غزل شماره ۳۵۵ حافظ: حالیا مصلحت وقت در آن می‌بینم + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۳۵۵ حافظ

حالیا مصلحتِ وقت در آن می‌بینم

❖

که کشم رَخت به میخانه و خوش بنشینم

جامِ مِی گیرم و از اهلِ ریا دور شَوَم

❖

یعنی از اهلِ جهان پاکدلی بُگزینم

جز صُراحی و کتابم نَبُوَد یار و ندیم

❖

تا حریفانِ دَغا را به جهان کم بینم

سر به آزادگی از خَلق برآرم چون سَرو

❖

گر دهد دست که دامن ز جهان دَرچینم

بس که در خرقهٔ آلوده زدم لافِ صَلاح

❖

شرمسار از رخِ ساقی و مِیِ رنگینم

سینهٔ تَنگِ من و بارِ غمِ او، هیهات

❖

مردِ این بارِ گران نیست دلِ مسکینم

من اگر رندِ خراباتم و گر زاهدِ شهر

❖

این مَتاعم که همی‌بینی و کمتر زینم

بندهٔ آصفِ عهدم دلم از راه مَبَر

❖

که اگر دَم زَنَم از چرخ بخواهد کینم

بر دلم گرد ستم‌هاست خدایا مپسند

❖

که مکدر شود آیینه مهرآیینم

✨ نتیجه فال غزل ۳۵۵ حافظ

ای صاحب فال، روزگار از ریاکاری و تعلقات دنیوی خسته شده‌ای و دلت آرامشی حقیقی می‌جوید. صلاح در آن است که از هیاهوی ظواهر دوری کنی و به اصل وجود خویش بازگردی. به دنبال دوستان واقعی باش و از فریبکاران فاصله بگیر. در این مسیر، بار غم‌هایی بر شانه‌های توست، اما دل پاک تو آیینه محبت است. با توکل به خداوند، از پاکی و صفای دل خود محافظت کن تا غبار ستم آن را کدر نسازد. به حقیقت خود وفادار بمان و بدان که رهایی در نزدیکی است.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل، بیانی صریح از روح رندی و وارستگی حافظ است. شاعر که از ریا و تظاهر زمانه به تنگ آمده، تصمیم می‌گیرد به گوشه میخانه پناه برد، جایی که از تعلقات دنیا و حریفان دغل‌باز دور باشد و صراحی و کتاب، هم‌نشین تنهایی او شوند. او به گذشته ریاکارانه خود اعتراف کرده و از بار سنگین غم‌هایش سخن می‌گوید. حافظ خود را فراتر از تعاریف سطحی زاهد و رند معرفی می‌کند و با تکیه بر حمایت وزیر وقت و پناه بردن به درگاه الهی، آرزوی حفظ پاکی و صفای دل خود را از آسیب ستم‌های روزگار دارد.

معنی بیت به بیت غزل

حالیا مصلحتِ وقت در آن می‌بینم | که کشم رَخت به میخانه و خوش بنشینم

بیت ۱ اکنون صلاح و مصلحت زمان را در این می‌دانم که رخت خود را به میخانه ببرم و در آنجا با خوشی اقامت کنم (و از ریا دور شوم).

جامِ مِی گیرم و از اهلِ ریا دور شَوَم | یعنی از اهلِ جهان پاکدلی بُگزینم

بیت ۲ شراب می‌نوشم و از ریاکاران فاصله می‌گیرم؛ یعنی از میان مردم جهان، کسانی را که پاک‌دل و بی‌ریا هستند، انتخاب می‌کنم.

جز صُراحی و کتابم نَبُوَد یار و ندیم | تا حریفانِ دَغا را به جهان کم بینم

بیت ۳ جز صراحی (بطری شراب) و کتاب، یار و هم‌نشینی نخواهم داشت تا بدین ترتیب، فریبکاران و افراد دغل‌باز را کمتر در این جهان ببینم (و از آن‌ها دور باشم).

