غزل شماره ۳۹۷ حافظ: ز در در آ و شبستان ما منور کن + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۳۹۷ حافظ
ز در در آ و شبستان ما منور کن
❖
هوای مجلس روحانیان معطر کن
اگر فقیه نصیحت کند که عشق مباز
❖
پیاله‌ای بدهش گو دماغ را تر کن
به چشم و ابروی جانان سپرده‌ام دل و جان
❖
بیا بیا و تماشای طاق و منظر کن
ستاره شب هجران نمی‌فشاند نور
❖
به بام قصر برآ و چراغ مه بر کن
بگو به خازن جنت که خاک این مجلس
❖
به تحفه بر سوی فردوس و عود مجمر کن
از این مزوجه و خرقه نیک در تنگم
❖
به یک کرشمه صوفی‌وشم قلندر کن
چو شاهدان چمن زیردست حسن تواَند
❖
کرشمه بر سمن و جلوه بر صنوبر کن
فضول نفس حکایت بسی کند ساقی
❖
تو کار خود مده از دست و می به ساغر کن
حجاب دیده ادراک شد شعاع جمال
❖
بیا و خرگه خورشید را منور کن
طمع به قند وصال تو حد ما نبود
❖
حوالتم به لب لعل همچو شکر کن
لب پیاله ببوس آنگهی به مستان ده
❖
بدین دقیقه دماغ معاشران تر کن
پس از ملازمت عیش و عشق مه‌رویان
❖
ز کارها که کنی شعر حافظ از بر کن
✨ نتیجه فال غزل ۳۹۷ حافظ
این فال نشان‌دهنده رهایی از قیدوبندهای ظاهری و روی آوردن به عالم شور و شوق و محبت است. برای رسیدن به مقصود، باید دل را از تردیدها و ملامت‌های دیگران پاک کرد و به لطف الهی و زیبایی‌های زندگی دل بست. صبوری در برابر سختی‌ها سرانجام به شادی و طراوت منتهی خواهد شد.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل یکی از زیباترین سروده‌های حافظ در دعوت به عشق، مستی و رهایی از زهد خشک و ظاهرسازی است. شاعر با زبانی شورانگیز از معشوق می‌خواهد تا تاریکی محفل عاشقان را با نور رخسار خود روشن سازد و ملامت‌های فقیه جاهل و نفس فضول را بی‌اثر بداند. او از قید لباس صوفیگری به ستوه آمده و خواهان رهایی قلندرانه است و در پایان، به مستان توصیه می‌کند که با یاد یار، از جام زندگی بهره برند و شعر او را گرامی دارند.
معنی بیت به بیت غزل
ز در در آ و شبستان ما منور کن | هوای مجلس روحانیان معطر کن
بیت ۱
ای محبوب، از در وارد شو و تاریکی شبستان ما را با نور رخسارت روشن ساز و هوای محفل روحانی ما را خوشبو گردان.
اگر فقیه نصیحت کند که عشق مباز | پیاله‌ای بدهش گو دماغ را تر کن
بیت ۲
اگر فقیه خشک‌اندیش تو را از عشق ورزیدن منع کرد، جامی شراب به او بده و بگو با نوشیدن آن، خشکی مغز و افکار خود را برطرف ساز.
به چشم و ابروی جانان سپرده‌ام دل و جان | بیا بیا و تماشای طاق و منظر کن
بیت ۳
من دل و جانم را به چشم و ابروی معشوق تسلیم کرده‌ام؛ پس بیا و زیبایی این طاق ابرو و منظر چشم را تماشا کن.
ستاره شب هجران نمی‌فشاند نور | به بام قصر برآ و چراغ مه بر کن
بیت ۴
در شب تاریک فراق، ستاره‌ها نوری ندارند؛ پس تو بر بام قصر ظاهر شو و چهره ماه‌مانندت را روشن کن.
