غزل شماره ۱۹۲ حافظ: سروِ چَمانِ من چرا میلِ چمن نمی‌کند؟ + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۱۹۲ حافظ
سروِ چَمانِ من چرا میلِ چمن نمی‌کند؟
❖
همدمِ گل نمی‌شود، یادِ سَمَن نمی‌کند
دی گِلِه‌ای ز طُرِّه‌اش، کردم و از سرِ فُسوس
❖
گفت که «این سیاه‌کج، گوش به من نمی‌کند»
تا دلِ هرزه‌گَردِ من، رفت به چینِ زلفِ او
❖
زان سفرِ درازِ خود، عزمِ وطن نمی‌کند
پیشِ کمانِ ابرویش، لابه همی کنم ولی
❖
گوش کشیده است از آن، گوش به من نمی‌کند
با همه عطفِ دامنت، آیدم از صبا عجب
❖
کز گذرِ تو، خاک را، مُشکِ خُتن نمی‌کند
چون ز نسیم می‌شود، زلفِ بنفشه پُرشِکَن
❖
وه که دلم چه یاد از آن، عهدشکن نمی‌کند
دل به امیدِ رویِ او، همدمِ جان نمی‌شود
❖
جان به هوایِ کویِ او، خدمتِ تن نمی‌کند
ساقیِ سیم‌ساقِ من، گر همه دُرد می‌دهد
❖
کیست که تن چو جامِ مِی، جمله دهن نمی‌کند؟
دستخوشِ جفا مَکُن، آبِ رُخَم که فیضِ ابر
❖
بی‌مددِ سِرشکِ من، دُرِ عَدَن نمی‌کند
کُشتهٔ غمزهٔ تو شد، حافظِ ناشنیده‌پند
❖
تیغ سزاست هر که را، دَرد، سخن نمی‌کند
✨ نتیجه فال غزل ۱۹۲ حافظ
نیت شما با صبر و وفاداری به ثمر می‌رسد. در مسیر خواسته‌هایتان ممکن است با بی‌توجهی یا سختی‌هایی روبه‌رو شوید که نباید شما را دلسرد کند. تسلیم موانع نشوید و از نصیحت دلسوزان غافل نمانید. با فداکاری و پایداری، دشواری‌ها هموار شده و نتیجه‌ای شایسته و ارزشمند پیش رویتان قرار خواهد گرفت.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل یکی از شاهکارهای تغزلی حافظ در توصیف دلدادگی مطلق و شکوه‌های رندانه از بی‌اعتنایی معشوق است. شاعر با تصویرسازی‌های ظریف، سرگشتگی دل و جان خود را در کمند زلف و کمان ابروی یار به تصویر می‌کشد. او تسلیم محض اراده معشوق است؛ چنان‌که حتی پذیرای تلخی دُرد از دست ساقیِ زیباست و در پایان با نگاهی ملامتی و رندانه، عاقبتِ عاشقِ پندناشنو را تسلیم در برابر شمشیر غمزه و ناز دلدار می‌داند.
معنی بیت به بیت غزل
سروِ چَمانِ من چرا میلِ چمن نمی‌کند؟ | همدمِ گل نمی‌شود، یادِ سَمَن نمی‌کند
بیت ۱
معشوق خوش‌خرام و سروقامت من چرا به بوستان نمی‌آید و هم‌نشین گل سرخ و مشتاق گل یاسمن نمی‌شود؟
دی گِلِه‌ای ز طُرِّه‌اش، کردم و از سرِ فُسوس | گفت که «این سیاه‌کج، گوش به من نمی‌کند»
بیت ۲
دیروز از سرکشی و دلربایی زلفش شکایت کردم و او با طنز و تمسخر پاسخ داد: این زلف سیاه و خمیده، حتی به حرف خودِ من هم گوش نمی‌دهد.
تا دلِ هرزه‌گَردِ من، رفت به چینِ زلفِ او | زان سفرِ درازِ خود، عزمِ وطن نمی‌کند
بیت ۳
از هنگامی که دل سرگشته‌ام در پیچ و تاب زلف او گرفتار شد، از این سفر دور و دراز هرگز خیال بازگشت به وطن (سینه من) را ندارد.
پیشِ کمانِ ابرویش، لابه همی کنم ولی | گوش کشیده است از آن، گوش به من نمی‌کند
بیت ۴
در برابر کمان ابروی او زاری و التماس می‌کنم؛ اما او چله کمان را تا بیخ گوش کشیده و به همین سبب به ناله‌های من گوش فرا نمی‌دهد.
