متن غزل شماره ۳۳۷ حافظ
چرا نه در پِیِ عزمِ دیارِ خود باشم
❖
چرا نه خاکِ سرِ کویِ یارِ خود باشم
غمِ غریبی و غربت چو بر نمی‌تابم
❖
به شهرِ خود رَوَم و شهریارِ خود باشم
ز مَحرمان سراپردهٔ وصال شَوَم
❖
ز بندگانِ خداوندگارِ خود باشم
چو کار عمر نه پیداست باری آن اولی
❖
که روزِ واقعه پیشِ نگارِ خود باشم
ز دستِ بختِ گران‌خواب و کارِ بی‌سامان
❖
گَرَم بُوَد گِلِه‌ای، رازدارِ خود باشم
همیشه پیشهٔ من عاشقی و رندی بود
❖
دگر بکوشم و مشغولِ کارِ خود باشم
بُوَد که لطفِ ازل رهنمون شود حافظ
❖
وگرنه تا به ابد شرمسارِ خود باشم
✨ نتیجه فال غزل ۳۳۷ حافظ
نیت شما به بازگشت به اصل خویش و رهایی از بند غربت اشاره دارد. با تکیه بر تصمیم راسخ و تلاش در مسیر درست، از مشکلات رها خواهید شد. گذشته را با رندی و عاشقی سپری کرده‌اید و حال زمان آن است که به کار اصلی خود بازگردید. با توکل بر لطف ازلی، راهتان هموار خواهد شد و از پشیمانی رها می‌شوید.
خلاصه و مفهوم غزل
شاعر در این غزل از اندوه غربت و دوری از دیار و محبوب گلایه می‌کند و بر آن است که به سرزمین و معشوق خود بازگردد. او آرزو دارد که از محرمان خلوتگاه وصال شود و افتخار بندگی معشوق را داشته باشد. حافظ با تأکید بر نامعلوم بودن سرانجام عمر، ترجیح می‌دهد که در روز سختی یا مرگ، در کنار نگار خود باشد. او از بخت بی‌خیال و اوضاع نابسامان خود شِکوه دارد، اما تصمیم می‌گیرد که راز خود را نگه دارد. در پایان، شاعر با اشاره به پیشهٔ عاشقی و رندی خود، امید به لطف ازلی خدا دارد تا راهنمایش باشد، وگرنه از خود شرمسار خواهد بود.
معنی بیت به بیت غزل
چرا نه در پِیِ عزمِ دیارِ خود باشم | چرا نه خاکِ سرِ کویِ یارِ خود باشم
بیت ۱
چرا نباید آهنگ دیار اصلی خود را بکنم؟ چرا نباید خاک راه معشوق و محبوبم باشم؟ (کنایه از نهایت فروتنی و ارادت)
غمِ غریبی و غربت چو بر نمی‌تابم | به شهرِ خود رَوَم و شهریارِ خود باشم
بیت ۲
وقتی غم و سختی غربت را تاب نمی‌آورم و نمی‌توانم تحمل کنم، پس بهتر است به شهر و دیار خود بازگردم و در آنجا صاحب اختیار و فرمانروای خود باشم.
ز مَحرمان سراپردهٔ وصال شَوَم | ز بندگانِ خداوندگارِ خود باشم
بیت ۳
تا بتوانم از نزدیکان و محرمان خلوتگاه وصال محبوب شوم و به بندگی خداوندگار (معشوق ازلی) خود افتخار کنم.
چو کار عمر نه پیداست باری آن اولی | که روزِ واقعه پیشِ نگارِ خود باشم
بیت ۴
چون سرانجام و عاقبت عمر و زندگی نامعلوم است، پس شایسته‌تر آن است که در روز واقعه (سختی، مرگ یا قیامت) در کنار یار و معشوق خود باشم.
ز دستِ بختِ گران‌خواب و کارِ بی‌سامان | گَرَم بُوَد گِلِه‌ای، رازدارِ خود باشم
بیت ۵
اگر از دست بخت بی‌خیال و زندگی بی‌نظم و بی‌سامان خود گله‌ای داشته باشم، آن را با کسی در میان نمی‌گذارم و رازدار خویش می‌شوم (تا آبرویم حفظ شود).
همیشه پیشهٔ من عاشقی و رندی بود | دگر بکوشم و مشغولِ کارِ خود باشم
بیت ۶
همواره شیوه و شغل من عاشقی و رندی بوده است؛ پس از این نیز همت به کار می‌بندم و به همان کار اصلی خود، یعنی عاشقی، مشغول می‌شوم.
بُوَد که لطفِ ازل رهنمون شود حافظ | وگرنه تا به ابد شرمسارِ خود باشم
بیت ۷
امیدوارم که لطف ازلی و عنایت خداوند راهنمای حافظ باشد (تا به مقصود برسد)؛ وگرنه تا ابد از خود شرمسار و پشیمان خواهم بود (که از راه و آیین خود بازمانده‌ام).
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
عزم
قصد، اراده، آهنگ کردن
بر نمی‌تابم
تحمل نمی‌کنم، تاب نمی‌آورم
سراپردهٔ وصال
خلوتگاه دیدار و وصال معشوق
گران‌خواب
کنایه از بی‌خبر و غافل (در مورد بخت و اقبال)
رندی
شیوهٔ زندگی بی‌قید و بند و زیرکانه، توام با ظاهر‌سازی (در عرفان حافظ به معنای آزادی از قید ریا)
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تکرار
«چرا نه در پِیِ عزمِ دیارِ خود باشم / چرا نه خاکِ سرِ کویِ یارِ خود باشم»
تکرار عبارت «چرا نه» در مصرع‌های ابتدایی غزل، بر تاکید و قطعیت تصمیم شاعر برای بازگشت به اصل و خودیت دلالت دارد.
کنایه
«خاکِ سرِ کویِ یارِ خود باشم»
کنایه از نهایت فروتنی، خدمتگزاری و تعلق خاطر بی‌حد و حصر به معشوق و دیار او.
مجاز
«به شهرِ خود رَوَم و شهریارِ خود باشم»
«شهریار خود بودن» مجاز از آقایی و سروری و داشتن اختیار کامل در وطن خویش، در مقابل وضعیت غریبی و بی‌اختیاری است.
تضاد
«غمِ غریبی و غربت چو بر نمی‌تابم / به شهرِ خود رَوَم و شهریارِ خود باشم»
تقابل میان حالت «غریبی و غربت» که نماد محدودیت و سختی است با «شهریار خود بودن» که نماد آزادی و اقتدار است، تضادی معنایی خلق کرده است.
استعاره
«بختِ گران‌خواب»
«بخت گران‌خواب» استعاره از بخت و اقبالی است که بی‌توجه، بی‌خبر یا غافل است و به یاری رساندن به انسان نمی‌پردازد.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۳۱,۷۹۰
ابجد وسیط
۱,۵۴۴
ابجد صغیر
۱,۱۲۷
تعداد حروف
۳۳۵
نظرات
ارسال یک نظر