بگو به خازن جنت که خاک این مجلس | به تحفه بر سوی فردوس و عود مجمر کن
بیت ۵
به نگهبان بهشت بگو خاک این محفل عاشقان را به عنوان هدیه به بهشت ببرد و در آتشدان به عنوان عود بسوزاند.
از این مزوجه و خرقه نیک در تنگم | به یک کرشمه صوفی‌وشم قلندر کن
بیت ۶
من از این کلاه و لباس صوفیانه سخت به ستوه آمده‌ام؛ با یک عشوه، مرا از این قید و بندها رها کرده و قلندرم ساز.
چو شاهدان چمن زیردست حسن تواَند | کرشمه بر سمن و جلوه بر صنوبر کن
بیت ۷
از آنجا که تمام زیبایی‌های چمن فرمانبردار حسن تو هستند، بر گل سمن عشوه ریز و بر درخت صنوبر جلوه‌گری کن.
فضول نفس حکایت بسی کند ساقی | تو کار خود مده از دست و می به ساغر کن
بیت ۸
ای ساقی، نفس مداخله‌گر و ملامتگر داستان‌های زیادی می‌گوید؛ اما تو کار خود را رها نکن و همچنان در پی ریختن شراب در جام باش.
حجاب دیده ادراک شد شعاع جمال | بیا و خرگه خورشید را منور کن
بیت ۹
پرتو نور جمال تو چنان خیره‌کننده است که مانع دیدن حقیقت شده؛ پس بیا و خیمه چشم و ادراک ما را نورانی ساز.
طمع به قند وصال تو حد ما نبود | حوالتم به لب لعل همچو شکر کن
بیت ۱۰
ما شایستگی طمع بستن به قند وصال کامل تو را نداریم، پس ما را به بوسه‌ای از لب‌های شکرگون و سرخ‌رنگت حواله ده.
لب پیاله ببوس آنگهی به مستان ده | بدین دقیقه دماغ معاشران تر کن
بیت ۱۱
لب پیاله را ببوس و سپس آن را به مستان بده تا با این کار ظریف، حال و هوای دوستان همنشین را شاداب و باطراوت کنی.
پس از ملازمت عیش و عشق مه‌رویان | ز کارها که کنی شعر حافظ از بر کن
بیت ۱۲
پس از پرداختن به عیش و عاشقی با زیبارویان، از میان همه کارهای ارزشمندی که انجام می‌دهی، شعرهای حافظ را از حفظ کن.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
شبستان
اتاق خواب، خوابگاه و در اینجا محفل انس و خلوت‌گاه عاشقان
خازن جنت
نگهبان و خزینه‌دار بهشت
مزوجه
نوعی کلاه پشمین یا پنبه‌دوزی شده که صوفیان بر سر می‌گذاشتند
مجمر
آتشدان و عودسوز
طاق و منظر
طاق ابرو و منظرگاه چشم معشوق
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تضاد
«ستاره شب هجران نمی‌فشاند نور / به بام قصر برآ و چراغ مه بر کن»
تضاد میان تاریکی شب هجران و نور چراغ ماه و خورشید.
تناسب
«بگو به خازن جنت که خاک این مجلس / به تحفه بر سوی فردوس و عود مجمر کن»
مراعات نظیر میان واژگان خازن، جنت، فردوس، عود و مجمر.
تشخیص
«فضول نفس حکایت بسی کند ساقی»
دادن ویژگی انسانی (فضولی و سخن‌چینی) به نفس آدمی.
استعاره
«طمع به قند وصال تو حد ما نبود / حوالتم به لب لعل همچو شکر کن»
استعاره از لب‌های سرخ و شیرین معشوق به لعل و شکر.
ایهام
«اگر فقیه نصیحت کند که عشق مباز / پیاله‌ای بدهش گو دماغ را تر کن»
واژه «دماغ» ایهام دارد؛ هم به معنی مغز و هم به معنی نشاط و طراوت.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۴۲,۳۸۹
ابجد وسیط
۲,۶۷۵
ابجد صغیر
۱,۹۷۰
تعداد حروف
۵۶۸
نظرات
ارسال یک نظر