غزل شماره ۱۵۲ حافظ: در ازل پرتوِ حُسنت ز تجلی دَم زد + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۱۵۲ حافظ

در ازل پرتوِ حُسنت ز تجلی دَم زد

❖

عشق پیدا شد و آتش به همه عالم زد

جلوه‌ای کرد رُخَت دید مَلَک عشق نداشت

❖

عینِ آتش شد از این غیرت و بر آدم زد

عقل می‌خواست کز آن شعله چراغ افروزد

❖

برق غیرت بدرخشید و جهان برهم زد

مدعی خواست که آید به تماشاگَهِ راز

❖

دست غیب آمد و بر سینهٔ نامحرم زد

دیگران قرعهٔ قسمت همه بر عیش زدند

❖

دل غمدیدهٔ ما بود که هم بر غم زد

جانِ عِلْوی هوسِ چاهِ زنخدان تو داشت

❖

دست در حلقهٔ آن زلفِ خَم اندر خَم زد

حافظ آن روز طربنامهٔ عشق تو نوشت

❖

که قلم بر سرِ اسبابِ دلِ خُرَّم زد

✨ نتیجه فال غزل ۱۵۲ حافظ

این غزل نشان‌دهنده اصالت عشق در آفرینش است. برای رسیدن به مقصود باید سختی‌ها و غم راه را به جان خرید و از مصلحت‌اندیشی‌های عقل جزئی گذشت. نیت شما با صبر و دلسپردن به عشق به سرانجام می‌رسد؛ پس از سختی‌ها نهراسید و با ایمانی راسخ مسیر خود را ادامه دهید.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل یکی از شاهکارهای عرفانی حافظ است که به فلسفه آفرینش، ظهور عشق از ازل، و تقابل میان عقل و عشق می‌پردازد. شاعر بیان می‌کند که جهان با پرتو حسن الهی و تولد عشق روشن شد و انسان به خاطر داشتن قابلیت عشق‌ورزی، بار امانت الهی را به دوش کشید.

معنی بیت به بیت غزل

در ازل پرتوِ حُسنت ز تجلی دَم زد | عشق پیدا شد و آتش به همه عالم زد

بیت ۱ در روز ازل، وقتی زیبایی تو نور خود را آشکار ساخت، عشق متولد شد و شعله‌اش سراسر جهان را دربرگرفت.

جلوه‌ای کرد رُخَت دید مَلَک عشق نداشت | عینِ آتش شد از این غیرت و بر آدم زد

بیت ۲ چهرۀ تو جلوه‌گر شد اما فرشتگان عشق و درک آن را نداشتند؛ از روی غیرت شعله‌ور شد و آتش عشق را به جان آدم انداخت.

عقل می‌خواست کز آن شعله چراغ افروزد | برق غیرت بدرخشید و جهان برهم زد

بیت ۳ عقل تلاش کرد از شعله عشق برای خود راهنمایی بجوید، اما غیرت الهی درخشید و نظام جهان را دگرگون ساخت.

مدعی خواست که آید به تماشاگَهِ راز | دست غیب آمد و بر سینهٔ نامحرم زد

بیت ۴ مدعیِ غرور خواست به حریم اسرار عشق وارد شود، اما نیروی غیبی آمد و او را که نامحرم بود، راند.

دیگران قرعهٔ قسمت همه بر عیش زدند | دل غمدیدهٔ ما بود که هم بر غم زد

بیت ۵ دیگر موجودات سهم خود را از روزگار در خوشی و آسایش جستند، اما تنها دل غمدیدۀ ما بود که به درد و غم عشق چنگ زد.

جانِ عِلْوی هوسِ چاهِ زنخدان تو داشت | دست در حلقهٔ آن زلفِ خَم اندر خَم زد

بیت ۶ روح ملکوتی انسان مشتاق چاه زنخدان (زیبایی) تو بود و برای رسیدن به آن، به زلف‌های پرپیچ‌وخم تو چنگ زد.

حافظ آن روز طربنامهٔ عشق تو نوشت | که قلم بر سرِ اسبابِ دلِ خُرَّم زد

بیت ۷ حافظ زمانی دفتر عشق تو را رقم زد که قید تمام تعلقات دنیوی و دلخوشی‌های مادی را زد.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

ازل زمان بی‌آغاز، گذشته دور و نامعلوم

تجلی آشکار شدن نور حق و زیبایی

غیرت حسادت مقدسی که برنمی‌تابد غیر از معشوق در دل عاشق باشد

چاه زنخدان فرورفتگی روی چانه معشوق که به چاه تشبیه شده است

جان علوی روح ملکوتی و آسمانی انسان

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

تضاد «عشق پیدا شد و آتش به همه عالم زد / عقل می‌خواست کز آن شعله...»

تقابل میان عقل و عشق که دو رویکرد متفاوت به هستی دارند.

تشخیص «دست غیب آمد و بر سینهٔ نامحرم زد»

نسبت دادن دست و عمل انسانی (رد کردن) به دست غیب.

تناسب «شعله، چراغ، برق، آتش»

جمع‌آوری واژگانی که همگی به نوعی با روشنایی و آتش مرتبط هستند.

استعاره «چاه زنخدان و زلفِ خَم اندر خَم»

استعاره از جذبه‌ها و زیبایی‌های ظاهری و پیچیدگی‌های عالم عشق.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۳۴,۳۷۲

ابجد وسیط ۱,۶۲۴

ابجد صغیر ۱,۲۵۲

تعداد حروف ۳۴۴

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۱۵۱

غزل بعدی غزل شماره ۱۵۳

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