غزل شماره ۴۱۰ حافظ: ای قبای پادشاهی راست بر بالای تو + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۴۱۰ حافظ
ای قبای پادشاهی راست بر بالای تو
❖
زینتِ تاج و نگین از گوهرِ والای تو
آفتاب فتح را هر دم طلوعی می‌دهد
❖
از کلاهِ خسروی رخسارِ مه‌سیمایِ تو
جلوه‌گاهِ طایرِ اقبال باشد هر کجا
❖
سایه اندازد همایِ چترِ گردون‌سایِ تو
از رسومِ شرع و حکمت با هزاران اختلاف
❖
نکته‌ای هرگز نشد فوت از دلِ دانای تو
آب حیوانش ز منقارِ بلاغت می‌چکد
❖
طوطیِ خوش‌لهجه یعنی کلک شکّرخای تو
گرچه خورشیدِ فلک چشم و چراغ عالم است
❖
روشنایی‌بخشِ چشم اوست خاک پای تو
آن چه اسکندر طلب کرد و ندادش روزگار
❖
جرعه‌ای بود از زلالِ جام جان‌افزای تو
عرضِ حاجت در حریم حضرتت محتاج نیست
❖
راز کس مخفی نمانَد با فروغِ رایِ تو
خسروا پیرانه‌سر حافظ جوانی می‌کند
❖
بر امیدِ عفوِ جان‌بخشِ گنه‌فرسایِ تو
✨ نتیجه فال غزل ۴۱۰ حافظ
این غزل نشان‌دهنده عظمت مقام، موفقیت و روشنایی روزگار شماست. هوشمندی و درایت شما موجب حل مشکلات و جلب توجه بزرگان خواهد شد. ناامید نباشید، زیرا لطف و بخشش الهی و حمایت افراد بزرگوار یار و مددکار شماست. به زودی به آرزوهای دیرینه خود دست خواهید یافت و طعم شیرین کامیابی را خواهید چشید.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل در ستایش و مدح پادشاهی بزرگ (به روایتی شاه شجاع) سروده شده است. حافظ در این شعر با بهره‌گیری از خیالات لطیف و تشبیه‌های بدیع، برتری شخصیت و صفات والای ممدوح را بر تاج و تخت سلطنت به تصویر می‌کشد. او از دانش، بلاغت، تدبیر و بخشندگی او سخن می‌گوید و در بیت پایانی با لحنی رندانه و صمیمانه، خود را نیازمند عفو و لطف او معرفی می‌کند.
معنی بیت به بیت غزل
ای قبای پادشاهی راست بر بالای تو | زینتِ تاج و نگین از گوهرِ والای تو
بیت ۱
ای کسی که لباس پادشاهی کاملاً بر قامت تو زیبا و متناسب است، تاج و انگشتر پادشاهی به واسطه وجود ارزشمند تو زینت و اعتبار می‌یابند.
آفتاب فتح را هر دم طلوعی می‌دهد | از کلاهِ خسروی رخسارِ مه‌سیمایِ تو
بیت ۲
چهره ماه¬مانند تو از زیر تاج شاهانه، هر لحظه به خورشید پیروزی و کامیابی نور و طلوعی تازه می‌بخشد.
جلوه‌گاهِ طایرِ اقبال باشد هر کجا | سایه اندازد همایِ چترِ گردون‌سایِ تو
بیت ۳
هر جا که سایه چتر بلند و آسمان‌سای تو گسترده شود، آن مکان محل تجلی و ظهور پرنده خوشبختی و اقبال خواهد بود.
از رسومِ شرع و حکمت با هزاران اختلاف | نکته‌ای هرگز نشد فوت از دلِ دانای تو
بیت ۴
با وجود هزاران اختلاف نظر و گوناگونی در اصول شرع و حکمت، هیچ نکته‌ای از ذهن آگاه و دانشمند تو فراموش نشده است.
آب حیوانش ز منقارِ بلاغت می‌چکد | طوطیِ خوش‌لهجه یعنی کلک شکّرخای تو
بیت ۵
قلم شیرین‌سخن و شکرریز تو همچون طوطی خوش¬بیانی است که از منقار بلاغت و سخنوری‌اش آب حیات می‌چکد.
گرچه خورشیدِ فلک چشم و چراغ عالم است | روشنایی‌بخشِ چشم اوست خاک پای تو
بیت ۶
اگرچه خورشید آسمان، نورچشمان و مایه روشنی جهان است، اما خود او نور و روشنایی چشمش را از خاک پای تو می‌گیرد.
آن چه اسکندر طلب کرد و ندادش روزگار | جرعه‌ای بود از زلالِ جام جان‌افزای تو
بیت ۷
آن آب زندگی که اسکندر بسیار جستجو کرد و روزگار به او نداد، قطره‌ای از آب زلال جام جان‌بخش تو بود.
عرضِ حاجت در حریم حضرتت محتاج نیست | راز کس مخفی نمانَد با فروغِ رایِ تو
بیت ۸
در پیشگاه و آستان تو نیازی به بیان کردن درخواست نیست، چرا که با نور اندیشه و تدبیر تو هیچ رازی پنهان نمی‌ماند.
خسروا پیرانه‌سر حافظ جوانی می‌کند | بر امیدِ عفوِ جان‌بخشِ گنه‌فرسایِ تو
بیت ۹
ای پادشاه، حافظ در سن پیری به امید بخشش جان‌بخش و گناه‌زدای تو، هوس جوانی و عاشقی کرده است.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
قبای پادشاهی
لباس و جامه سلطنت و پادشاهی
کلاه خسروی
تاج شاهنشاهی و پادشاهی
چتر گردون‌سای
چتر بزرگ سلطنتی که به قدری بلند است که به آسمان می‌ساید
کلک شکرخای
قلم شیرین‌سخن و نگارنده مطالب دلنشین
رای
اندیشه، فکر، تدبیر و نظر
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تشبیه
«طوطیِ خوش‌لهجه یعنی کلک شکّرخای تو»
قلم شکرریز شاعر به طوطی خوش‌لهجه تشبیه شده است.
تضاد
«پیرانه‌سر حافظ جوانی می‌کند»
تضاد میان واژه‌های «پیرانه‌سر» و «جوانی» زیبایی خاصی به بیت بخشیده است.
کنایه
«چشم و چراغ عالم است»
کنایه از عزیزترین و گرامی‌ترین مایه روشنایی و امید.
حسن تعلیل
«روشنایی‌بخشِ چشم اوست خاک پای تو»
شاعر دلیل نورانی بودن خورشید را نه ذات آن، بلکه برخورداری‌اش از خاک پای ممدوح می‌داند.
مراعات نظیر
«تاج و نگین و کلاه خسروی»
گردآوری واژه‌های مرتبط با تاج‌گذاری و سلطنت در کنار یکدیگر.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۴۱,۹۵۹
ابجد وسیط
۲,۲۶۳
ابجد صغیر
۱,۶۰۳
تعداد حروف
۴۷۰
نظرات
ارسال یک نظر