غزل شماره ۲۲۱ حافظ: چو دست بر سرِ زلفش زنم به تاب رَوَد + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۲۲۱ حافظ
چو دست بر سرِ زلفش زنم به تاب رَوَد
❖
ور آشتی طلبم با سرِ عِتاب رَوَد
چو ماهِ نو رَهِ بیچارگانِ نَظّاره
❖
زَنَد به گوشهٔ ابرو و در نقاب رود
شبِ شراب خرابم کُنَد به بیداری
❖
وگر به روز شکایت کنم به خواب رود
طریقِ عشق پرآشوب و فتنه است ای دل
❖
بیفتد آن که در این راه با شتاب رود
گدایی درِ جانان به سلطنت مفروش
❖
کسی ز سایهٔ این در به آفتاب رود؟
سوادِ نامهٔ مویِ سیاه چون طی شد
❖
بیاض کم نَشَوَد گر صد انتخاب رود
حباب را چو فِتَد بادِ نخوت اندر سر
❖
کلاه داریَش اندر سرِ شراب رود
حجابِ راه تویی حافظ از میان برخیز
❖
خوشا کسی که در این راه بی‌حجاب رود
✨ نتیجه فال غزل ۲۲۱ حافظ
این فال نشان می‌دهد که راه رسیدن به مقصود پر از موانع و رقابت است، اما با صبر، فروتنی و دور ریختن غرور می‌توان به موفقیت دست یافت. از عجله بپرهیزید و به جای خودخواهی، با تسلیم و توکل پیش بروید تا به آرامش و سعادت برسید.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل یکی از سروده‌های عارفانه و حکیمانه حافظ است که در آن از سختی‌ها و ناهمواری‌های مسیر عشق، ناسازگاری‌های معشوق، و لزوم صبر و فروتنی سخن می‌گوید. حافظ در این شعر به انسان متذکر می‌شود که غرور جوانی ناپایدار است و بزرگ‌ترین مانع در راه رسیدن به حقیقت، خودِ منیت و خودخواهی انسان است که باید برداشته شود.
معنی بیت به بیت غزل
چو دست بر سرِ زلفش زنم به تاب رَوَد | ور آشتی طلبم با سرِ عِتاب رَوَد
بیت ۱
وقتی دستم را روی موهای تاب‌دارش می‌گذارم، او خشمگین و آشفته می‌شود؛ و اگر تقاضای آشتی کنم، با سرزنش و پرخاش روبرو می‌شوم.
چو ماهِ نو رَهِ بیچارگانِ نَظّاره | زَنَد به گوشهٔ ابرو و در نقاب رود
بیت ۲
مانند ماه نو که دلِ تماشاگران بیچاره را می‌رباید، با گوشه ابرو اشاره‌ای می‌کند و بلافاصله در پشت ابر پنهان می‌شود.
شبِ شراب خرابم کُنَد به بیداری | وگر به روز شکایت کنم به خواب رود
بیت ۳
شب‌هنگام، باده‌نوشی و یاد معشوق مرا بیدار و آشفته می‌سازد و اگر روزهنگام از دست او شکایت کنم، او به خواب و بی‌اعتنایی روی می‌آورد.
طریقِ عشق پرآشوب و فتنه است ای دل | بیفتد آن که در این راه با شتاب رود
بیت ۴
ای دل، مسیر عشق بسیار پرخطر و پر از آشوب است؛ هر کس که با عجله و بی‌احتیاطی در این راه قدم بگذارد، زمین می‌خورد و ناکام می‌ماند.
گدایی درِ جانان به سلطنت مفروش | کسی ز سایهٔ این در به آفتاب رود؟
بیت ۵
مقام گدایی درگاه معشوق را با هیچ پادشاهی‌ای عوض نکن؛ آیا کسی پیدا می‌شود که از سایه امن این آستانه بیرون برود و زیر آفتاب سوزان قرار گیرد؟
سوادِ نامهٔ مویِ سیاه چون طی شد | بیاض کم نَشَوَد گر صد انتخاب رود
بیت ۶
هنگامی که خط سیاهی موهای جوانی به پایان رسید (پیر شدی)، اگر صد بار هم گزینش کنی، سفیدی موها کم نخواهد شد و جوانی بازنمی‌گردد.
حباب را چو فِتَد بادِ نخوت اندر سر | کلاه داریَش اندر سرِ شراب رود
بیت ۷
وقتی باد غرور و تکبر به سر حباب روی شراب می‌افتد، آن سروری و کلاه‌داری موقتش به باد می‌رود و نابود می‌شود.
حجابِ راه تویی حافظ از میان برخیز | خوشا کسی که در این راه بی‌حجاب رود
بیت ۸
ای حافظ، بزرگ‌ترین مانع و پرده میان تو و معشوق، خودِ تو هستی؛ پس منیت را کنار بگذار. خوش به حال کسی که بدون هیچ مانع و حجابی راه عشق را بپیماید.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
عتاب
سرزنش، خشم و پرخاش
نظاره
تماشا کردن، بینندگان و تماشاگران
سواد
سیاهی، خط سیاه، اینجا به معنی موی سیاه جوانی است
بیاض
سفیدی، کاغذ سفید، اینجا به معنی موی سفید پیری است
نخوت
غرور، تکبر و خودخواهی
حجاب
پرده، مانع میان عاشق و معشوق
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
ایهام
«چو دست بر سرِ زلفش زنم به تاب رَوَد»
واژه «تاب» دو معنا دارد: یکی خشم و غضب، و دیگری پیچ‌وتاب و شکن زلف.
تشبیه
«چو ماهِ نو رَهِ بیچارگانِ نَظّاره / زَنَد به گوشهٔ ابرو و در نقاب رود»
معشوق و ابروی او به ماه نو تشبیه شده است.
تضاد
«شبِ شراب خرابم کُنَد به بیداری / وگر به روز شکایت کنم به خواب رود»
میان واژه‌های «شب» و «روز»، و «بیداری» و «خواب» تضاد زیبایی وجود دارد.
تمثیل
«حباب را چو فِتَد بادِ نخوت اندر سر / کلاه داریَش اندر سرِ شراب رود»
شاعر وضعیت حباب مغرور روی شراب را تمثیلی برای انسان‌های مغرور و نابودی قدرت و غرورشان قرار داده است.
حسن تعلیل
«سوادِ نامهٔ مویِ سیاه چون طی شد / بَیاض کم نَشَوَد گر صد انتخاب رود»
سپید شدن موی سر را به پایان یافتن سیاهیِ نامه عمر و جوانی نسبت داده است.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۲۹,۸۷۱
ابجد وسیط
۱,۷۴۹
ابجد صغیر
۱,۲۴۲
تعداد حروف
۳۷۸
نظرات
ارسال یک نظر