متن غزل شماره ۲۰۸ حافظ
خستگان را چو طلب باشد و قُوَّت نَبُوَد
❖
گر تو بیداد کنی شرطِ مُروَّت نَبُوَد
ما جفا از تو ندیدیم و تو خود نَپْسَندی
❖
آنچه در مذهبِ اربابِ طریقت نبود
خیره آن دیده که آبش نَبَرَد گریهٔ عشق
❖
تیره آن دل که در او شمعِ محبت نبود
دولت از مرغِ همایون طلب و سایهٔ او
❖
زان که با زاغ و زَغَن شَهپَرِ دولت نبود
گر مدد خواستم از پیرِ مُغان عیب مکن
❖
شیخ ما گفت که در صومعه همّت نبود
چون طهارت نَبُوَد کعبه و بتخانه یکیست
❖
نَبُوَد خیر در آن خانه که عصمت نبود
حافظا علم و ادب ورز که در مجلسِ شاه
❖
هر که را نیست ادب لایقِ صحبت نبود
✨ نتیجه فال غزل ۲۰۸ حافظ
این فال نویدبخش است و اشاره به این دارد که شما در اوضاع دشواری قرار دارید، اما با حفظ جوانمردی و طلب یاری از منابع درست (عقل، عشق، راهنمایان حقیقی)، می‌توانید بر مشکلات غلبه کنید. از کسانی که فاقد معرفت و ادب هستند دوری کنید و به دنبال بزرگان و اهل دانش و هنر باشید. تلاش برای کسب علم و ادب، راه رسیدن به موفقیت در درگاه الهی و در جمع بزرگان است.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل حافظ، بیانگر احساس درماندگی و ناامیدی فردی است که خواهان رسیدن به سعادت و قرب الهی است اما توانایی لازم را ندارد. او از ستم روزگار و بی‌مروتی اطرافیان گلایه می‌کند و به پوچی عبادت‌های ظاهری بدون طهارت درونی اشاره دارد. حافظ توصیه می‌کند که طلب سعادت باید از منابع درست و راهنمایان حقیقی باشد و در نهایت، اهمیت علم و ادب را در درگاه الهی و محافل بزرگان یادآور می‌شود.
معنی بیت به بیت غزل
خستگان را چو طلب باشد و قُوَّت نَبُوَد | گر تو بیداد کنی شرطِ مُروَّت نَبُوَد
بیت ۱
اگر انسان‌های درمانده و وامانده، خواهان و نیازمند چیزی باشند اما توانایی به دست آوردن آن را نداشته باشند، اگر تو به جای کمک، به آنها ستم کنی، این از جوانمردی و مروت دور است.
ما جفا از تو ندیدیم و تو خود نَپْسَندی | آنچه در مذهبِ اربابِ طریقت نبود
بیت ۲
ما از تو آزاری ندیده‌ایم و تو خود نیز کاری را که در شأن بزرگان و اهل معرفت نیست، انجام نمی‌دهی (یعنی اهل ستم نیستی).
خیره آن دیده که آبش نَبَرَد گریهٔ عشق | تیره آن دل که در او شمعِ محبت نبود
بیت ۳
آن چشم بی‌فایده و نابینا است که با اشک عشق، تر و خیس نشود و آن دل نیز تاریک و بی‌نور است که چراغ محبت در آن روشن نباشد.
دولت از مرغِ همایون طلب و سایهٔ او | زان که با زاغ و زَغَن شَهپَرِ دولت نبود
بیت ۴
سعادت و خوشبختی را از وجود مبارک و سایه پر خیر و برکت «هما» (مرغی که نماد نیکبختی است) بجوی، زیرا بال و پر دولت و خوشبختی با زاغ و زغن (پرندگان بدشگون و معمولی) همراه نیست.
گر مدد خواستم از پیرِ مُغان عیب مکن | شیخ ما گفت که در صومعه همّت نبود
بیت ۵
اگر از پیر مغان (راهنمای اهل معرفت و عشق) یاری خواستم، مرا سرزنش نکن، زیرا شیخ ما (مرشد) گفت که در عبادتگاه‌های خشک و بی‌روح (صومعه)، همت و اراده‌ای برای رسیدن به کمال یافت نمی‌شود.
