غزل شماره ۱۲ حافظ: ای فروغِ ماهِ حُسن، از روی رخشان شما + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۱۲ حافظ
ای فروغِ ماهِ حُسن، از روی رخشان شما
❖
آبِ‌روی خوبی از چاه زَنَخدان شما
عزم دیدار تو دارد جانِ بر لب آمده
❖
باز گردد یا برآید؟ چیست فرمان شما؟
کَس به دور نرگست طرفی نبست از عافیت
❖
بِه که نفروشند مستوری به مستان شما
بخت خواب‌آلود ما بیدار خواهد شد مگر
❖
زان که زد بر دیده آبی، روی رخشان شما
با صبا همراه بفرست از رخت گل دسته‌ای
❖
بو که بویی بشنویم از خاک بستان شما
عمرتان باد و مراد ای ساقیانِ بزمِ جم
❖
گرچه جام ما نشد پُر مِی به دوران شما
دل خرابی می‌کند، دلدار را آگه کنید
❖
زینهار ای دوستان، جان من و جان شما
کی دهد دست این غرض یا رب که همدستان شوند؟
❖
خاطر مجموع ما، زلف پریشان شما
دور دار از خاک و خون دامن، چو بر ما بگذری
❖
کَاندَر این ره کشته بسیارند، قربان شما
می‌کند حافظ دعایی، بشنو، آمینی بگو
❖
روزی ما باد لعل شَکَّرافشان شما
ای صبا با ساکنانِ شهرِ یزد از ما بگو
❖
کِای سر حق‌ناشناسان گوی چوگان شما
گرچه دوریم از بساط قُرب، همّت دور نیست
❖
بندهٔ شاه شماییم و ثناخوان شما
ای شَهنشاه بلند اختر، خدا را همّتی
❖
تا ببوسم همچو اختر خاک ایوان شما
✨ نتیجه فال غزل ۱۲ حافظ
نیت شما با صبر، امیدواری و توکل به نتیجه خواهد رسید. اگر احساس بلاتکلیفی دارید، تسلیم تقدیر خیر باشید و امیدتان را از دست ندهید؛ چرا که بخت خفته شما در حال بیداری است. از طعنه و سخنان حسودان نهراسید، دست از طلب برندارید و با اراده و وفاداری به مسیرتان ادامه دهید تا گشایش حاصل شود.
خلاصه و مفهوم غزل
حافظ در این غزل دلنشین، به ستایش بی‌نظیر جمال معشوق و تسلیم کامل در برابر اراده و خواست او می‌پردازد. او از بی‌قراری دل و اشتیاق جان برای وصال سخن گفته و بیداری بخت خویش را در گرو جلوه معشوق می‌داند. در ادامه با اشاراتی تاریخی و رویکردی لطیف، دلبستگی خود به دیار یزد و ممدوح خویش را با طلب همت و وفاداری ابراز می‌دارد.
معنی بیت به بیت غزل
ای فروغِ ماهِ حُسن، از روی رخشان شما | آبِ‌روی خوبی از چاه زَنَخدان شما
بیت ۱
ای کسی که ماه زیبایی نور خود را از چهره درخشان تو می‌گیرد و آبرو و اعتبار زیبایی از چاه چانه (گودی چانه) زیبای تو است.
عزم دیدار تو دارد جانِ بر لب آمده | باز گردد یا برآید؟ چیست فرمان شما؟
بیت ۲
جان من که به لب رسیده قصد دیدار تو را دارد؛ فرمان تو چیست؟ به تن بازگردد و زنده بماند یا از بدن خارج شده و فدایت شود؟
کَس به دور نرگست طرفی نبست از عافیت | بِه که نفروشند مستوری به مستان شما
بیت ۳
در روزگار چشم مست و فریبای تو هیچ‌کس از سلامت و عافیت سودی نبرد؛ بهتر آن است که پارسایان در برابر عاشقان مست تو ادعای پاکدامنی و زهد نکنند.
بخت خواب‌آلود ما بیدار خواهد شد مگر | زان که زد بر دیده آبی، روی رخشان شما
بیت ۴
شاید بخت به خواب‌رفته من بیدار شود؛ چرا که چهره تابناک تو مانند آبی خنک، بر چشم بخت خواب‌آلود من پاشیده شد و آن را هشیار کرد.
