غزل شماره ۲۵۲ حافظ: گر بُوَد عمر، به میخانه رَسَم بارِ دِگَر + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۲۵۲ حافظ
گر بُوَد عمر، به میخانه رَسَم بارِ دِگَر
❖
بجز از خدمتِ رندان نکنم کارِ دِگَر
خُرَّم آن روز که با دیدهٔ گریان بِرَوَم
❖
تا زنم آب درِ میکده یک بارِ دگر
معرفت نیست در این قوم خدا را سَبَبی
❖
تا بَرَم گوهرِ خود را به خریدارِ دگر
یار اگر رفت و حقِ صحبتِ دیرین نشناخت
❖
حاشَ لِلَّه که رَوَم من ز پِیِ یارِ دگر
گر مساعد شَوَدَم دایرهٔ چرخِ کبود
❖
هم به دست آورمش باز به پرگارِ دگر
عافیت می‌طلبد خاطرم ار بگذارند
❖
غمزهٔ شوخَش و آن طرهٔ طَرّارِ دگر
راز سربستهٔ ما بین که به دستان گفتند
❖
هر زمان با دف و نی بر سرِ بازارِ دگر
هر دم از درد بنالم که فلک هر ساعت
❖
کُنَدَم قصدِ دلِ ریش به آزارِ دگر
بازگویم نه در این واقعه حافظ تنهاست
❖
غرقه گشتند در این بادیه بسیارِ دگر
✨ نتیجه فال غزل ۲۵۲ حافظ
این فال نویدبخش بازگشت به روزگار وصل و رهایی از سختی‌هاست. اگر در راه عشق یا هدف خود دچار رنج و ناسازگاری زمانه شده‌اید، ناامید نباشید و بر عهد و پیمان خود استوار بمانید. صبوری پیشه کنید که دیگران نیز در این راه رنج کشیده‌اند و سرانجام صداقت شما به بار خواهد نشست.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل از غزیلات پرشور حافظ است که احتمالاً در دوران دوری و سختی (یا تبعید) سروده شده است. شاعر آرزوی بازگشت به میکده و خدمت به رندان را در سر دارد و از بی‌معرفتی مردمان زمانه گلایه می‌کند. با وجود تمام آزارها و جفای روزگار، او بر عهد دیرین خود با یار وفادار می‌ماند و یادآور می‌شود که در وادی عشق، او تنها نیست و این درد رنجی مشترک میان عاشقان است.
معنی بیت به بیت غزل
گر بُوَد عمر، به میخانه رَسَم بارِ دِگَر | بجز از خدمتِ رندان نکنم کارِ دِگَر
بیت ۱
اگر عمری باقی بماند و بار دیگر به میخانه راه یابم، جز خدمت و همراهی با رندان پاکباخته، کار دیگری نخواهم کرد.
خُرَّم آن روز که با دیدهٔ گریان بِرَوَم | تا زنم آب درِ میکده یک بارِ دگر
بیت ۲
چه خوش است آن روزی که با چشمانی اشکبار بروم تا بار دیگر آستان میکده را با اشک چشم آب‌پاشی و جارو کنم.
معرفت نیست در این قوم خدا را سَبَبی | تا بَرَم گوهرِ خود را به خریدارِ دگر
بیت ۳
در این گروه و طایفه قدرشناس و اهل دلی وجود ندارد؛ خدایا اسبابی فراهم کن تا گوهر هنرم را نزد خریدار دیگری ببرم.
یار اگر رفت و حقِ صحبتِ دیرین نشناخت | حاشَ لِلَّه که رَوَم من ز پِیِ یارِ دگر
بیت ۴
اگر معشوق رفت و رسم وفاداری و دوستی دیرینه را زیر پا گذاشت، پناه بر خدا که من به دنبال دلبر دیگری بروم.
گر مساعد شَوَدَم دایرهٔ چرخِ کبود | هم به دست آورمش باز به پرگارِ دگر
بیت ۵
اگر گردش آسمان نیلگون با من یار و سازگار شود، بار دیگر با تدبیر و تلاشی دیگر او را به دست خواهم آورد.
عافیت می‌طلبد خاطرم ار بگذارند | غمزهٔ شوخَش و آن طرهٔ طَرّارِ دگر
بیت ۶
دلم آرامش و سلامت می‌خواهد، البته اگر عشوهٔ گستاخانهٔ یار و زلف فریبنده و راهزنش بگذارند و راحتم کنند.
راز سربستهٔ ما بین که به دستان گفتند | هر زمان با دف و نی بر سرِ بازارِ دگر
بیت ۷
بنگر که راز پنهان و درونی ما را به صورت افسانه و سرود درآوردند و هر بار با ساز دف و نی در بازاری تازه جار زدند.
هر دم از درد بنالم که فلک هر ساعت | کُنَدَم قصدِ دلِ ریش به آزارِ دگر
بیت ۸
لحظه‌به‌لحظه از درد عشق می‌نالم، چرا که روزگار هر ساعت با آزاری تازه، دل مجروح و زخم‌خورده‌ام را هدف قرار می‌دهد.
بازگویم نه در این واقعه حافظ تنهاست | غرقه گشتند در این بادیه بسیارِ دگر
بیت ۹
دوباره می‌گویم که حافظ در این ماجرا و درد عشق تنها نیست، بلکه افراد بسیار دیگری نیز در این بیابان غرق شده‌اند.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
رندان
پاکباختگان بی‌ریا که ظاهر ملامت‌کش و باطنی آراسته دارند.
طَرّار
دزد، راهزن و در شعر استعاره از زلف فریبنده و رباینده.
دَستان
در اینجا به معنای سرود، نغمه، ترانه و حیلة است.
چرخ کبود
آسمان نیلگون، روزگار و فلک.
دل ریش
دل مجروح، زخمی و خسته‌دل.
بادیه
بیابان خشک و وسیع؛ نماد وادی عشق و حیرت.
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
ایهام تناسب
«گر مساعد شودم دایره چرخ کبود / هم به دست آورمش باز به پرگار دگر»
واژه‌های دایره و پرگار معنای هندسی دارند و با چرخ مناسبت ایجاد کرده‌اند، در حالی که پرگار در اینجا به معنای تدبیر و چاره نیز هست.
تشخیص
«کندم قصد دل ریش به آزار دگر»
نسبت دادن قصد و آزار به فلک و روزگار که ویژگی انسانی است.
تضاد
«یار اگر رفت... / که روم من ز پی یار دگر»
تقابل میان رفتن یار اول و نیامدن یار دیگر که بر وفاداری مطلق تأکید دارد.
استعاره
«تا برم گوهر خود را به خریدار دگر»
گوهر استعاره از اندیشه ناب و هنر ارزشمند شاعر است.
حسن تعلیل
«تا زنم آب درِ میکده یک بارِ دگر»
رفتن با دیده گریان به میکده را به آب‌پاشی و جارو کردن در آنجا با اشک چشم تعلیل کرده است.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۳۷,۹۹۶
ابجد وسیط
۲,۱۶۴
ابجد صغیر
۱,۴۶۵
تعداد حروف
۴۴۵
نظرات
ارسال یک نظر