چون طهارت نَبُوَد کعبه و بتخانه یکیست | نَبُوَد خیر در آن خانه که عصمت نبود
بیت ۶
اگر پاکی و طهارت (درون) نباشد، کعبه (مظهر پاکی) و بتخانه (مظهر ناپاکی) تفاوتی ندارند و در خانه‌ای که پاکی و عصمت (دور بودن از گناه) وجود نداشته باشد، خیری نخواهد بود.
حافظا علم و ادب ورز که در مجلسِ شاه | هر که را نیست ادب لایقِ صحبت نبود
بیت ۷
ای حافظ، علم و ادب را بیاموز و به کار بند، زیرا در حضور پادشاه یا بزرگان، کسی که ادب نداشته باشد، شایسته هم‌نشینی و سخن گفتن نخواهد بود.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
مُروَّت
جوانمردی، مردانگی، فتوت
اَربابِ طریقت
سالکان راه حق، عارفان، اهل سلوک
همَّت
اراده، عزم، آرزو، بلندنظری، توجه قلب به سوی حق
خیره
تاریک، بی‌نور، وامانده، شگفت‌زده
همایون
مبارک، فرخنده، خوش‌یمن (اشاره به مرغ هما که طبق افسانه‌ها سایه‌اش بر سر هر که افتد به سلطنت رسد)
صومعه
محل عبادت راهبان و زاهدان، عبادتگاه
طهارت
پاکیزگی، پاکی (قلب و نیت)
عصمت
پاکدامنی، پارسایی، دور بودن از گناه
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تشبیه
«تیره آن دل که در او شمعِ محبت نبود»
دل به شمعی تشبیه شده که محبت، نور آن است و نبود محبت، تاریکی دل را نتیجه می‌دهد.
استعاره
«دولت از مرغِ همایون طلب و سایهٔ او»
«مرغ همایون» استعاره از اقبال بلند، سعادت و شانس نیک است.
کنایه
«چون طهارت نَبُوَد کعبه و بتخانه یکیست»
کعبه و بتخانه در این بیت کنایه از مکان‌های ظاهراً مقدس و نا مقدس هستند که در صورت نبود طهارت درونی، ارزشی برابر خواهند داشت.
تضاد
«دولت از مرغِ همایون طلب و سایهٔ او / زان که با زاغ و زَغَن شَهپَرِ دولت نبود»
مقابله میان مرغ همایون (نماد خوشبختی) و زاغ و زغن (نماد بدبختی) برای نشان دادن تفاوت میان طلب سعادت از منابع درست و نادرست.
ایهام
«گر مدد خواستم از پیرِ مُغان عیب مکن»
«پیر مغان» ممکن است به معنی پیرِ عارف، یا فردی غیرمذهبی که راهنمای خوبی است، یا حتی استعاره‌ای برای عقل و خرد باشد.
نفی و اثبات
«ما جفا از تو ندیدیم و تو خود نَپْسَندی / آنچه در مذهبِ اربابِ طریقت نبود»
ابتدا نفی جفا از سوی مخاطب و سپس اثبات اینکه او اینگونه رفتارها را نمی‌پسندد، به صورت غیرمستقیم نظر شاعر را بیان می‌کند.
نفرین (معنای کنایی)
«خیره آن دیده که آبش نَبَرَد گریهٔ عشق / تیره آن دل که در او شمعِ محبت نبود»
این ابیات به ظاهر نفرین، در واقع آرزوی شدید شاعر برای شور و عشق و محبت است؛ یعنی آرزو می‌کند که چشمی که در عشق گریه نکند و دلی که محبت نداشته باشد، بی‌ارزش و بی‌فایده باشد.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۳۱,۰۱۹
ابجد وسیط
۱,۶۴۳
ابجد صغیر
۱,۲۴۷
تعداد حروف
۳۵۵
نظرات
ارسال یک نظر