غزل شماره ۲۸۱ حافظ: یا رب این نوگُلِ خندان که سپردی به مَنَش + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۲۸۱ حافظ

یا رب این نوگُلِ خندان که سپردی به مَنَش

❖

می‌سپارم به تو از چشمِ حسودِ چَمَنَش

گرچه از کویِ وفا گشت به صد مرحله دور

❖

دور باد آفتِ دورِ فلک از جان و تَنَش

گر به سرمنزل سلمی رَسی ای بادِ صبا

❖

چشم دارم که سلامی برسانی ز مَنَش

به ادب نافه گشایی کن از آن زلفِ سیاه

❖

جای دل‌های عزیز است به هم بر مَزَنَش

گو دلم حقِّ وفا با خط و خالت دارد

❖

محترم دار در آن طُرِّهٔ عَنبرشِکَنَش

در مقامی که به یادِ لبِ او مِی نوشند

❖

سِفله آن مست، که باشد خبر از خویشتنش

عِرض و مال از درِ میخانه نشاید اندوخت

❖

هر که این آب خورَد رَخْت به دریا فِکَنَش

هر که ترسد ز ملال اندُهِ عشقش نه حلال

❖

سَرِ ما و قدمش یا لبِ ما و دهنش

شعرِ حافظ همه بیتُ الْغَزَلِ معرفت است

❖

آفرین بر نَفَسِ دلکَش و لطفِ سخنش

✨ نتیجه فال غزل ۲۸۱ حافظ

ای صاحب فال، گنجی ارزشمند در دست داری که باید از چشم بد حسودان حفظش کنی. گرچه فراق و دوری رنج‌آور است، اما تو همچنان خیرخواه و وفادار بمان. در مسیر عشق، دل کندن از تعلقات و فنای در معشوق شرط است؛ از رنج راه نترس که وصال در پی آن است. بدان که کلام تو نیز همچون شعر حافظ، سرشار از معرفت و دلنشین است.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل حافظ با دعایی برای محافظت از محبوب آغاز می‌شود، محبوبِ خندانی که شاعر او را امانتی الهی می‌داند و از چشم بد حسودان به خدا می‌سپارد. حافظ از باد صبا می‌خواهد تا پیغام دلتنگی او را به معشوقی که از او دور گشته برساند و با ادب از زلف معطر او سخن بگوید، زیرا آن گیسوی سیاه جایگاه دل‌های بسیاری است. در ادامه، حافظ به جوهر عشق حقیقی می‌پردازد و تأکید می‌کند که در راه عشق، مستی حقیقی یعنی فنای از خود و رها کردن تمام تعلقات دنیوی است. او هشدار می‌دهد که کسی که از رنج و ملال عشق بترسد، لایق آن نیست و در نهایت، با خودستایی عارفانه، شعر خود را شاه‌بیت معرفت می‌خواند که نشان از عمق بینش و لطف کلام او دارد.

معنی بیت به بیت غزل

یا رب این نوگُلِ خندان که سپردی به مَنَش | می‌سپارم به تو از چشمِ حسودِ چَمَنَش

بیت ۱ خداوندا، این محبوبِ شاداب و خندان را که به من امانت سپردی، من نیز او را به تو می‌سپارم تا از چشم بدِ حسودان و بدخواهانِ اطرافش در امان بماند.

گرچه از کویِ وفا گشت به صد مرحله دور | دور باد آفتِ دورِ فلک از جان و تَنَش

بیت ۲ اگرچه او از مسیر وفاداری بسیار دور شده و بی‌وفایی کرده است، اما آرزو می‌کنم که بلایا و آسیب‌های روزگار از جان و تنش دور باد.

گر به سرمنزل سلمی رَسی ای بادِ صبا | چشم دارم که سلامی برسانی ز مَنَش

بیت ۳ ای باد صبا، اگر به دیار و منزل سلمی (معشوق) رسیدی، امید و انتظار دارم که سلامی از جانب من به او برسانی.

به ادب نافه گشایی کن از آن زلفِ سیاه | جای دل‌های عزیز است به هم بر مَزَنَش

بیت ۴ ای باد صبا، با احترام و نرمی از آن زلف سیاه (موی یار) که چون نافه خوشبو است، عطرپراکنی کن؛ زیرا آن زلف جایگاه دل‌های بسیاری است، پس آن را آشفته و درهم برهم مکن.

