غزل شماره ۲۱۷ حافظ: مسلمانان مرا وقتی دلی بود + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۲۱۷ حافظ

مسلمانان مرا وقتی دلی بود

❖

که با وی گفتمی گر مشکلی بود

به گِردابی چو می‌افتادم از غم

❖

به تدبیرش امیدِ ساحلی بود

دلی همدرد و یاری مصلحت بین

❖

که اِستِظهارِ هر اهلِ دلی بود

ز من ضایع شد اندر کویِ جانان

❖

چه دامنگیر یا رب منزلی بود

هنر بی‌عیبِ حِرمان نیست لیکن

❖

ز من محروم‌تر کِی سائلی بود؟

بر این جانِ پریشان رحمت آرید

❖

که وقتی کاردانی کاملی بود

مرا تا عشق تعلیمِ سخن کرد

❖

حدیثم نکتهٔ هر محفلی بود

مگو دیگر که حافظ نکته‌دان است

❖

که ما دیدیم و محکم جاهلی بود

✨ نتیجه فال غزل ۲۱۷ حافظ

این غزل نشان‌دهنده گذار از عقل‌گرایی خشک به سوی معرفت و عاشقی است. اگر در زندگی دچار سرگشتگی شده‌اید، بدانید که رنج عشق و دلدادگی، انسان را پخته‌تر می‌کند. ناامید نباشید، اگرچه از دست دادن دلِ مصلحت‌اندیش دردناک است، اما به دست آوردن نگاه عمیق عاشقانه ارزشمندتر است.

خلاصه و مفهوم غزل

حافظ در این غزل شرح حال دگرگونی درونی خود را بیان می‌کند؛ روزگاری که با عقل و تدبیر زندگی می‌کرده و مشاور دلسوزی داشته است، اما پس از ورود به کوی عشق و آشنایی با جذبه‌ی معشوق، آن عقل مصلحت‌اندیش از دست می‌رود. او با تواضع اعتراف می‌کند که تمام دانش ظاهری در برابر وسعت عشق، رنگ می‌بازد.

معنی بیت به بیت غزل

مسلمانان مرا وقتی دلی بود | که با وی گفتمی گر مشکلی بود

بیت ۱ ای مسلمانان، من روزگاری قلبی (و عقل و هوشی) داشتم که اگر مشکلی برایم پیش می‌آمد، با آن مشورت می‌کردم و راز دل را با او در میان می‌گذاشتم.

به گِردابی چو می‌افتادم از غم | به تدبیرش امیدِ ساحلی بود

بیت ۲ هنگامی که از شدت غم و اندوه در گرداب مشکلات غرق می‌شدم، به چاره‌اندیشی و تدبیر آن دل، امید به نجات و رسیدن به ساحل داشتم.

دلی همدرد و یاری مصلحت بین | که اِستِظهارِ هر اهلِ دلی بود

بیت ۳ دلی همدرد، یاری خیرخواه و مصلحت‌اندیش بود که مایه پشتگرمی و اتکای هر انسان صاحب‌دل و آگاهی به شمار می‌رفت.

ز من ضایع شد اندر کویِ جانان | چه دامنگیر یا رب منزلی بود

بیت ۴ اما این دل را در کوی معشوق از دست دادم و تباه شد؛ پروردگارا، این چه جایگاه گیرایی بود که چنین دل را اسیر و گم کرد!

هنر بی‌عیبِ حِرمان نیست لیکن | ز من محروم‌تر کِی سائلی بود؟

بیت ۵ هنر و فضیلت بی‌تکلفِ محرومیت نیست، اما با این حال، چه کسی در نیازمندی و محرومیت از من تنهاتر و بی‌بهره‌تر بوده است؟

بر این جانِ پریشان رحمت آرید | که وقتی کاردانی کاملی بود

بیت ۶ بر این جان آشفته و بی‌سامان من رحم کنید، زیرا روزگاری خردمندی کاردان، باتجربه و کامل بودم.

مرا تا عشق تعلیمِ سخن کرد | حدیثم نکتهٔ هر محفلی بود

بیت ۷ از روزی که عشق به من شیوه سخنوری را آموخت، داستان و شعر من به عنوان سخنی نغز و پرمایه، زینت‌بخش هر مجلسی شد.

مگو دیگر که حافظ نکته‌دان است | که ما دیدیم و محکم جاهلی بود

بیت ۸ از این پس دیگر نگویید که حافظ انسان نکته‌سنج و دانایی است، زیرا حقیقت را دیدیم و فهمیدیم که او در برابر عشق کاملاً نادان و بی‌خبر بوده است.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

تدبیر چاره‌اندیشی، عاقبت‌اندیشی و برنامه‌ریزی

استظهار پشت‌گرمی، اتکا و پشتیبانی

حرمان محرومیت، ناکامی و بی‌بهره بودن

سائل پرسشگر، گدا و نیازمند

کاردان متخصص، باتجربه و کارآزموده

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

تشبیه «به گِردابی چو می‌افتادم از غم»

غم و سختی‌های زندگی به گرداب تشبیه شده است.

کنایه «امید ساحلی بود»

کنایه از امید به نجات یافتن و رهایی از مشکلات است.

تضاد «محروم‌تر و سائل»

استفاده از واژگان متناسب با مفهوم نیاز و محرومیت برای القای معنای بیشتر.

حسن تعلیل «مرا تا عشق تعلیم سخن کرد / حدیثم نکته هر محفلی بود»

شاعر شیرین‌زبانی و شهرت اشعار خود را به تعبیری زیبا به آموزش عشق نسبت می‌دهد.

مراعات نظیر «گرداب و ساحل»

واژه‌های گرداب و ساحل با یکدیگر تناسب و هم‌خوانی دارند.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۲۲,۴۴۰

ابجد وسیط ۱,۷۱۰

ابجد صغیر ۱,۱۰۱

تعداد حروف ۳۳۴

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۲۱۶

غزل بعدی غزل شماره ۲۱۸

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