سر به آزادگی از خَلق برآرم چون سَرو | گر دهد دست که دامن ز جهان دَرچینم

بیت ۴ همچون درخت سرو که نماد آزادگی است، با سرافرازی از مردم دوری می‌کنم، اگر فرصتی پیش آید که از تعلقات و وابستگی‌های دنیوی رهایی یابم.

بس که در خرقهٔ آلوده زدم لافِ صَلاح | شرمسار از رخِ ساقی و مِیِ رنگینم

بیت ۵ از بس که با این لباس ریاکارانه (خرقه آلوده) ادعای پرهیزکاری و نیکی کرده‌ام، اکنون از روی ساقی و شراب سرخ‌رنگم شرمسارم.

سینهٔ تَنگِ من و بارِ غمِ او، هیهات | مردِ این بارِ گران نیست دلِ مسکینم

بیت ۶ سینه تنگ و کم‌طاقت من تاب تحمل بار سنگین غم عشق او را ندارد؛ افسوس که دل ناتوان و بی‌نوای من قادر به کشیدن این بار گران نیست.

من اگر رندِ خراباتم و گر زاهدِ شهر | این مَتاعم که همی‌بینی و کمتر زینم

بیت ۷ فرقی نمی‌کند که من شراب‌خوار و بی‌قید و بند (رند خرابات) باشم یا پارسا و پرهیزکار (زاهد شهر)؛ آنچه که از من می‌بینی، همین است و حتی من از این هم کمتر هستم (یعنی به هیچ ظاهری پایبند نیستم و حقیقت من ورای این ظواهر است).

بندهٔ آصفِ عهدم دلم از راه مَبَر | که اگر دَم زَنَم از چرخ بخواهد کینم

بیت ۸ من بنده و ملازم وزیر زمانه (آصف عهد) هستم، پس دلم را از راه او منصرف نکنید، چرا که اگر من بخواهم و شکایتی کنم، چرخ گردون (روزگار) از کسانی که به من ستم کرده‌اند، انتقام خواهد گرفت.

بر دلم گرد ستم‌هاست خدایا مپسند | که مکدر شود آیینه مهرآیینم

بیت ۹ دل من از ستم‌های فراوان، غبارآلود شده است. خدایا، نگذار که این دل پاک و مهربان من (که چون آیینه‌ای صاف است)، کدر و تیره شود.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

حالیا اکنون، در این زمان

رخت کشیدن نقل مکان کردن، اقامت گزیدن، عزیمت کردن

صُراحی ظرفی با گردن باریک و بلند برای شراب

دَغا فریبکار، حیله‌گر، دغل‌باز

دامن درچیدن کنایه از ترک تعلقات دنیوی، کناره‌گیری کردن

لاف صلاح زدن ادعای پرهیزگاری و نیک‌سیرتی کردن

هیهات (شبه جمله) افسوس، دور باد، محال است

رند خرابات مردی بی‌قید و بند و وارسته از رسوم ظاهری، که در ظاهر اهل گناه می‌نماید اما باطنی پاک دارد (در اصطلاح حافظ)

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

استعاره «آیینه مهرآیینم»

دل شاعر به آینه‌ای تشبیه شده که صافی و پاکی آن نمایانگر محبت و صفاست.

تشبیه «سر به آزادگی از خلق برآرم چون سرو»

شاعر آزادگی و سربلندی خود را به سرو تشبیه کرده است که بلند قامت و رهاست.

کنایه «دامن ز جهان درچینم»

کنایه از ترک تعلقات دنیوی و کناره‌گیری از امور مادی.

تضاد «رند خراباتم و گر زاهد شهر»

آوردن دو مفهوم متضاد (رند بی‌قید و بند و زاهد پارسا) در کنار هم برای بیان وسعت هویت شاعر یا نفی ظاهرگرایی.

تشخیص «چرخ بخواهد کینم»

صفت انسانی 'کینه خواستن' به 'چرخ' (روزگار) نسبت داده شده است.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۳۱,۰۰۸

ابجد وسیط ۲,۰۷۰

ابجد صغیر ۱,۴۷۹

تعداد حروف ۴۳۹

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۳۵۴

غزل بعدی غزل شماره ۳۵۶

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