گو دلم حقِّ وفا با خط و خالت دارد | محترم دار در آن طُرِّهٔ عَنبرشِکَنَش

بیت ۵ (به محبوب) بگو که دل من با خط (موهای نازک صورت) و خال تو حق وفاداری و عهد دارد؛ پس در میان آن طرّه (موی پیشانی) خوشبو و عنبرشکنِ خود، آن را محترم بدار.

در مقامی که به یادِ لبِ او مِی نوشند | سِفله آن مست، که باشد خبر از خویشتنش

بیت ۶ در محفل و مقامی که به یاد لب دلبر شراب می‌نوشند، آن مستی که هنوز از خود و هستیِ خویش آگاه و باخبر باشد، فرومایه و پست است (چرا که مستی حقیقی عشق، فنای از خود است).

عِرض و مال از درِ میخانه نشاید اندوخت | هر که این آب خورَد رَخْت به دریا فِکَنَش

بیت ۷ آبرو و ثروت دنیوی را نمی‌توان از درِ میخانه عشق و رندی به دست آورد؛ هرکس که این شراب (آب) را بنوشد، باید تمام تعلّقات دنیوی و هستی خود را به دریا افکند و از خود بیخود شود (به مقام فنا رسد).

هر که ترسد ز ملال اندُهِ عشقش نه حلال | سَرِ ما و قدمش یا لبِ ما و دهنش

بیت ۸ هر کسی که از رنج و ناراحتی‌های عشق بترسد، غم عشق بر او حلال نیست و شایستگی آن را ندارد. ما (عاشقان) یا سر را در راه او فدا می‌کنیم (خاکسار او می‌شویم) یا به وصال لب او می‌رسیم.

شعرِ حافظ همه بیتُ الْغَزَلِ معرفت است | آفرین بر نَفَسِ دلکَش و لطفِ سخنش

بیت ۹ تمام اشعار حافظ، شاه‌بیتِ غزل معرفت و شناخت حقایق است. آفرین بر نفس گرم و دلنشین و لطافت کلام او.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

چَمَنَش (در اینجا) اطرافش، محیطی که محبوب در آن است؛ مجازاً حسودان و رقیبان.

سلمی نام معشوقه در ادبیات عرب و مجازاً معشوق در ادبیات فارسی.

نافه گشایی باز کردن نافه (کیسه مشک) برای پراکندن عطر؛ در اینجا کنایه از پراکندن بوی خوش زلف یار.

طُرِّه موی پیشانی، کاکل.

عَنبرشِکَن شکننده عنبر، کنایه از زلفی که آنقدر خوشبوست که بوی عنبر را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

سِفله فرومایه، پست.

عِرض آبرو، اعتبار.

رَخت به دریا فکندن کنایه از دست شستن از همه چیز، ترک تعلقات دنیوی و رسیدن به مقام فنا.

ملال دلتنگی، رنج، ناراحتی.

بیتُ الْغَزَل شاه‌بیت، بهترین و برجسته‌ترین بیت یک غزل.

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

استعاره «نوگُلِ خندان (بیت ۱)»

نوگل خندان استعاره از معشوق زیبا، شاداب و لطیف است.

تشخیص «ای بادِ صبا... سلامی برسانی ز مَنَش (بیت ۳)»

به باد صبا صفت پیام‌رسانی و توانایی انجام فعل انسانی نسبت داده شده است.

کنایه «رَخت به دریا فِکَنَش (بیت ۷)»

کنایه از دست شستن از همه چیز و ترک تعلقات دنیوی و مادی است.

تضاد «گرچه از کویِ وفا گشت به صد مرحله دور / دور باد آفتِ دورِ فلک از جان و تَنَش (بیت ۲)»

تضاد میان بی‌وفایی معشوق و آرزوی خیر عاشق برای او، که عمق عشق را نشان می‌دهد.

تناسب «زلفِ سیاه، نافه گشایی، عنبرشکن، طُرِّه (بیت‌های ۴ و ۵)»

کلمات مرتبط با مو و بوی خوش آن، که با هم تناسب معنایی و واژگانی ایجاد می‌کنند.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۳۶,۷۵۹

ابجد وسیط ۲,۱۱۵

ابجد صغیر ۱,۶۰۵

تعداد حروف ۴۵۱

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۲۸۰

غزل بعدی غزل شماره ۲۸۲

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