غزل شماره ۴۷۳ حافظ: وقت را غنیمت دان آن قدر که بتوانی + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۴۷۳ حافظ

وقت را غنیمت دان آن قدر که بتوانی

❖

حاصل از حیات ای جان این دم است تا دانی

کام‌بخشیِ گردون عمر در عوض دارد

❖

جهد کن که از دولت دادِ عیش بستانی

باغبان چو من زین جا بگذرم حرامت باد

❖

گر به جای من سروی غیر دوست بنشانی

زاهد پشیمان را ذوق باده خواهد کشت

❖

عاقلا! مکن کاری کآورد پشیمانی

محتسب نمی‌داند این قدر که صوفی را

❖

جنس خانگی باشد همچو لعل رمانی

با دعای شب‌خیزان ای شکردهان مستیز

❖

در پناه یک اسم است خاتم سلیمانی

پند عاشقان بشنو و از در طرب بازآ

❖

کاین همه نمی‌ارزد شغل عالم فانی

یوسف عزیزم رفت ای برادران رحمی

❖

کز غغمش عجب بینم حال پیر کنعانی

پیش زاهد از رندی دم مزن که نتوان گفت

❖

با طبیب نامحرم حال درد پنهانی

می‌روی و مژگانت خون خلق می‌ریزد

❖

تیز می‌روی جانا ترسمت فرومانی

دل ز ناوک چشمت گوش داشتم لیکن

❖

ابروی کماندارت می‌برد به پیشانی

جمع کن به احسانی حافظ پریشان را

❖

ای شکنج گیسویت مجمع پریشانی

گر تو فارغی از ما ای نگار سنگین‌دل

❖

حال خود بخواهم گفت پیش آصف ثانی

✨ نتیجه فال غزل ۴۷۳ حافظ

این فال نشان‌دهنده لزوم غنیمت شمردن زمان حال و دوری از غفلت است. دل به روزگار خوش‌دل مبلند و از اندوه بی‌حاصل پرهیز کنید. با صبر، دعا و توکل بر خدا مشکلات آسان خواهد شد و به زودی گشایشی در کارها پدیدار می‌گردد.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل یکی از سروده‌های عارفانه و حکیمانه حافظ است که بر ارزش زمان حال و اغتنام فرصت‌ها تأکید دارد. شاعر ضمن گلایه از روزگار و ریاکاری زاهدان متظاهر، به بیان دردها و فراق خود پرداخته و با استفاده از تمثیل‌های زیبا مانند داستان یوسف و یعقوب، بر لزوم هوشیاری، عشق‌ورزی و دوری از دغدغه‌های فانی دنیا تأکید می‌کند.

معنی بیت به بیت غزل

وقت را غنیمت دان آن قدر که بتوانی | حاصل از حیات ای جان این دم است تا دانی

بیت ۱ تا می‌توانی قدر زمان حال را بدان و از آن بهره ببر، زیرا تمام دستاورد انسان از زندگی، همین لحظه و دم کنونی است.

کام‌بخشیِ گردون عمر در عوض دارد | جهد کن که از دولت دادِ عیش بستانی

بیت ۲ چرخ فلک اگر کام دل را برآورد، در ازای آن عمر انسان را می‌گیرد؛ بنابراین تلاش کن تا از این سرمایه زندگی، حق شادی و خوشی را بستانی.

باغبان چو من زین جا بگذرم حرامت باد | گر به جای من سروی غیر دوست بنشانی

بیت ۳ ای باغبان روزگار، اگر من از این دنیا یا مقام رفتم، بر تو حرام باد که به جای من درختی نامراد یا کسی غیر از دوست را بنشانی.

زاهد پشیمان را ذوق باده خواهد کشت | عاقلا! مکن کاری کآورد پشیمانی

بیت ۴ زاهدی که از ترک باده پشیمان شده، از شوق نوشیدن شراب هلاک خواهد شد؛ پس ای عاقل، کاری نکن که مایه پشیمانی‌ات شود.

محتسب نمی‌داند این قدر که صوفی را | جنس خانگی باشد همچو لعل رمانی

بیت ۵ مأمور منع شراب‌خواری نمی‌داند که صوفی برای خود شراب خانگی و ناب دارد که مانند یاقوت سرخ و گران‌بهاست.

