غزل شماره ۱۵۱ حافظ: دَمی با غم به سر بردن، جهان یک سر نمی‌ارزد + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۱۵۱ حافظ
دَمی با غم به سر بردن، جهان یک سر نمی‌ارزد
❖
به می بفروش دلقِ ما، کز این بهتر نمی‌ارزد
به کویِ می فروشانش، به جامی بر نمی‌گیرند
❖
زهی سجادهٔ تقوا که یک ساغر نمی‌ارزد
رقیبم سرزنش‌ها کرد کز این باب رُخ برتاب
❖
چه افتاد این سر ما را که خاکِ در نمی‌ارزد؟
شکوهِ تاجِ سلطانی که بیمِ جان در او دَرج است
❖
کلاهی دلکش است اما به تَرکِ سر نمی‌ارزد
چه آسان می‌نمود اول غمِ دریا به بوی سود
❖
غلط کردم که این طوفان به صد گوهر نمی‌ارزد
تو را آن بِهْ که رویِ خود ز مشتاقان بپوشانی
❖
که شادیِّ جهانگیری، غمِ لشکر نمی‌ارزد
چو حافظ در قناعت کوش و از دنیایِ دون بگذر
❖
که یک جو مِنَّتِ دونان دو صد من زر نمی‌ارزد
✨ نتیجه فال غزل ۱۵۱ حافظ
این فال به شما یادآوری می‌کند که دنیا و زرق و برق آن هرگز ارزش غصه خوردن و از دست دادن آرامش درون را ندارد. به جای دل بستن به مقام و ثروت‌های ناپایدار، قناعت پیشه کنید و عزت نفس خود را با منت دیگران لکه‌دار نسازید. مراقب باشید برای خواسته‌های زودگذر، به دردسرهای بزرگ دچار نشوید.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل یکی از حکیمانه‌ترین سروده‌های حافظ است که بر بی‌پایانی و بی‌ارزشی تعلقات دنیوی، مقام، ثروت و ظاهرسازی‌های زاهدانه تأکید می‌کند. شاعر با زبانی روان و دلنشین یادآور می‌شود که هیچ‌گاه نباید آرامش درون و ارزش انسانی را فدای سودهای ظاهری، تاج و تخت یا منت‌کشی از افراد پست کرد و راه نجات را در عشق، رندی و قناعت می‌داند.
معنی بیت به بیت غزل
دَمی با غم به سر بردن، جهان یک سر نمی‌ارزد | به می بفروش دلقِ ما، کز این بهتر نمی‌ارزد
بیت ۱
یک لحظه زندگی با غم و غصه، به اندازه کل دنیا ارزش ندارد؛ پس لباس صوفیانه (دلق) ما را در ازای شراب بفروش که معامله‌ای از این بهتر وجود ندارد.
به کویِ می فروشانش، به جامی بر نمی‌گیرند | زهی سجادهٔ تقوا که یک ساغر نمی‌ارزد
بیت ۲
در محله میفروشان، سجاده پرهیزگاری را حتی در ازای یک جام شراب هم برنمی‌دارند؛ یعنی عبادت‌های ریاکارانه و خشک در پیشگاه رندان هیچ پشیزی ارزش ندارد.
رقیبم سرزنش‌ها کرد کز این باب رُخ برتاب | چه افتاد این سر ما را که خاکِ در نمی‌ارزد؟
بیت ۳
نگهبان و رقیب مرا ملامت کرد که از این درگاه روی برگردان؛ مگر سر ما چه ایرادی دارد که حتی ارزش ندارد خاک آستان یار شود؟
شکوهِ تاجِ سلطانی که بیمِ جان در او دَرج است | کلاهی دلکش است اما به تَرکِ سر نمی‌ارزد
بیت ۴
شکوه و عظمت تاج پادشاهی که ترس از دست دادن جان در آن نهفته است، هرچقدر هم زیبا باشد، اما ارزش آن را ندارد که انسان سر خود را در راهش ببازد.
چه آسان می‌نمود اول غمِ دریا به بوی سود | غلط کردم که این طوفان به صد گوهر نمی‌ارزد
بیت ۵
در ابتدا به امید کسب سود فراوان، تحمل غم سفر دریا بسیار آسان به نظر می‌رسید، اما اشتباه کردم؛ زیرا سختی این طوفان به صد مروارید هم نمی‌ارزد.
تو را آن بِهْ که رویِ خود ز مشتاقان بپوشانی | که شادیِّ جهانگیری، غمِ لشکر نمی‌ارزد
بیت ۶
بهتر است چهره زیبای خود را از مشتاقان پنهان کنی، زیرا لذت و شادی فتح جهان، به رنج و اندوه اداره و نگهداری سپاهیان آن نمی‌ارزد.
چو حافظ در قناعت کوش و از دنیایِ دون بگذر | که یک جو مِنَّتِ دونان دو صد من زر نمی‌ارزد
بیت ۷
همچون حافظ راه قناعت را پیش بگیر و از دنیای پست و ناپایدار دست بکش؛ زیرا حتی ذره‌ای منت کشیدن از آدم‌های پست، به دویست من طلا نیز نمی‌ارزد.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
دلق
جامه پاره‌پاره و وصله‌دوزی شده که صوفیان می‌پوشیدند.
رقیب
در شعر کلاسیک، نگهبان، مراقب یا پاسبان کوی معشوق است.
دَرج
پنهان بودن، قرار داشتن یا پیچیده شدن چیزی در درون چیزی دیگر.
دُون
پست، فرومایه و ناچیز.
من
واحدی قدیمی برای اندازه‌گیری وزن (معادل حدود سه کیلوگرم).
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تضاد
«بحر و بر»
استفاده از دو واژه دریا و خشکی که معنای متضاد و مکمل دارند.
تشبیه
«شکوه تاج سلطانی ... کلاهی دلکش است»
تاج سلطانی به کلاهی دلکش تشبیه شده است.
مجاز
«به می بفروش دلق ما»
دلق مجاز از تعلقات دنیوی و ظاهرروزی است.
ایهام
«غم لشکر»
می‌تواند هم به معنای دردسر نگهداری سپاهیان پادشاه باشد و هم اندوه و عشق لشکریان مشتاق به معشوق.
تناسب
«تاج و کلاه»
واژه‌های تاج و کلاه به دلیل داشتن رابطه معنایی در یک حوزه قرار گرفته‌اند.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۳۰,۷۱۹
ابجد وسیط
۱,۹۹۷
ابجد صغیر
۱,۳۴۳
تعداد حروف
۴۱۶
نظرات
ارسال یک نظر