با صبا همراه بفرست از رخت گل دسته‌ای | بو که بویی بشنویم از خاک بستان شما
بیت ۵
توسط باد صبا از گلزار چهره‌ات دسته‌گلی برای ما بفرست، باشد که از خاک بوستان کوی تو شمیمی دل‌انگیز به مشام ما برسد.
عمرتان باد و مراد ای ساقیانِ بزمِ جم | گرچه جام ما نشد پُر مِی به دوران شما
بیت ۶
ای ساقیان بزم شاهانه، عمر طولانی و کامروایی نصیبتان باد؛ هرچند که در روزگار و دور گردش ساغر شما، جام ما پر از باده نشد.
دل خرابی می‌کند، دلدار را آگه کنید | زینهار ای دوستان، جان من و جان شما
بیت ۷
دلم بی‌قراری و شیدایی بسیار می‌کند، محبوب را باخبر سازید؛ ای دوستان، شما را به جان خودم و جان خودتان سوگند می‌دهم که به فریادم برسید.
کی دهد دست این غرض یا رب که همدستان شوند؟ | خاطر مجموع ما، زلف پریشان شما
بیت ۸
خدایا، چه زمانی این مقصود حاصل می‌شود که فکر و خیال آسوده ما با زلف پریشان و آشفته تو هم‌نشین و متفق گردد؟
دور دار از خاک و خون دامن، چو بر ما بگذری | کَاندَر این ره کشته بسیارند، قربان شما
بیت ۹
هنگامی که از کوی ما گذر می‌کنی، دامن از خاک و خون پاک بدار؛ چرا که در این راه عاشقان و کشتگان بسیاری فدای تو شده‌اند.
می‌کند حافظ دعایی، بشنو، آمینی بگو | روزی ما باد لعل شَکَّرافشان شما
بیت ۱۰
حافظ دعایی می‌کند؛ آن را بشنو و آمین بگو: اینکه بوسه بر لب لعل شیرین‌گفتار شما قسمت و روزی ما شود.
ای صبا با ساکنانِ شهرِ یزد از ما بگو | کِای سر حق‌ناشناسان گوی چوگان شما
بیت ۱۱
ای باد صبا، به مردم شهر یزد از طرف ما پیام برسان و بگو سر ناسپاسان و بدخواهان همچون گوی در برابر چوگان اقتدار شما باد.
گرچه دوریم از بساط قُرب، همّت دور نیست | بندهٔ شاه شماییم و ثناخوان شما
بیت ۱۲
اگرچه از مجلس حضور و نزدیکی به شما دور افتاده‌ایم، ولی اراده و دعای خیر ما دور نیست؛ ما همواره چاکر شاه و ستایشگر شما هستیم.
ای شَهنشاه بلند اختر، خدا را همّتی | تا ببوسم همچو اختر خاک ایوان شما
بیت ۱۳
ای پادشاه بلنداقبال، محض رضای خدا عنایتی کن تا بتوانم همچون ستاره بر خاک درگاه و آستان بلندت بوسه زنم.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
چاه زنخدان
گودی و چاه چانه که از نشانه‌های زیبایی شمرده می‌شده است.
مستوری
پارسایی، پرده‌نشینی، عفاف و پاکدامنی.
بزم جم
مجلس شاهانه منسوب به جمشید پادشاه اساطیری ایران.
خاطر مجموع
دل آسوده، خاطر جمع و اندیشه متمرکز و آرام.
لعل شکرافشان
لب سرخ و شیرین‌سخن معشوق.
بساط قرب
مجلس نزدیکی و بارگاه حضور پادشاه یا معشوق.
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
استعاره
«نرگس»
استعاره مصرحه از چشم زیبای معشوق است.
تضاد
«خاطر مجموع و زلف پریشان»
تقابل میان پریشانی زلف و جمعیت و آسودگی خاطر.
ایهام و تناسب
«آب‌روی و چاه زنخدان»
آبرو به معنی اعتبار است و با آوردن واژه چاه، معنی تحت‌اللفظی آب نیز تداعی می‌شود.
تشبیه
«سر حق‌ناشناسان گوی چوگان شما»
تشبیه سر دشمنان و ناسپاسان به گوی بازی چوگان.
کنایه
«جان بر لب آمدن»
کنایه از به ستوه آمدن، بی‌طاقت شدن و در آستانه مرگ یا اشتیاق شدید قرار گرفتن.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۵۵,۴۹۳
ابجد وسیط
۳,۰۱۷
ابجد صغیر
۲,۲۴۹
تعداد حروف
۶۸۵
نظرات
ارسال یک نظر