با دعای شب‌خیزان ای شکردهان مستیز | در پناه یک اسم است خاتم سلیمانی

بیت ۶ ای معشوق شیرین‌سسخن، با اهل مناجات و شب‌زنده‌داران ستیزه مکن، چرا که انگشتر سلیمان نیز تنها به برکت یک نام الهی چنان قدرتی داشت.

پند عاشقان بشنو و از در طرب بازآ | کاین همه نمی‌ارزد شغل عالم فانی

بیت ۷ نصیحت عاشقان را بپذیر و به سوی شادی و شادکامی بازگرد، زیرا کارها و دغدغه‌های این دنیای گذران ارزش این همه رنج را ندارد.

یوسف عزیزم رفت ای برادران رحمی | کز غغمش عجب بینم حال پیر کنعانی

بیت ۸ یوسف عزیز من رفت، ای برادران به من رحم کنید که از شدت غم او، حال یعقوب (پیر کنعان) را به خوبی درک می‌کنم.

پیش زاهد از رندی دم مزن که نتوان گفت | با طبیب نامحرم حال درد پنهانی

بیت ۹ در حضور زاهد خشک‌مذهب از آزادگی و رندی سخن مگو، همان‌گونه که نمی‌توان درد نهان را با پزشک نامحرم و ناآشنا در میان گذاشت.

می‌روی و مژگانت خون خلق می‌ریزد | تیز می‌روی جانا ترسمت فرومانی

بیت ۱۰ تو در حالی عبور می‌کنی که تیر مژگانت خون مردم را می‌ریزد؛ ای محبوب تندرو، می‌ترسم در این راه خسته شوی و بمانی.

دل ز ناوک چشمت گوش داشتم لیکن | ابروی کماندارت می‌برد به پیشانی

بیت ۱۱ تلاش می‌کردم دلم را از تیر نگاهت حفظ کنم، اما ابروی کمان‌شکل تو با جسارت آن را شکار می‌کند.

جمع کن به احسانی حافظ پریشان را | ای شکنج گیسویت مجمع پریشانی

بیت ۱۲ ای کسی که چین و شکن گیسویت محل تجمع دل‌های پریشان است، با لطف و احسان خود، حافظ پریشان‌احوال را آرامش ببخش.

گر تو فارغی از ما ای نگار سنگین‌دل | حال خود بخواهم گفت پیش آصف ثانی

بیت ۱۳ ای نگار بی‌مهر و سنگین‌دل، اگر تو از حال ما بی‌خبری، داستان خود را نزد وزیر باکفایت وقت (آصف ثانی) بازگو خواهم کرد.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

گردون چرخ فلک، آسمان

محتسب مأمور اجرای احکام شرعی و منع‌کننده از منکرات

لعل رمانی نوعی یاقوت سرخ‌رنگ که شبیه دانه انار است

خاتم سلیمانی انگشتر حضرت سلیمان که رمز قدرت و پادشاهی بود

ناوک تیر کوچک که با کمان پرتاب می‌شود

شکنج شکن، چین و پیچ و تاب مو

آصف ثانی لقبی که شاعر به وزیر زمان خود به نشانه تدبیر داده است

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

تداعی مضاف و مضاف‌الیه «دل ز ناوک چشمت گوش داشتم لیکن / ابروی کماندارت می‌برد به پیشانی»

استفاده از واژگان مرتبط با تیراندازی مانند ناوک، چشم، ابرو، کماندار و پیشانی در کنار هم که تناسب زیبایی می‌آفریند.

تلمیح «یوسف عزیزم رفت ای برادران رحمی / کز غمش عجب بینم حال پیر کنعانی»

اشاره به داستان حضرت یوسف (ع) و فراق حضرت یعقوب (ع).

ایهام «ابروی کماندارت می‌برد به پیشانی»

واژه پیشانی هم به معنی بالای ابرو و چهره است و هم به معنی جسارت و پیش‌قدم شدن.

تشبیه «جنس خانگی باشد همچو لعل رمانی»

تشبیه شراب خانگی به یاقوت سرخ‌رنگ.

کنایه «شکردهان»

کنایه از معشوق شیرین‌سخن و زیبا.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۵۳,۸۰۴

ابجد وسیط ۳,۱۴۰

ابجد صغیر ۲,۱۷۱

تعداد حروف ۶۵۹

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۴۷۲

غزل بعدی غزل شماره ۴۷۴

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