غزل شماره ۳۸۲ حافظ: فاتحه‌ای چو آمدی بر سر خسته‌ای بخوان + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۳۸۲ حافظ
فاتحه‌ای چو آمدی بر سر خسته‌ای بخوان
❖
لب بگشا که می‌دهد لعل لبت به مرده جان
آن که به پرسش آمد و فاتحه خواند و می‌رود
❖
گو نفسی که روح را می‌کنم از پی‌اش روان
ای که طبیب خسته‌ای، روی زبان من ببین
❖
کـاین دم و دود سینهام، بار دل است بر زبان
گرچه تب استخوان من کرد به مهر گرم و رفت
❖
همچو تبم نمی‌رود آتش مهر از استخوان
حال دلم ز خال تو هست در آتشش وطن
❖
چشمم از آن دو چشم تو خسته‌ست و ناتوان
بازنشان حرارتم ز آب دو دیده و ببین
❖
نبض مرا که می‌دهد هیچ از زندگی نشان؟
آن که مدام شیشه‌ام از پی عیش داده‌ست
❖
شیشه‌ام از چه می‌برد پیش طبیب هر زمان؟
حافظ از آب زندگی شعر تو داد شربتم
❖
ترک طبیب کن بیا نسخه شربتم بخوان
✨ نتیجه فال غزل ۳۸۲ حافظ
این فال نشان‌دهنده عشق عمیق، دلتنگی و بیماری هجران است. اگر در کاری دچار تردید یا سختی شده‌اید، بدانید که درمان درد شما در صبوری، توسل به هنر و معنویت، و محبت راستین است. ناامید نباشید که لطف یار و دم مسیحایی او به زودی جان تازه‌ای به شما خواهد بخشید و مشکلاتتان مرتفع خواهد شد.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل یکی از لطیف‌ترین و دراماتیک‌ترین غزل‌های حافظ است که در بستر بیماری و دردمندی شاعر سروده شده است. حافظ در این شعر با زبانی آکنده از اصطلاحات پزشکی و طبی، از درد عشق و هجران سخن می‌گوید. او معشوق را طبیب درد خود می‌داند که حضور و کلامش می‌تواند مرهمی بر جان خسته او باشد. شاعر با استعاره‌های زیبا از تب، نبض، شیشه و شربت، عشق زمینی و الهی را به هم می‌آمیزد و در نهایت شعر خود را آب حیات و نسخه شفابخش تمام دردهای عاشقان معرفی می‌کند.
معنی بیت به بیت غزل
فاتحه‌ای چو آمدی بر سر خسته‌ای بخوان | لب بگشا که می‌دهد لعل لبت به مرده جان
بیت ۱
ای معشوق، چون به عیادت بیمار و خسته‌دلی آمده‌ای، سوره حمد را بخوان و لب به سخن بگشا، زیرا لب‌های سرخ تو همچون یاقوت به مرده جان تازه می‌بخشد.
آن که به پرسش آمد و فاتحه خواند و می‌رود | گو نفسی که روح را می‌کنم از پی‌اش روان
بیت ۲
به آن کسی که برای احوال‌پرسی آمد، فاتحه‌ای خواند و اکنون در حال رفتن است، بگو لحظه‌ای درنگ کند تا روح و جانم را به بدرقه او روانه کنم.
ای که طبیب خسته‌ای، روی زبان من ببین | کـاین دم و دود سینهام، بار دل است بر زبان
بیت ۳
ای پزشک عاشقان خسته و دردمند، نگاهی به زبان من بینداز و ببین که آه آتشین و دود سینهام بر زبانم سنگینی می‌کند.
گرچه تب استخوان من کرد به مهر گرم و رفت | همچو تبم نمی‌رود آتش مهر از استخوان
بیت ۴
اگرچه تبِ عشق، استخوان‌های مرا از روی محبت گرم کرد و رفت، اما آتش عشق برخلاف تب، هرگز از وجود و استخوانم بیرون نمی‌رود.
حال دلم ز خال تو هست در آتشش وطن | چشمم از آن دو چشم تو خسته‌ست و ناتوان
بیت ۵
حال دل من به خاطر خال سیاه تو پیوسته در میان آتش سوزان است و دیدگانم از خیره شدن به چشمان تو خسته و ناتوان گشته‌اند.
بازنشان حرارتم ز آب دو دیده و ببین | نبض مرا که می‌دهد هیچ از زندگی نشان؟
بیت ۶
تب و حرارت درون مرا با اشک چشمانم فرو بنشان و سپس نبض مرا بگیر و ببین آیا هیچ نشانه‌ای از حیات در من باقی مانده است؟
آن که مدام شیشه‌ام از پی عیش داده‌ست | شیشه‌ام از چه می‌برد پیش طبیب هر زمان؟
بیت ۷
کسی که پیوسته جام شراب را برای شادی و خوشی به من داده است، چرا اکنون شیشه ادرار مرا برای معاینه مدام نزد پزشک می‌برد؟
حافظ از آب زندگی شعر تو داد شربتم | ترک طبیب کن بیا نسخه شربتم بخوان
بیت ۸
ای حافظ، شعر تو همچون آب حیات شربت درمان به من داد؛ بنابراین پزشک را رها کن و بیا تا نسخه این شربت شفابخش را بخوانی.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
لعل
سنگ قیمتی سرخ‌رنگ، در اینجا کنایه از لب سرخ معشوق است.
پرسش
در اینجا به معنای احوال‌پرسی و عیادت بیمار است.
قاروره
ظرفی شیشه‌ای که در قدیم ادرار بیمار را در آن می‌ریختند تا پزشک برای تشخیص بیماری بررسی کند.
دم و دود
نفس و آه آتشینی که از سینه عاشق برمی‌آید.
خال
نقطه سیاه روی صورت، که در شعر حافظ نماد زیبایی و دانه آتشین است.
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تشبیه
«لعل لبت به مرده جان»
تشبیه لب معشوق به سنگ قیمتی لعل از نظر رنگ سرخ و خاصیت حیات‌بخشی.
ایهام
«آن که مدام شیشه‌ام از پی عیش داده‌ست»
واژه «شیشه» ایهام دارد؛ نخست به معنی جام شراب و دوم به معنی شیشه آزمایش ادرار بیمار.
تضاد
«مرده و جان»
آوردن دو واژه با معنای متضاد در یک بیت برای تأکید و زیبایی بیشتر.
حسن تعلیل
«چشمم از آن دو چشم تو خسته‌ست و ناتوان»
شاعر خستگی و ناتوانی چشم خود را به عنوان علتی شاعرانه به خیره شدن به چشم معشوق نسبت می‌دهد.
مراعات نظیر
«تب، طبیب، شیشه، نبض»
آوردن واژه‌های مرتبط با حوزه پزشکی و بیماری در کنار یکدیگر.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۳۵,۰۹۷
ابجد وسیط
۱,۹۸۳
ابجد صغیر
۱,۵۵۴
تعداد حروف
۴۴۲
نظرات
ارسال یک نظر