غزل شماره ۲۸۰ حافظ: چو بر شکست صبا زلفِ عنبرافشانش + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۲۸۰ حافظ

چو بر شکست صبا زلفِ عنبرافشانش

❖

به هر شکسته که پیوست، تازه شد جانش

کجاست همنفسی؟ تا به شرح عرضه دَهَم

❖

که دل چه می‌کشد از روزگارِ هجرانش

زمانه از ورقِ گُل، مثالِ رویِ تو بست

❖

ولی ز شرمِ تو در غنچه کرد پنهانش

تو خفته‌ای و نشد عشق را کرانه پدید

❖

تبارک الله از این رَه که نیست پایانش

جمالِ کعبه مگر عذرِ رهروان خواهد؟

❖

که جانِ زنده‌دلان سوخت در بیابانش

بدین شکستهٔ بیت الحزن که می‌آرد

❖

نشان یوسفِ دل از چَهِ زَنَخدانَش؟

بگیرم آن سرِ زلف و به دستِ خواجه دهم

❖

که سوخت حافظِ بی‌دل ز مکر و دستانش

✨ نتیجه فال غزل ۲۸۰ حافظ

این غزل نشان‌دهنده‌ی ادامه‌ی راه پر فراز و نشیب عشق و معرفت است. هرچند دلت در فراق یار رنجور است و مسیر دشوار می‌نماید، اما بدان که این راه پایانی ندارد و هر شکستی، آغازگر طراوت و تازگی است. صبور باش و به زیبایی‌های پنهان دل بسپار؛ خواجه حافظ از مکر و دستان روزگار آگاه است و راهگشای تو خواهد بود. امید به وصال و روشن‌بینی داشته باش.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل حافظ تصویری از عشق عمیق و بی‌کران، همراه با رنج هجران و تلاش برای درک حقیقت آن ارائه می‌دهد. شاعر از زیبایی‌های معشوق سخن می‌گوید که حتی گل‌ها از شرم آن پنهان می‌شوند و در عین حال، دل‌تنگی خود را در جستجوی هم‌نفسی برای بیان دردها ابراز می‌کند. حافظ بر این باور است که راه عشق پایانی ندارد و حتی جمال کعبه نیز به تنهایی تسکین‌بخش جان‌های سوخته نیست، بلکه باید از چاه زنخدان یار (نماد زیبایی و فریب) نشانی از یوسف دل (حقیقت گمگشته) جست. غزل با شکایت از مکر و دستان روزگار و زلف محبوب، تصویری از دل‌سوختگی شاعر را به پایان می‌برد.

معنی بیت به بیت غزل

چو بر شکست صبا زلفِ عنبرافشانش | به هر شکسته که پیوست، تازه شد جانش

بیت ۱ هنگامی که باد صبا زلفِ خوشبوی محبوب را پریشان کرد و عطر آن را پراکند، به هر انسانِ دل‌شکسته‌ای که رسید، جانِ تازه‌ای بخشید و او را شاداب کرد.

کجاست همنفسی؟ تا به شرح عرضه دَهَم | که دل چه می‌کشد از روزگارِ هجرانش

بیت ۲ کجاست همدم و محرم رازی که بتوانم با تفصیل و شرح کامل برایش بازگو کنم که این دل از دوران جدایی و فراقِ محبوب چه رنج‌ها و دردهایی را متحمل می‌شود؟

زمانه از ورقِ گُل، مثالِ رویِ تو بست | ولی ز شرمِ تو در غنچه کرد پنهانش

بیت ۳ روزگار خواست تا از برگِ گل، تصویری همانند چهره زیبای تو بسازد، اما از شرمِ زیبایی بی‌نظیر تو، آن را در غنچه پنهان کرد (زیرا گل در برابر روی تو تاب برابری نداشت).

تو خفته‌ای و نشد عشق را کرانه پدید | تبارک الله از این رَه که نیست پایانش

بیت ۴ تو غافل و بی‌خبر از این عشقِ بی‌کرانی و هنوز پایانی برای این دریای عشق آشکار نشده است. شگفتا و آفرین بر این راه که هرگز پایانی ندارد!

جمالِ کعبه مگر عذرِ رهروان خواهد؟ | که جانِ زنده‌دلان سوخت در بیابانش

بیت ۵ آیا زیبایی و شکوه کعبه (معشوق/مقصد) باید از رهروان و سالکانِ راه عذرخواهی کند؟ چرا که جانِ عاشقان و زنده‌دلان در بیابانِ این راه پرمشقت، از سختی و فراق سوخت و به رنج افتاد.

بدین شکستهٔ بیت الحزن که می‌آرد | نشان یوسفِ دل از چَهِ زَنَخدانَش؟

بیت ۶ چه کسی برای این دل‌شکسته و غمگین که همچون یعقوب در خانه‌ی غم (بیت‌الحزن) نشسته است، نشانه‌ای از یوسفِ گمگشته‌ی دلش را از چاهِ زیبای زنخدانِ محبوب می‌آورد؟

بگیرم آن سرِ زلف و به دستِ خواجه دهم | که سوخت حافظِ بی‌دل ز مکر و دستانش

بیت ۷ تصمیم دارم که سرِ زلفِ محبوب (که عامل فریب و دلربایی است) را بگیرم و به دست خواجه (یک مقام مسئول، یا حتی خواجه حافظِ خویش) بدهم؛ زیرا که حافظِ بی‌دل از مکر و فریب‌کاری زلفِ او سوخته و رنج دیده است.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

عنبرافشان پراکنده‌کننده عطر عنبر، خوشبوکننده همچون عنبر

کرانه ساحل، پایان، انتها

تبارک الله شگفتا، آفرین بر خدا (کلمه تحسین و تعجب)

بیت الحزن خانه غم و اندوه، اشاره به کلبه‌ای که حضرت یعقوب در فراق یوسف در آن گریه می‌کرد

زنخدان گودی چانه، چالِ چانه (در ادبیات فارسی غالباً به چاه تشبیه می‌شود)

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

تشخیص «چو بر شکست صبا زلفِ عنبرافشانش»

باد صبا (نسیم صبحگاهی) مانند یک انسان عمل می‌کند که زلف محبوب را پریشان کرده و عطر آن را می‌پراکند.

استعاره «زلفِ عنبرافشان»

زلف به دلیل زیبایی و بوی خوش به عنبر (ماده‌ای خوشبو) استعاره شده است. همچنین 'زلف' می‌تواند استعاره از پیچیدگی‌ها و دلربایی‌های معشوق باشد.

ایهام «به هر شکسته که پیوست، تازه شد جانش»

واژه 'شکسته' ایهام دارد؛ هم به معنی زلفِ پریشان و درهم ریخته است و هم به معنی انسانِ دل‌شکسته و غمگین.

استعاره و تشبیه «چَهِ زَنَخدانَش»

زنخدان (گودی چانه) به چاه تشبیه و استعاره شده است، به دلیل عمق و جایی که دل عاشق در آن گرفتار می‌آید.

تناسب و تلمیح «نشان یوسفِ دل از چَهِ زَنَخدانَش؟ (بیت الحزن، یوسف، چاه زنخدان)»

این عبارات به داستان حضرت یوسف و حضرت یعقوب اشاره دارند (تلمیح) و در کنار هم تناسب معنایی و داستانی ایجاد می‌کنند.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۳۱,۴۱۱

ابجد وسیط ۱,۶۳۳

ابجد صغیر ۱,۲۷۹

تعداد حروف ۳۴۹

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۲۷۹

غزل بعدی غزل شماره ۲۸۱

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