غزل شماره ۲۲۲ حافظ: از سرِ کویِ تو هر کو به ملالت برود + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۲۲۲ حافظ
از سرِ کویِ تو هر کو به ملالت برود
❖
نرود کارش و آخِر به خجالت برود
کاروانی که بُوَد بدرقه‌اش حفظِ خدا
❖
به تَجَمُّل بنشیند، به جَلالت برود
سالک از نورِ هدایت بِبَرَد راه به دوست
❖
که به جایی نرسد گر به ضَلالت برود
کامِ خود آخرِ عمر از مِی و معشوق بگیر
❖
حیفِ اوقات که یک سر به بطالت برود
ای دلیلِ دلِ گم‌گشته! خدا را مددی
❖
که غریب اَر نَبَرَد رَه، به دلالت برود
حکمِ مستوری و مستی همه بر خاتِمَت است
❖
کس ندانست که آخِر به چه حالت برود
حافظ از چشمهٔ حکمت به کف آور جامی
❖
بو که از لوحِ دلت نقشِ جهالت برود
✨ نتیجه فال غزل ۲۲۲ حافظ
در تصمیمی که گرفته‌اید با کوچک‌ترین سختی ناامید نشوید و قهر نکنید. دل را به عنایت الهی بسپارید و در مسیر هدف از افراد دانا و با‌تجربه راهنمایی بخواهید. وقت را غنیمت بشمارید و از فرصت‌سوزی دوری کنید. مغرور نشوید و دیگران را زود قضاوت نکنید؛ با توکل و دانش پیش بروید تا عاقبت کارتان به عزت و سربلندی ختم شود.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل یکی از عاشقانه‌ترین و حکیمانه‌ترین سروده‌های حافظ است که بر اهمیت استقامت در عشق، توکل به حفاظت الهی و لزوم راهنما در مسیر سلوک تأکید دارد. حافظ هشدار می‌دهد که قهر و ملالت از کوی معشوق حاصلی جز شرمساری ندارد و کامیابی تنها با نور هدایت میسر است. او همچنین انسان را از هدر دادن عمر برحذر داشته، قضاوت نهایی احوال آدمی را به فرجام عمر موکول می‌کند و راه رهایی از جهالت را نوشیدن از چشمه حکمت و معرفت می‌داند.
معنی بیت به بیت غزل
از سرِ کویِ تو هر کو به ملالت برود | نرود کارش و آخِر به خجالت برود
بیت ۱
هر کس از کوی معشوق با دلخوری، ناامیدی و قهر روی برتابد، کارش پیش نخواهد رفت و در پایان با شرمساری و پشیمانی بازخواهد گشت.
کاروانی که بُوَد بدرقه‌اش حفظِ خدا | به تَجَمُّل بنشیند، به جَلالت برود
بیت ۲
کاروانی که لطف و عنایت الهی نگهبان و همراهش باشد، با آراستگی و آرامش فرود می‌آید و با شوکت و بزرگی به مسیر خود ادامه می‌دهد.
سالک از نورِ هدایت بِبَرَد راه به دوست | که به جایی نرسد گر به ضَلالت برود
بیت ۳
رهرو حقیقت تنها با یاری نور راهنمایی الهی می‌تواند راه رسیدن به دوست را پیدا کند، چرا که اگر در گمراهی قدم بردارد به هیچ مقصدی نخواهد رسید.
کامِ خود آخرِ عمر از مِی و معشوق بگیر | حیفِ اوقات که یک سر به بطالت برود
بیت ۴
در فرصت باقیمانده از عمر، کام دلت را از عشق و معرفت به دست آور؛ زیرا دریغ است که اوقات گرانبهای زندگی یکسره در بیهودگی هدر رود.
ای دلیلِ دلِ گم‌گشته! خدا را مددی | که غریب اَر نَبَرَد رَه، به دلالت برود
بیت ۵
ای راهنمای دل سرگشته، محض رضای خدا یاری برسان؛ زیرا انسان غریب و ناآشنا اگر خود راه را نداند، تنها با راهنمایی دیگران می‌تواند به سرمنزل برسد.
حکمِ مستوری و مستی همه بر خاتِمَت است | کس ندانست که آخِر به چه حالت برود
بیت ۶
داوری درباره پرهیزگاری یا گناهکاری به فرجام کار بستگی دارد؛ هیچ‌کس از عاقبت کار خود باخبر نیست و نمی‌داند در چه حالی جهان را ترک خواهد کرد.
حافظ از چشمهٔ حکمت به کف آور جامی | بو که از لوحِ دلت نقشِ جهالت برود
بیت ۷
ای حافظ، از سرچشمه دانش و بینش الهی پیاله‌ای بنوش؛ باشد که آثار نادانی و غفلت از صفحه دلت پاک و زدوده شود.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
ملالت
رنجیدگی خاطر، دلتنگی، آزردگی
بدرقه
همراهی‌کننده، محافظ و نگهبان مسافر در راه
ضلالت
گمراهی و بیراهه رفتن
بطالت
بیهودگی، بطالت گذراندن و اتلاف وقت
دلیل
راهنما، مرشد و نشان‌دهنده راه
دلالت
راهنمایی و ارشاد
مستوری
پارسایی، پرده‌نشینی و پاکدامنی
بو که
شاید، به امید آنکه
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تضاد
«سالک از نورِ هدایت بِبَرَد راه به دوست / که به جایی نرسد گر به ضَلالت برود»
تقابل و تضاد میان واژه‌های «هدایت» (راهیابی) و «ضلالت» (گمراهی).
کنایه
«نرود کارش و آخر به خجالت برود»
«نرود کارش» کنایه از موفق نشدن، پیشرفت نکردن و به سرانجام نرسیدن هدف است.
استعاره
«حافظ از چشمهٔ حکمت به کف آور جامی»
حکمت به چشمه‌ای زلال تشبیه شده که معارف آن همچون آب گوارا نوشیدنی است (استعاره مکنیه و اضافه استعاری).
مراعات نظیر
«کاروانی که بُوَد بدرقه‌اش حفظِ خدا / به تَجَمُّل بنشیند، به جَلالت برود»
ارتباط معنایی زیبا میان واژه‌های کاروان، بدرقه، نشستن (فرود آمدن) و رفتن (حرکت).
اشتقاق
«ای دلیلِ دلِ گم‌گشته! خدا را مددی / که غریب اَر نَبَرَد رَه، به دلالت برود»
هم‌ریشه بودن و اشتراک در حروف اصلی میان دو واژه «دلیل» و «دلالت».
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۳۰,۲۸۶
ابجد وسیط
۱,۶۳۶
ابجد صغیر
۱,۱۸۹
تعداد حروف
۳۴۷
نظرات
ارسال یک نظر