با همه عطفِ دامنت، آیدم از صبا عجب | کز گذرِ تو، خاک را، مُشکِ خُتن نمی‌کند
بیت ۵
با وجود چین و شکن زیبای دامن خوش‌بویت، در شگفتم که چرا باد صبا با گذر از کوی تو، خاک راه را مانند مشک ختن خوشبو و معطر نمی‌سازد.
چون ز نسیم می‌شود، زلفِ بنفشه پُرشِکَن | وه که دلم چه یاد از آن، عهدشکن نمی‌کند
بیت ۶
وقتی گلبرگ‌های بنفشه بر اثر وزش نسیم پرپیچ‌وخم می‌شوند، شگفتا که دلم چقدر به یاد آن یار پیمان‌شکن می‌افتد.
دل به امیدِ رویِ او، همدمِ جان نمی‌شود | جان به هوایِ کویِ او، خدمتِ تن نمی‌کند
بیت ۷
دل به امید دیدار چهره او با جان همراهی نمی‌کند و جان نیز در آرزوی کوی او از خدمت به جسم و بقای تن سر باز می‌زند.
ساقیِ سیم‌ساقِ من، گر همه دُرد می‌دهد | کیست که تن چو جامِ مِی، جمله دهن نمی‌کند؟
بیت ۸
اگر ساقی نقره‌فام و زیباروی من حتی ته‌مانده ناصاف باده را هم ببخشد، کیست که تمام تنش را مانند پیاله شراب، یکسره دهان نسازد تا آن را مشتاقانه بنوشد؟
دستخوشِ جفا مَکُن، آبِ رُخَم که فیضِ ابر | بی‌مددِ سِرشکِ من، دُرِ عَدَن نمی‌کند
بیت ۹
آبرو و اشک چشم مرا لگدمال جور و بی‌مهری مساز؛ چرا که بخشش باران بدون یاری اشک‌های من، توان ساخت مروارید گرانبهای عدن را ندارد.
کُشتهٔ غمزهٔ تو شد، حافظِ ناشنیده‌پند | تیغ سزاست هر که را، دَرد، سخن نمی‌کند
بیت ۱۰
حافظِ پندناپذیر سرانجام قربانی عشوه و ناز چشمانت شد؛ آری هر کس که پند و سخن در او اثر نکند، سزایش کشته شدن با تیغ است.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
چَمان
خرامان، با ناز و وقار راه‌رونده
طُرّه
دسته‌ای از زلف که بر پیشانی ریخته شود
لابه
التماس، تضرع و زاری
عطف دامن
پیچ و تاب، حاشیه و چین‌های دامن
مُشک خُتن
ماده معطر و گرانبهایی که از ناف آهوی سرزمین ختن به دست می‌آمد
سیم‌ساق
دارای اندام و ساق پایی سپید و زیبا همچون نقره
دُرد
ناصافی و ته‌نشستِ تلخ شراب
دُرّ عَدَن
مروارید بسیار مرغوب و ممتاز منسوب به دریای عدن
دَرد سخن کردن
اثر کردن و کارگر افتادن سخن و پند در کسی
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
استعاره
«سروِ چَمانِ من»
سرو چمان استعاره مصرحه از معشوق بلندقامت و خوش‌خرام است.
ایهام
«چینِ زلف»
واژه چین دارای دو معناست: ۱. پیچ و شکن مو ۲. سرزمین چین که با سفر دراز تناسب دارد.
ایهام تناسب
«گوش کشیده است»
به دو معنای بی‌توجهی کردن و نیز کشیدن چله کمان تا بن گوش برای تیراندازی است.
تشبیه
«تن چو جامِ مِی، جمله دهن کردن»
تشبیه پیکر عاشق به دهانه گشوده جام شراب برای دریافت باده ساقی.
جناس تام
«پُرشِکَن و عهدشکن»
«شکن» در مصرع نخست به معنای پیچ‌وتاب و در مصرع دوم بن مضارع از شکستن است.
حسن تعلیل
«بی‌مددِ سِرشکِ من، دُرِ عَدَن نمی‌کند»
شاعر پدید آمدن مروارید گرانبها از قطرات باران را به مدد اشک چشم خویش نسبت داده است.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۳۵,۴۱۸
ابجد وسیط
۲,۴۴۸
ابجد صغیر
۱,۸۶۶
تعداد حروف
۵۱۳
نظرات
ارسال یک نظر