق، رنج جدایی و تلاش بی‌ثمر خود برای تسکین این درد سخن می‌گوید. او صومعه‌نشینان و ریاکاران را نفی کرده و به میکده عشق پناه می‌آورد و در نهایت راه نجات عاشق را در فنای کامل در آتش عشق می‌داند.
معنی بیت به بیت غزل
قتلِ این خسته به شمشیرِ تو تقدیر نبود | ور نه هیچ از دلِ بی‌رحمِ تو تقصیر نبود
بیت ۱
کشته شدن منِ خسته به دست تو سرنوشت مقدری نبود، وگرنه دل سنگین و بی‌رحم تو در کوتاهی کردن و ستمگری هیچ کم نگذاشته بود.
منِ دیوانه چو زلفِ تو رها می‌کردم | هیچ لایق‌ترم از حلقهٔ زنجیر نبود
بیت ۲
منِ شیدا هنگامی که تصمیم گرفتم زلف تابدار تو را رها کنم، سزاوارتر از زنجیرِ گیسویت برای من وجود نداشت.
یا رب این آینهٔ حُسن چه جوهر دارد؟ | که در او آهِ مرا قُوَّتِ تأثیر نبود
بیت ۳
خداوندا، این آیینه زیبایی چه ماهیت و ذاتی دارد که آه سردِ من توانایی اثرگذاری و تیره کردن آن را ندارد؟
سر ز حسرت به درِ میکده‌ها بَرکردم | چون شناسایِ تو در صومعه یک پیر نبود
بیت ۴
از روی حسرت و ناامیدی به سوی میکده‌ها روی آوردم، زیرا در صومعه و خانقاه حتی یک عارف آشنا با حقیقتِ تو پیدا نشد.
نازنین‌تر ز قَدَت در چمنِ ناز نَرُست | خوش‌تر از نقشِ تو در عالمِ تصویر نبود
بیت ۵
در باغِ سرسبز ناز، قامتی زیباتر از قدِ تو روییده نشد و در جهان آفرینش هیچ نقشی نیکوتر از تصویرِ تو وجود نداشت.
تا مگر همچو صبا باز به کویِ تو رَسَم | حاصلم دوش به جز نالهٔ شبگیر نبود
بیت ۶
به این امید که شاید مانند باد صبا بار دیگر به کوی تو راه پیدا کنم، دیشب جز ناله‌های شبانه نصیبی نداشتم.
آن کشیدم ز تو ای آتشِ هجران که چو شمع | جز فنای خودم از دستِ تو تدبیر نبود
بیت ۷
ای آتش فراق، از دوری تو چنان رنجی کشیدم که مانند شمع، چاره‌ای جز نابودی و سوختنِ کامل خود نداشتم.
آیتی بود عذابْ اَنْدُهِ حافظ بی تو | که بَرِ هیچ کَسَش حاجتِ تفسیر نبود
بیت ۸
غم و اندوهِ حافظ در دوری تو چنان نشانه آشکاری از عذاب بود که نزد هیچ‌کس نیازی به شرح و تفسیر نداشت.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
خسته
مجروح، دل‌شکسته و آزرده
جوهر
ماهیت، ذات و جوهره اصلی هر چیز
صومعه
عبادتگاه، دیر و محل عبادت زاهدان ریاکار
ناله شبگیر
ناله و زاری که در هنگام سحر و شب‌هنگام سر داده شود
فنا
نیستی، نابودی و از بین رفتن هستی مادی در راه عشق
آیت
نشانه، علامت و آیه
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تشبیه
«یا رب این آینهٔ حُسن چه جوهر دارد»
چهره معشوق به آیینه تشبیه شده است.
ایهام تناسب
«منِ دیوانه چو زلفِ تو رها می‌کردم / هیچ لایق‌ترم از حلقهٔ زنجیر نبود»
واژه حلقه با زنجیر تناسب دارد و از طرفی تداعی‌کننده حلقه گیسوی معشوق است.
حسن تعلیل
«یا رب این آینهٔ حُسن چه جوهر دارد؟ / که در او آهِ مرا قُوَّتِ تأثیر نبود»
شاعر دلیل اثر نکردن آه آتشین خود را نه در سنگدلی معشوق، بلکه به خاطر جنس خاص و جوهر آیینه رخسار او می‌داند.
تضاد
«آن کشیدم ز تو ای آتشِ هجران که چو شمع / جز فنای خودم از دستِ تو تدبیر نبود»
تضاد میان بقا و فنا یا سوختن و ساختن در مفهوم شمع و هجران مستتر است.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۳۲,۱۰۰
ابجد وسیط
۱,۹۵۰
ابجد صغیر
۱,۴۲۸
تعداد حروف
۴۰۲
نظرات
ارسال یک نظر